Thiên 24 — Phẩm 24 – Đại thừa ngang bằng hư không

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người qua bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự, giúp vượt khỏi sinh tử), phẩm Đại thừa ngang bằng hư không, thứ hai mươi bốn.

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ "không"): "Như ông đã nói, Diễn (Đại thừa, "cỗ xe lớn", con đường tu hành cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) ngang bằng với hư không. Đúng thế, đúng thế! Thật là ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không thể biết đâu là phía đông, cũng không biết đâu là phía tây, cũng không biết đâu là phía nam, cũng không biết đâu là phía bắc, cũng không biết bốn phương phụ (đông nam, tây nam, đông bắc, tây bắc), phía trên, phía dưới. Tu-bồ-đề! Diễn của Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đã đạt chân như) cũng không có đông, tây, nam, bắc, cũng không có bốn phương phụ, trên, dưới. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không dài không ngắn, không vuông không tròn; Diễn của Như Lai cũng như thế. Ví như hư không, không xanh không vàng, không đỏ không trắng, không hồng không xanh nhạt; Diễn của Như Lai cũng như thế. Vì thế, Tu-bồ-đề! Diễn ngang bằng với hư không, vì thế gọi là Diễn.

 Ví như hư không, không là quá khứ, không là vị lai, cũng không là hiện tại; Diễn của Như Lai cũng như thế, Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không dài ra cũng không lớn lên, không tăng cũng không giảm; Diễn của Như Lai cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không vướng đắm cũng không đoạn dứt; Diễn của Như Lai cũng như thế. Ví như hư không, không sinh cũng không diệt, không trụ cũng không biến khác, vì thế gọi là Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không thiện cũng không bất thiện, không nói cũng không bàn; Diễn cũng như thế, không bàn, không thiện ác, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không thấy cũng không nghe, không có cũng không biết; Diễn cũng không nghe không thấy, không có không biết, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không suy nghĩ cũng không nhận biết, không chứng đắc, không vứt bỏ cũng không nhớ nghĩ; Diễn cũng như thế. Ví như hư không, không phải là pháp dâm dục cũng không phải không dâm dục; ma-ha-diễn cũng như thế.

 Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không thuộc cõi dục (cõi của các loài còn ham muốn dục lạc), không thuộc cõi hình (cõi sắc, cõi các vị trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), không thuộc cõi không hình (cõi vô sắc, chỉ còn tâm thức); Diễn cũng như thế, không thuộc ba cõi, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không có tâm mới phát, không có tâm ở địa thứ hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, cũng không có tâm ở địa thứ mười (các giai vị tu hành của Bồ-tát); Diễn cũng như thế, cũng không có tâm ở địa thứ mười, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không có đạo Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, vào dòng thánh), đạo Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), đạo A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), đạo A-la-hán (quả thứ tư, dứt sạch phiền não); Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không phải là địa của hàng đệ tử (Thanh văn, người nghe Phật dạy mà tu giải thoát cho riêng mình), không phải địa Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên), không phải địa A-duy-tam-Phật (bậc chính giác hoàn toàn); Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không.

 Ví như hư không, không phải có hình sắc cũng không phải không có hình sắc, không phải ngăn ngại cũng không phải không ngăn ngại, không phải tương ưng cũng không phải không tương ưng; Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không phải thường còn cũng không phải vô thường, không phải khổ cũng không phải vui, không phải ngã (cái "ta" thật có) cũng không phải không ngã; Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không phải không (lẽ không có tự tính) cũng không phải không phải không, không phải tướng cũng không phải không phải tướng, không phải nguyện cũng không phải không phải nguyện; Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không phải diệt tịnh (tịch diệt thanh tịnh) cũng không phải không diệt tịnh, không phải vắng lặng cũng không phải không vắng lặng; Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không sáng cũng không tối; Diễn cũng như thế. Tu-bồ-đề! Ví như hư không, không thể thấy cũng không phải không thấy; Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Ví như hư không, không có đi lại vận hành cũng không phải không đi lại vận hành; Diễn cũng như thế, vì thế Diễn ngang bằng với hư không. Vì thế, Tu-bồ-đề! Ma-ha-diễn ngang bằng với hư không.

