Thiên 22 — Phẩm 22 – Hỏi về chỗ xuất phát của Đại thừa

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người qua bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự, giúp vượt khỏi sinh tử), phẩm Hỏi về việc ra đi bằng Đại thừa, thứ hai mươi hai.

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ "không"): "Ông đã hỏi: 'Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành lớn phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) nhờ Diễn (Đại thừa, "cỗ xe lớn", con đường tu hành cứu độ tất cả chúng sinh) mà ra khỏi chỗ nào? Sẽ trụ ở chỗ nào?' Nay ta sẽ nói."

 Phật dạy: "Ra khỏi ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), trụ theo tát-vân-nhược (nhất thiết trí, trí tuệ biết tất cả của Phật), mà không nương tựa vào đâu. Vì sao? Vì ma-ha-diễn (Đại thừa) và tát-vân-nhược là pháp ngang bằng nhau, cũng không khác, cũng không đồng, cũng không có hình tướng, cũng không thể thấy, cũng không ngăn ngại, chỉ một tướng; một tướng tức là vô tướng (không có hình tướng nào để bám vào). Vì sao? Tu-bồ-đề! Pháp vô tướng thì cũng không ra đi, cũng không phải không ra đi.

 Tu-bồ-đề! Nếu pháp vô tướng mà ra đi được thì pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) cũng sẽ ra đi sinh khởi. Giả sử pháp vô tướng ra đi sinh khởi thì như (chân như, cái "như vậy" chân thật không đổi của mọi sự) cũng sẽ ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho chân tế (cái giới hạn chân thật, chỗ tột cùng của sự thật) ra đi sinh khởi. Nếu muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là lại muốn làm cho tính không thể nghĩ bàn ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là lại muốn làm cho tính an ổn ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho sự diệt tận (dứt hết phiền não, tức niết-bàn) ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho thể của diệt tận ra đi sinh khởi.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho cái không của sắc (thân thể và vật chất), cái không của thống (cảm thọ: vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (tri giác, nhận biết hình ảnh), hành (các hoạt động tâm ý tạo tác), thức (sự nhận thức phân biệt) ra đi sinh khởi. Vì sao? Vì cái không của sắc thì cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ nơi tát-vân-nhược; cái không của thống, tưởng, hành, thức cũng thế. Vì sao? Tu-bồ-đề! Sắc tự không vì chính là sắc; thống, tưởng, hành, thức, thức tự không vì chính là thức. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho cái không của mắt ra đi, muốn làm cho cái không của ý ra đi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho cái không của sáu suy (sáu cảnh bên ngoài làm hao mòn tâm: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, pháp) và mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo nên vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) ra đi. Vì sao? Vì cái không của sáu suy thì cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ nơi tát-vân-nhược.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho giấc mộng, trò ảo thuật, sóng nắng (ảo ảnh như nước giữa trời nắng), tiếng vang, ánh sáng, bóng hình ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho những hình người do Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đã đạt chân như) hoá hiện ra đi sinh khởi. Vì sao? Vì giấc mộng, trò ảo thuật, sóng nắng, tiếng vang, ánh sáng, bóng hình và những gì Như Lai hoá hiện đều cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ nơi tát-vân-nhược. Vì sao? Vì giấc mộng tự không vì chính là việc mộng; việc sóng nắng, việc ảo thuật, việc tiếng vang ánh sáng, việc bóng hình, cho đến những gì Như Lai hoá hiện, các việc ấy đều tự không.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho đàn ba-la-mật (bố thí đưa qua bờ bên kia) ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho thi ba-la-mật (trì giới), sằn ba-la-mật (nhẫn nhục), duy-đãi ba-la-mật (tinh tấn), thiền ba-la-mật (thiền định) ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ) ra đi sinh khởi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì việc của sáu ba-la-mật cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ nơi tát-vân-nhược. Vì sao? Vì sáu ba-la-mật tự không vì chính là sáu ba-la-mật.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho cái không trong ngoài (sự trống rỗng tự tính của cả thân tâm bên trong lẫn cảnh vật bên ngoài) ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho cái không của có và cái không của không ra đi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì từ việc của cái không trong ngoài cho đến việc của cái không của có và không đều tự không, cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ nơi tát-vân-nhược. Vì sao? Vì cái không trong ngoài là không, cho đến cái không của có và không cũng là không.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho bốn ý chỉ (bốn cách an trú tâm: quán thân, cảm thọ, tâm, pháp), bốn ý đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, phát thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định), năm căn (năm gốc rễ của đức tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn lớn lên), bảy giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), tám chính hành (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho mười tám pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho La-hán (bậc đã dứt hết phiền não, giải thoát cho riêng mình), Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giáo hoá người khác), lên đến Như Lai Đẳng Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn, ngang bằng chư Phật) ra đi sinh khởi. Vì sao? Vì việc của La-hán, Bích-chi Phật, lên đến Phật cũng không ra khỏi ba cõi, cũng không trụ nơi tát-vân-nhược. Vì sao? Vì La-hán thì việc La-hán là không, Bích-chi Phật thì việc Bích-chi Phật là không, Phật thì việc Phật là không.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, vào được dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (quả thứ tư, dứt sạch phiền não), quả Bích-chi Phật, quả Phật ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho tát-vân-nhược ra đi sinh khởi. Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho danh xưng và hình tướng ra đi sinh khởi. Muốn làm cho sự thực hành ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho những danh số giáo pháp được đặt ra ra đi sinh khởi. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì danh xưng là không, cùng việc đặt ra giáo pháp và sự thực hành đều không. Vì sao? Vì danh xưng không là không.

