Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự để vượt khỏi khổ đau), phẩm thứ mười sáu: Hỏi về Tăng-na (gọi đủ là tăng-na tăng-niết, phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là "khoác áo giáp lớn": Bồ-tát lấy thệ nguyện lớn và các công hạnh làm áo giáp, khoác vào để cứu độ chúng sinh).
Lúc ấy Bân-nậu Văn-đà-ni Tử (một vị đệ tử lớn của Phật) bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Con xin nói vì sao gọi là Ma-ha-tát (bậc đại sĩ, người vĩ đại; danh hiệu gọi những Bồ-tát đã phát tâm lớn)."
Phật nói: "Ông muốn nói thì cứ nói."
Bân-nậu nói: "Bồ-tát (người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) được công đức lớn bao bọc khắp mình, cưỡi lên Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu hành đưa mình và mọi chúng sinh cùng đến giác ngộ trọn vẹn), vì thế gọi là Ma-ha-tát."
Xá-lợi-phất (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Bân-nậu: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được công đức lớn bao bọc mà thành Ma-ha-tát?"
Bân-nậu đáp: "Bồ-tát Ma-ha-tát không vì một số người có hạn mà an trụ nơi Đàn ba-la-mật (sự bố thí trọn vẹn đưa đến bờ giác ngộ; "ba-la-mật" là phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu đã viên mãn) để bố thí, mà vì khắp tất cả chúng sinh nên thực hành Đàn ba-la-mật. Với Thi ba-la-mật (giữ giới trọn vẹn), Sằn ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn), Duy-đãi ba-la-mật (tinh tấn trọn vẹn, tức siêng năng không thối lui), Thiền ba-la-mật (thiền định trọn vẹn, tức giữ tâm chuyên nhất không tán loạn), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn, thấy rõ mọi pháp đều không có tự tính) cũng vậy: vì khắp chúng sinh mà làm những hạnh khiêm nhường, chịu khó nhọc.
Bồ-tát khoác áo giáp tăng-na tăng-niết thì không giới hạn số chúng sinh, cũng không nói: 'Ta chỉ độ (cứu giúp đưa qua biển khổ) một số người, không thể độ những người còn lại.' Cũng không nói: 'Ta sẽ dạy một số người đến với Đạo.' Cũng không nói: 'Ta không thể dạy những người khác.' Bồ-tát vì chúng sinh mà phát thệ nguyện lớn rằng: 'Tự ta sẽ làm cho đầy đủ sáu ba-la-mật, cũng sẽ dạy người khác làm cho đầy đủ sáu ba-la-mật.'
Bồ-tát thực hành Đàn ba-la-mật, những gì đem bố thí đều hướng về Tát-vân-nhược (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là "trí biết tất cả", tức trí tuệ toàn giác của Phật), trong lòng nguyện rằng: 'Đem công đức này cùng với tất cả chúng sinh, cùng chứng được A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là quả giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng và trọn vẹn của Phật).' Xá-lợi-phất! Đó là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà tập bố thí.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát bố thí hướng về Tát-vân-nhược, không cầu quả vị La-hán (tức A-la-hán, bậc thánh đã dứt sạch phiền não, chỉ lo tự giải thoát cho mình), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, sống riêng lẻ, không giáo hóa rộng rãi); đó là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà bố thí, tập Thi ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Khi bố thí, Bồ-tát khởi ý nghĩ hướng về Tát-vân-nhược, làm đúng điều Pháp đòi hỏi phải làm; đó là tập Sằn ba-la-mật. Làm đúng như điều tinh tấn đòi hỏi phải làm; đó là tập Duy-đãi ba-la-mật. Một lòng bố thí, giữ ý nghĩ hướng về Tát-vân-nhược, trọn không khởi tâm Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu tự giải thoát), Bích-chi Phật; đó là tập Thiền ba-la-mật. Những gì đem bố thí đều thấy như hình ảnh huyễn hóa, không thấy người cho, cũng không thấy vật cho, cũng không thấy người nhận; đó là Bồ-tát bố thí mà tập Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát với tâm hướng về Tát-vân-nhược thì không bám vào ý tưởng về các ba-la-mật, cũng không nương dựa vào chúng. Xá-lợi-phất! Vì thế nên biết Bồ-tát là người khoác áo giáp tăng-na tăng-niết.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Thi ba-la-mật, tâm hướng về Tát-vân-nhược mà bố thí, đem công đức bố thí trao cho chúng sinh, cùng cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ; đó là Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật mà đầy đủ Đàn ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật, vâng làm trọn vẹn và biết nhẫn nhục; đó là Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật mà đầy đủ Sằn ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật mà đầy đủ Duy-đãi ba-la-mật, đó là Bồ-tát tập tinh tấn. Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật mà không nhận lấy tâm La-hán, Bích-chi Phật. Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật, đối với các ba-la-mật đều thấy như hình ảnh huyễn hóa, không kiêu căng tự cao, cũng không nương dựa vào đâu. Xá-lợi-phất! Đó là Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật như tập Bát-nhã ba-la-mật. Đó là Bồ-tát thực hành Thi ba-la-mật mà gồm giữ hết các ba-la-mật, vì thế gọi là tăng-na tăng-niết. Bồ-tát thực hành Sằn-đề ba-la-mật (tức Sằn ba-la-mật, nhẫn nhục trọn vẹn) thì hướng về Tát-vân-nhược mà bố thí. Bồ-tát vào thiền vô hình (các tầng thiền định vô sắc, nơi tâm vượt khỏi mọi hình sắc vật chất) nhưng cũng không ở lại trong đó; đó là Bồ-tát thực hành Âu-hòa câu-xá-la (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là phương tiện khéo léo: trí khéo dùng mọi cách thích hợp để tu và cứu độ mà không bị ràng buộc) mà thành Bát-nhã ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát tu thiền mà phân biệt rõ không (mọi pháp không có tự tính riêng), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác); đó là Bồ-tát thực hành tăng-na tăng-niết mà thành Bát-nhã ba-la-mật. Vì thế gọi là tăng-na tăng-niết. Xá-lợi-phất! Bồ-tát nào khoác áo giáp tăng-na tăng-niết như vậy thì chư Phật Thế Tôn ở mười phương đều cất tiếng lớn khen ngợi Bồ-tát ấy rằng: 'Bồ-tát ở cõi nước kia đầy đủ các công đức, khoác áo giáp tăng-na tăng-niết, sẽ nuôi dạy chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật.'"