 Như Tu-bồ-đề nói, hư không che chở vô số a-tăng-kỳ (số lớn không đếm được) người; ma-ha-diễn cũng như thế. Tu-bồ-đề! Chúng sinh (mọi loài có sự sống và cảm giác) không có đầu mối bờ mé, hư không cũng không có đầu mối bờ mé; hư không không có đầu mối bờ mé, ma-ha-diễn cũng không có đầu mối bờ mé. Nên nghĩ như thế, nên biết như thế. Tu-bồ-đề! Vì thế vô số a-tăng-kỳ người nương nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Tu-bồ-đề! Vì chúng sinh, ma-ha-diễn, hư không đều không có gì cả. Chúng sinh không có hạn lượng, hư không cũng không có hạn lượng, ma-ha-diễn cũng không thể hạn lượng. Vì thế, Tu-bồ-đề! Vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh trông nhờ ma-ha-diễn. Tu-bồ-đề! Hư không, ma-ha-diễn, chúng sinh đều không thể thấy được.

 Tu-bồ-đề! Như chúng sinh không có giới hạn, hư không không có giới hạn. Nên biết như thế, ma-ha-diễn cũng không có giới hạn. Chúng sinh không có đầu mối bờ mé, pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) cũng không có đầu mối bờ mé; như pháp tính không có đầu mối bờ mé, hư không cũng không có đầu mối bờ mé. Như hư không không có đầu mối bờ mé, ma-ha-diễn cũng không có đầu mối bờ mé; như ma-ha-diễn không có đầu mối bờ mé, cái vô lượng vô hạn cũng không có đầu mối bờ mé. Như cái vô hạn không có đầu mối bờ mé, cái không thể đếm cũng không có đầu mối bờ mé. Vì thế, Tu-bồ-đề! Vô số chúng sinh trông nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì chúng sinh và pháp tính, hư không, ma-ha-diễn, a-tăng-kỳ, vô lượng, không thể đếm, đều không thể thấy được.

 Tu-bồ-đề! Như chúng sinh không có đầu mối bờ mé, nên biết Như Lai cũng không có đầu mối bờ mé; như Phật không có đầu mối bờ mé, hư không cũng không có đầu mối bờ mé. Như hư không không có đầu mối bờ mé, nên biết ma-ha-diễn cũng không có đầu mối bờ mé; như Diễn không có đầu mối bờ mé, a-tăng-kỳ không có đầu mối bờ mé; như a-tăng-kỳ không có đầu mối bờ mé, nên biết cái vô lượng vô hạn cũng không có đầu mối bờ mé; như cái vô hạn không có đầu mối bờ mé, nên biết tất cả chúng sinh cũng không có đầu mối bờ mé. Như thế, Tu-bồ-đề! Vô số a-tăng-kỳ người đều nương nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì chúng sinh và Phật, hư không, ma-ha-diễn, a-tăng-kỳ, vô lượng vô hạn, tất cả các pháp đều không thể thấy được.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đầu mối của cái 'ta' cho đến đầu mối của người biết người thấy, đầu mối của chân tế (chỗ tột cùng của sự thật); như đầu mối của chân tế, nên biết đầu mối của các pháp cũng như thế. Vì thế, Tu-bồ-đề! Vô số a-tăng-kỳ người đều nương nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì chúng sinh và các pháp đều không thể thấy được. Tu-bồ-đề! Đầu mối của cái 'ta', của chúng sinh, cho đến người biết người thấy, thể không thể nghĩ bàn; như cái không thể nghĩ bàn, nên biết đầu mối của năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tri giác, tâm hành, nhận thức), đầu mối của các pháp. Tu-bồ-đề! Vô số a-tăng-kỳ người trông nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái gọi là 'ta' và các pháp đều không thể thấy được.

 Tu-bồ-đề! Như đầu mối của cái 'ta', đầu mối của người biết người thấy, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không có đầu mối. Như sáu tình (sáu giác quan) không có đầu mối, nên biết các pháp cũng không có đầu mối. Như thế, Tu-bồ-đề! Vô số a-tăng-kỳ người đều nương nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái gọi là 'ta' và các pháp đều không thể thấy được. Tu-bồ-đề! Như cái 'ta' không có đầu mối và người biết người thấy cũng không có đầu mối, nên biết như thế, sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa qua bờ bên kia: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cũng không có đầu mối. Như bát-nhã ba-la-mật không có đầu mối, nên biết các pháp cũng không có đầu mối. Tu-bồ-đề! Vì thế vô số a-tăng-kỳ người đều nương nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái 'ta' và các pháp đều không thể thấy được.

