Thiên 38 — Phẩm 38 – Xá-lợi

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha nghĩa là "lớn lao"; Bát-nhã Ba-la-mật là trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng mọi sự, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm Xá-lợi (xá-lợi là phần di cốt, xương cốt còn lại sau khi hoả táng thân Phật, được người đời thờ kính), phẩm thứ ba mươi tám.

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vị vua của cõi trời Đao-lợi): "Câu-dực (họ của Đế Thích, Phật gọi ông bằng tên này)! Giả sử đem xá-lợi toàn thân của Phật chất đầy cả cõi Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta) làm một phần; còn kinh Bát-nhã Ba-la-mật được chép thành quyển làm một phần nữa. Trong hai phần ấy, ông muốn lấy phần nào?"

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Con thà lấy Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy? Con không dám có ý coi thường xá-lợi, không dám không cung kính, cũng không phải không muốn cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng tôn kính); mà vì thân của các đức Phật đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra, xá-lợi của các đức Phật Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) đều nhờ có nhân duyên Bát-nhã Ba-la-mật nên mới được cúng dường."

 Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực! Bát-nhã Ba-la-mật này là bậc nhất, không có hình, không thể giữ gìn nắm giữ, không thể thấy, không bị ngăn ngại, chỉ có một tướng (một dáng vẻ, một đặc tính); mà một tướng tức là không có tướng. Vậy làm sao muốn thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) được? Người giữ Bát-nhã Ba-la-mật này không dừng ở chỗ sinh ra, không dừng ở chỗ tăng hay giảm, không dừng ở chỗ mong cầu, cũng không dừng ở chỗ không mong cầu, không dừng ở chỗ xoay chuyển, cũng không dừng ở chỗ dính mắc hay cắt đứt.

 Không cầm lấy pháp của Phật mà thêm cho ai điều gì, cũng không bỏ pháp của người phàm; không cầm lấy giới pháp của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, mục đích chỉ để tự giải thoát) và Bích-chi-phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy và không giáo hoá người khác) mà thêm cho ai điều gì, cũng không bỏ pháp của người phàm; không cầm lấy pháp vô vi (những gì không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt, như Niết-bàn) mà thêm cho ai điều gì, cũng không bỏ pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt); không cầm lấy nội ngoại không (cái không của thân tâm bên trong và cảnh vật bên ngoài) và hữu vô không (cái không của cả "có" lẫn "không") mà thêm cho ai điều gì; cũng không cầm lấy ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy phương pháp tu tập dẫn đến giác ngộ), mười tám pháp của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác), pháp Tát-vân-nhã (trí tuệ biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật) mà thêm cho ai điều gì. Vậy làm sao muốn thọ trì được?"

 Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Thưa Xá-lợi-phất! Người hiểu được Bát-nhã Ba-la-mật này thì đối với pháp của Phật không thêm gì, đối với pháp của phàm phu cũng không bỏ gì. Ai hiểu được như thế, ấy là đang thực hành và ghi nhớ Bát-nhã Ba-la-mật; vì đối với sáu Ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) không đi vào theo hai đường (không phân chia đối lập)."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Thích-đề-hoàn-nhân: "Hay thay, hay thay! Đúng như ông nói, đối với sáu Ba-la-mật không có chuyện đi vào theo hai đường. Vì sao vậy? Vì sáu Ba-la-mật không có hai việc khác nhau. Câu-dực! Bát-nhã Ba-la-mật và pháp tính (bản chất chân thật vốn có của mọi sự vật) cũng không hai; sáu Ba-la-mật, chân tế (bờ mé chân thật, tức chân lý rốt ráo) và cái bất khả tư nghị (điều không thể suy lường, bàn luận được) cũng không hai."

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Chư thiên (các vị trời) và người thế gian đều nên lễ bái Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; Ma-ha-tát nghĩa là bậc đại sĩ, người lớn lao) nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà thành A-duy-tam-Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, tức thành Phật).

 Bạch Thế Tôn! Ví như con cùng các thiên tử (các vị trời con) cùng nhóm họp ở chính điện Khoái Đẳng (?), các thiên tử kéo đến lễ con. Nếu con không có ở chỗ ngồi, các thiên tử cũng đều lễ chỗ ngồi của con, vì đó là nơi họ nhận lời dạy bảo; đi vòng quanh một vòng xong thì ai nấy tự lui về.

 Nếu có thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) chép và giữ Bát-nhã Ba-la-mật này, lại giảng giải nghĩa lý cho người khác, thì khi ấy chư thiên, rồng, quỷ thần, A-tu-luân (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), Kiền-thát-hòa (thần âm nhạc của cõi trời), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca múa, hình nửa người nửa thú), Ma-hầu-lặc (thần rắn lớn) ở mười phương đều đến lễ nơi có Bát-nhã Ba-la-mật, đi vòng quanh xong rồi mới đi.

 Vì sao vậy? Vì các đức Phật Như Lai đều từ đó sinh ra; sự yên ổn, vui vẻ của mọi người thế gian đều từ đó sinh ra; xá-lợi của chư Phật và các hạnh tu của chư Bồ-tát đều đi vào trong Tát-vân-nhã, và đều nhờ Tát-vân-nhã mà tuân theo, nhận lời dạy bảo của nó. Vì thế, bạch Thế Tôn, trong hai phần con lấy Bát-nhã Ba-la-mật để thọ trì, đọc tụng.