Bấy giờ Xá-lợi-phất hỏi Bân-nậu Văn-đà-ni Tử: "Thế nào là Ma-ha-diễn tam-bạt-trí của Bồ-tát Ma-ha-tát? Ma-ha-diễn tam-bạt-trí, tiếng Hán đời Tấn gọi là phát thú Đại thừa (khởi tâm lên đường hướng về Đại thừa; "Ma-ha-diễn" là phiên âm tiếng Phạn của Đại thừa). Thế nào là khởi tâm lên đường hướng về Đại thừa?"
Bân-nậu đáp: "Thực hành sáu ba-la-mật, các tầng thiền nên tu thế nào thì vâng làm trọn vẹn thế ấy, rồi đem tất cả mà cầu Tát-vân-nhược. Bồ-tát với tâm hướng về Tát-vân-nhược, ở trong tám tầng thiền (bốn tầng thiền sắc giới và bốn tầng định vô sắc) quán thấy chúng là vô thường (không bền, luôn biến đổi), quán thấy là khổ, là không, là vô ngã (không có cái tôi thật), là vô nguyện; đó là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà thành Ma-ha-diễn. Bồ-tát nghĩ nhớ ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu đưa đến giác ngộ) và mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có), đó là Ma-ha-diễn của Bồ-tát. Bồ-tát trong lòng không gần với quả vị La-hán, Bích-chi Phật, chí chỉ tôn trọng Tát-vân-nhược; đó là Bồ-tát thực hành bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) mà thành Sằn ba-la-mật. Bồ-tát thực hành tâm hướng về Tát-vân-nhược không lúc nào biếng nhác, đó là Duy-đãi ba-la-mật của Bồ-tát.
Bồ-tát tuy tu bốn tầng thiền, từ, bi, hỷ, hộ (hộ tức xả: buông bỏ, giữ tâm bình thản), tám tầng thiền, nhưng những điều ấy cũng không thể lay động Bồ-tát. Vì sao? Vì có Âu-hòa câu-xá-la. Bồ-tát thực hành bốn đẳng để vì chúng sinh tiêu trừ các lậu (phiền não khiến tâm rò rỉ, trôi lăn trong sinh tử), đó là Bồ-tát thực hành bốn đẳng mà thành Đàn ba-la-mật. Các thiền định do tu các pháp mà có, Bồ-tát không đem chúng cầu quả La-hán, Bích-chi Phật. Vì sao? Vì luôn cầu Tát-vân-nhược. Đó là Bồ-tát thực hành bốn đẳng mà không giẫm đạp, vi phạm (?) Thi ba-la-mật.
Bồ-tát lại có Ma-ha-diễn: đối với nội ngoại không (cái không của cả các căn bên trong lẫn các cảnh bên ngoài) thì trí tuệ không lay chuyển, không nương dựa, không chỗ đắc, không chỗ thấy; đó là Ma-ha-diễn của Bồ-tát. Lại có Ma-ha-diễn: không trụ nơi các pháp, trí tuệ không ở nơi loạn cũng không ở nơi định, trí tuệ không ở nơi thường cũng không ở nơi vô thường, trí tuệ không ở nơi khổ hay vui, cũng không ở nơi có ngã hay vô ngã; đó là Ma-ha-diễn của Bồ-tát, tương ứng với chỗ không nương dựa. Lại có Ma-ha-diễn: trí tuệ không ở nơi vị lai, quá khứ, hiện tại, mà trí tuệ cũng không lìa ba đời; đó là Ma-ha-diễn tương ứng với chỗ không nương dựa. Ma-ha-diễn là trí tuệ không ở trong tam giới (ba cõi chúng sinh trôi lăn: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) mà cũng không lìa tam giới. Lại có Ma-ha-diễn: trí tuệ không ở nơi pháp thế tục cũng không ở nơi pháp đạo, không ở nơi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) cũng không ở nơi vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt), không ở nơi hữu lậu (còn phiền não) cũng không ở nơi vô lậu (hết phiền não); đó là không nương dựa. Xá-lợi-phất! Đó là Ma-ha-diễn của Bồ-tát Ma-ha-tát."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video