 Tu-bồ-đề! Vì cái 'ta' không có đầu mối, nên cái không trong ngoài (sự trống rỗng tự tính của thân tâm bên trong và cảnh vật bên ngoài) không có đầu mối, và cái không của có và không cũng không có đầu mối. Như cái không của có và không không có đầu mối bờ mé, các pháp cũng không có đầu mối bờ mé. Vì thế vô số a-tăng-kỳ chúng sinh đều trông nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái 'ta' và các pháp đều không thể thấy được. Tu-bồ-đề! Cái 'ta', chúng sinh và người biết người thấy không có đầu mối bờ mé, và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), mười tám pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) cũng không có đầu mối bờ mé. Như mười tám pháp không có đầu mối bờ mé — Tu-bồ-đề! — vì thế vô số a-tăng-kỳ người trông nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái 'ta' và các pháp đều không thể thấy được. Tu-bồ-đề! Cái 'ta' không có đầu mối bờ mé, Chủng tính địa (giai vị bắt đầu có hạt giống thánh), Dĩ biện địa (giai vị việc cần làm đã làm xong) và các pháp không có đầu mối, vì thế vô số chúng sinh trông nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái 'ta' và các pháp đều không thể thấy được.

 Tu-bồ-đề! Tu-đà-hoàn không có đầu mối; Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, lên đến Phật, tát-vân-nhược (nhất thiết trí, trí tuệ biết tất cả của Phật) và các pháp không có đầu mối. Vì thế tất cả chúng sinh trông nhờ ma-ha-diễn. Vì sao? Vì cái 'ta' và các pháp đều không thể thấy được. Ví như tính nê-hoàn (niết-bàn: trạng thái tắt hết phiền não, giải thoát khỏi sinh tử) che chở cho tất cả chúng sinh, vì thế ma-ha-diễn che chở cho tất cả chúng sinh.

 Tu-bồ-đề! Cái gọi là ma-ha-diễn thì không thấy lúc đến, không thấy lúc đi, cũng không thấy chỗ ở. Vì sao? Vì các pháp không lay động. Các pháp cũng không đi, không đến, cũng không có chỗ ở. Vì sao? Vì tính của năm ấm, tướng của năm ấm, việc của năm ấm, như (chân như, cái "như vậy" chân thật) của năm ấm, cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; hình sắc, âm thanh, mùi, vị, tế hoạt (sự xúc chạm), thức, pháp — tính, như, việc, tướng của chúng — cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) — tính, như, việc, tướng; tính của thức là không — như, việc, tướng — cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Như, chân tế, tính không thể nghĩ bàn cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Sáu ba-la-mật — tính, như, việc, tướng — cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp — tính, như, việc, tướng — cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Đạo và Phật — tính, như, việc, tướng — cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở. Pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt), pháp vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh diệt, như niết-bàn) — tính, như, việc, tướng — cũng không đến, không đi, cũng không có chỗ ở.

 Tu-bồ-đề! Như ông đã nói, ma-ha-diễn không thấy đông, tây, nam, bắc, bốn phương phụ, trên, dưới, được gọi là ngang bằng với ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), vì thế là ma-ha-diễn. Tu-bồ-đề! Như ông đã nói, thật đúng không khác. Vì sao? Vì đời quá khứ không phải là đời, là không; đời vị lai không phải là đời, là không; đời hiện tại không phải là đời, là không; cái ngang bằng của ba đời là không; ma-ha-diễn thì Diễn tự không; Bồ-tát thì Bồ-tát tự không. Tu-bồ-đề! Cái không cũng không phải là con số, không nhiều cũng không ít. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành lớn phát nguyện thành Phật cứu độ chúng sinh), ma-ha-diễn ngang bằng với ba đời, không chẵn không lẻ, không có dâm dục, giận dữ, si mê mà cũng không lìa dâm dục, giận dữ, si mê, cũng không giận, cũng không thể thấy; thiện ác cũng không thể thấy; thường còn, vô thường cùng với cái 'ta' cũng không thể thấy; khổ, vui, ngã, không ngã cũng không thể thấy; ba cõi cũng không thể thấy; vượt ba cõi cũng không thể thấy. Vì sao? Vì hình tướng và sự việc của chúng không thể thấy.