 Muốn làm cho pháp vô tướng ra đi sinh khởi, tức là muốn làm cho cái không sinh, không diệt, không đắm, không đoạn, không có gì ra đi sinh khởi. Vì thế, Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn ra khỏi ba cõi, trụ nơi chỗ không lay động là tát-vân-nhược.

 Tu-bồ-đề! Ông hỏi: 'Diễn trụ ở đâu?' Phật nói Diễn không trụ ở đâu cả. Vì sao? Vì như các pháp cũng không có chỗ trụ, chỗ trụ của Diễn là như, mà như thì không có chỗ trụ. Ví như pháp tính cũng không trụ cũng không phải không trụ; Diễn cũng không trụ cũng không phải không trụ; cái không sinh cũng không trụ cũng không phải không trụ. Cái không sinh không diệt, không đắm không đoạn, không có gì, cũng không trụ cũng không phải không trụ. Diễn cũng như thế. Vì sao? Vì việc của pháp tính cũng không trụ cũng không phải không trụ, vì việc của pháp tính tự không. Cho đến cái không có gì, cái không có gì cũng tự không. Tu-bồ-đề! Diễn không có chỗ trụ. Vì sao? Vì các pháp không có chỗ trụ mà trụ, mà không lay động.

 Như Tu-bồ-đề đã hỏi: 'Ai sẽ là người nhờ Diễn mà ra đi?' Không có ai từ trong Diễn mà ra đi cả. Vì sao? Tu-bồ-đề! Người ra đi được, cùng với Diễn, và người sắp ra đi, cũng đều không có gì, cũng không thể thấy được. Các pháp cũng không thể thấy được, thì sẽ ra đi từ pháp nào? Vì sao? Vì cái "ta" không thể thấy được. Cho đến việc thọ mạng (tuổi thọ, sự sống kéo dài của một cái ta), người biết người thấy, từ gốc đến cuối đều thanh tịnh; từ cái "ta", con người cho đến người biết người thấy cùng pháp tính đều không thể thấy, như cũng không thể thấy, chân tế cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Tính không thể nghĩ bàn, các ấm (năm nhóm hợp thành con người), các suy không thể thấy; sáu ba-la-mật cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Từ cái không trong ngoài cho đến cái không của có và không cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), mười tám pháp của Phật cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Từ Tu-đà-hoàn cho đến La-hán, Bích-chi Phật, lên đến Phật, cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Từ đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo La-hán, Bích-chi Phật, lên đến A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh; cái không sinh không diệt, không đắm không đoạn, không có gì, không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không có gì, rốt ráo thanh tịnh. Đi, ở, từ chỗ này đến chỗ kia cũng không có gì, rốt ráo thanh tịnh. Tăng, giảm cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh.

 Cái gì không sinh mà không thể thấy? Pháp tính không sinh, không thể thấy. Vì sao? Vì pháp tính cũng không thể thấy, cũng không phải không thể thấy; như không thể thấy, không có gì để thấy; không, chân tế cho đến bát-nhã ba-la-mật, không có gì, không thể thấy. Từ cái không trong ngoài cho đến cái không của có và không, không có gì để thấy, cũng không thể thấy. Ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp không có gì, không thể thấy. Từ Tu-đà-hoàn cho đến Phật không có gì, không thể thấy. Từ đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo Phật, A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, không có gì, không thể thấy, không sinh, không thể thấy. Cho đến cái không có gì, từ cái không có gì, cái không có gì không thể thấy. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì cái không có gì thì không thể thấy.

 Địa thứ nhất cũng không thể thấy. Cho đến địa thứ mười, không có gì, không thể thấy. Không có gì, không thể thấy, rốt ráo thường thanh tịnh. Thế nào là các địa: địa thứ nhất là Diệt tịnh địa (giai vị đầu, mới có trí tuệ quán sát nhưng chưa thấm nhuần thiền định), Chủng tính địa (giai vị bắt đầu có hạt giống thánh), Đệ bát địa (giai vị thứ tám, chuẩn bị vào dòng thánh), Kiến địa (giai vị thấy được chân lý lần đầu), Bạc địa (giai vị tham, giận, si đã mỏng bớt), Trừ cấu địa (giai vị đã trừ được cấu bẩn dâm dục, giận dữ ở cõi dục), Sở tác dĩ tác địa (giai vị việc cần làm đã làm xong, tức quả La-hán), Bích-chi Phật địa, Bồ-tát địa, Phật địa — trong cái không trong ngoài cũng không thấy. Địa thứ nhất không thể thấy, cho đến cái không trong ngoài, cái không của có và không, không có gì. Địa thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín cho đến thứ mười, từ cái không trong ngoài, cái không của có và không, cho đến địa thứ mười cũng không thể thấy. Vì sao? Tu-bồ-đề! Từ địa thứ nhất đến địa thứ mười cũng không có gì, cũng không thể thấy, rốt ráo thanh tịnh. Từ cái không trong ngoài cho đến cái không của có và không, chúng sinh thanh tịnh, không có gì, rốt ráo thanh tịnh. Từ cái không trong ngoài cho đến cái không của có và không, cõi Phật thanh tịnh, không có gì, rốt ráo thanh tịnh. Cái không trong ngoài, cái không của có và không, năm loại mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không có gì, rốt ráo thanh tịnh. Tu-bồ-đề! Như thế, Bồ-tát ma-ha-tát lấy việc không nương tựa mà khiến các pháp nhờ ma-ha-diễn ra đi đến tát-vân-nhược."

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ tư (hết).

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ năm.

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu-điền (một nước cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) vâng chiếu dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video