 Sắc (thân thể và vật chất) quá khứ tự không vì chính là sắc quá khứ; sắc vị lai tự không vì chính là sắc vị lai; sắc hiện tại tự không vì chính là sắc hiện tại; thống (cảm thọ), tưởng (tri giác), hành (tâm ý tạo tác), thức (nhận thức) cũng thế. Cái không của sắc quá khứ không thể thấy, cái không của cái không quá khứ không thể thấy, cái không của sắc năm ấm hiện tại còn không thể thấy, huống gì cái không của năm ấm vị lai, quá khứ mà có thể thấy được? Cái không cũng không thấy năm ấm, năm ấm cũng không thấy cái không. Giả sử cái không thấy được năm ấm thì năm ấm cũng sẽ thấy được cái không.

 Tu-bồ-đề! Sáu ba-la-mật quá khứ cũng không thấy, sáu ba-la-mật vị lai cũng không thấy, sáu ba-la-mật hiện tại cũng không thấy. Ba đời ngang bằng, sáu ba-la-mật cũng không thấy, sự ngang bằng cũng không thấy, sự ngang bằng của ba đời cũng không thấy sự ngang bằng. Sự ngang bằng không thấy sự ngang bằng, nên ba đời không thấy; ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không thấy; sự ngang bằng của ba đời cũng không thấy. Tu-bồ-đề! Sự ngang bằng cũng không thấy; sự ngang bằng của ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không phải ở trong ba đời mà không thể thấy (?); trong ba đời cũng không thấy ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp, huống gì trong sự ngang bằng của ba đời mà có thể thấy được?

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Phàm phu quá khứ, phàm phu vị lai, phàm phu hiện tại cũng không thể thấy; phàm phu trong sự ngang bằng của ba đời cũng không thể thấy. Vì sao? Vì chúng sinh vốn không thể thấy. Đệ tử (Thanh văn), Duyên giác (Bích-chi Phật, người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên), Bồ-tát, Như Lai của quá khứ, vị lai, hiện tại cũng không thể thấy; đệ tử, Duyên giác, Bồ-tát, Như Lai trong sự ngang bằng của ba đời — vì chúng sinh vốn không thể thấy. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong bát-nhã ba-la-mật, sẽ thấu suốt việc của ba đời, sẽ đầy đủ tát-vân-nhược; đó là Bồ-tát ma-ha-tát học ma-ha-diễn bình đẳng với ba đời. Bồ-tát ma-ha-tát đã an trú trong đó thì liền vượt lên trên chư thiên (các vị trời), a-tu-luân (a-tu-la, loài thần hay ganh đua với chư thiên), nhân dân thế gian, đạt đến tát-vân-nhược."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Lành thay, lành thay! Bạch Thế Tôn (Đấng được thế gian tôn kính, tức Phật)! Bồ-tát ma-ha-tát học trong ma-ha-diễn thì tự đạt đến đầy đủ trí tuệ tát-vân-nhược. Các Bồ-tát mười phương trong quá khứ đều nhờ ma-ha-diễn này mà thành tựu, đạt được trí tuệ tát-vân-nhược; các Bồ-tát mười phương trong vị lai cũng sẽ học trong ma-ha-diễn này mà thành tựu, đạt được tát-vân-nhược; vô số không đếm được các Bồ-tát ma-ha-tát mười phương hiện nay cũng đều nhờ ma-ha-diễn này mà thành tựu đầy đủ tát-vân-nhược; vì thế là ma-ha-diễn của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng thế, đúng thế! Tu-bồ-đề! Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều học trong Diễn này mà thành tát-vân-nhược. Người đã đạt, người chưa đạt, người sắp đạt đều học trong ma-ha-diễn này mà đầy đủ trí tuệ tát-vân-nhược."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video