 Con thọ trì Bát-nhã Ba-la-mật, nên dẫu đến lúc chánh pháp sắp diệt mất, con cũng không sợ hãi, hoàn toàn không có ý nghĩ như thế. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật không có tướng, không có hình, cũng không thể nắm bắt được. Sáu Ba-la-mật cho đến Tát-vân-nhã đều không có tướng, không có hành động, không có hình, cũng không thể thấy; đó là pháp không có tướng của Bát-nhã Ba-la-mật. Vì thế, Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến; bậc không còn dính mắc vào đâu; bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng) ở trong pháp không hành động, không nắm được, không có tướng mà thành tựu A-nậu-đa-la tam-da tam-Phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật).

 Bạch Thế Tôn! Vì Bát-nhã Ba-la-mật không có tướng, nên Phật thuyết pháp cho các đệ tử cũng không có tướng, không nắm được, không có hành động, mà thành tựu A-nậu-đa-la tam-da tam-Phật. Vì thế, người đời, chư thiên, quỷ thần, rồng đều nên phụng sự, cung kính, đem hoa thơm, hương quý, phướn lụa, lọng hoa cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bạch Thế Tôn! Nếu có người thọ trì, đọc tụng, tập theo và thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, hoặc đem hương hoa cúng dường các quyển kinh ấy, thì những người ấy rốt cuộc không còn rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh), cũng không sa vào con đường của La-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, tự giải thoát cho mình) hay Bích-chi-phật; cho đến lúc thành A-nậu-đa-la tam-da tam-Phật cũng không gặp tai nạn ấy. Đời đời sinh ra thường gặp Phật, không rời các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, đem hương hoa, đồ quý trang sức cúng dường chư Phật Thế Tôn.

 Dẫu cho xá-lợi toàn thân chất đầy khắp cõi tam thiên đại thiên (một nghìn triệu thế giới gộp lại, tức một đại vũ trụ), thì trong hai thứ báu ấy con vẫn lấy Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy, bạch Thế Tôn? Vì xá-lợi này từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra nên mới được cúng dường. Thiện nam, thiện nữ nhờ cúng dường xá-lợi mà dứt được ba đường ác, được hưởng phúc sinh lên cõi trời, cõi người; đối với pháp tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-phật và Bồ-tát) thì tuỳ theo nguyện của mình mà đều được giải thoát.

 Bạch Thế Tôn! Chép Bát-nhã Ba-la-mật xong, thấy quyển kinh ấy cũng như thấy Phật, không khác gì. Vì sao vậy, bạch Thế Tôn? Vì Như Lai và Bát-nhã Ba-la-mật là ngang nhau, không phải hai. Như Thế Tôn dạy bằng ba cách (?) và mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo), nếu có thiện nam, thiện nữ nhận chép Bát-nhã Ba-la-mật, giữ quyển kinh ấy, lại đem dạy người, thì cũng ngang bằng với lời Phật dạy, không khác gì. Vì sao vậy, bạch Thế Tôn? Vì ba cách dạy của Phật và mười hai bộ kinh đều từ Bát-nhã Ba-la-mật mà ra.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn! Thế Tôn và chư Phật mười phương dạy bằng ba cách và mười hai bộ kinh; nếu lại có thiện nam, thiện nữ đem quyển kinh Bát-nhã Ba-la-mật dạy người, thì phúc ấy cũng ngang bằng không khác. Vì sao vậy? Vì mười hai bộ kinh và ba cách dạy của chư Phật mười phương đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam, thiện nữ đem áo quần, của quý lạ (?), các loại hoa thơm tốt đẹp mà cúng dường, trang hoàng cho chư Phật mười phương nhiều như cát sông Hằng (ví với số lượng nhiều không đếm xuể); còn nếu có người cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật, thì công đức và phúc báo của người này cũng không khác người kia. Vì sao vậy? Vì các đức Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác ở mười phương đều từ Bát-nhã Ba-la-mật mà ra.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn! Nếu thiện nam, thiện nữ nhận học Bát-nhã Ba-la-mật, đọc tụng, giữ gìn và thực hành những điều trong ấy, thì người ấy rốt cuộc không rơi vào ba đường ác, cũng không sa vào địa vị La-hán hay Bích-chi-phật, mà đứng vững ở địa vị A-duy-việt-trí (địa vị không còn thoái lui trên đường tu thành Phật). Vì sao vậy, bạch Thế Tôn? Vì Bát-nhã Ba-la-mật giúp xa lìa mọi bệnh khổ.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam, thiện nữ chép và giữ Bát-nhã Ba-la-mật, nhận học, đọc tụng, giữ gìn và thực hành những điều trong ấy, lại còn cúng dường hoa thơm, hương bột, lụa màu, lọng hoa, cờ phướn, thì nên biết thiện nam, thiện nữ ấy đã lìa mọi sợ hãi. Bạch Thế Tôn, ví như người mắc nợ thường ôm lòng sợ hãi, nhưng khi được quen biết với vua thì không còn sợ nữa. Vì sao vậy? Vì đã nương vào người tôn quý. Cũng như vậy, bạch Thế Tôn! Xá-lợi nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà thành và được cúng dường. Bạch Thế Tôn! Nên biết Bát-nhã Ba-la-mật như vua, còn xá-lợi của Như Lai như người mắc nợ, nương vào Bát-nhã Ba-la-mật mà được yên ổn.

 Bạch Thế Tôn! Nên biết trí tuệ Tát-vân-nhã đều nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà thành tựu, vì thế trong hai thứ báu con lấy Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy? Thân Như Lai từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra; ba mươi hai tướng của bậc đại sĩ (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật), mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững vàng khi thuyết pháp), mười tám pháp của Phật, đại từ đại bi (lòng thương yêu lớn, ban vui cho chúng sinh, và lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh) đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra; năm Ba-la-mật kia (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định) cũng từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra mà mỗi cái có được tên gọi của mình; trí tuệ Tát-vân-nhã mà Như Lai đạt được đều từ Bát-nhã Ba-la-mật mà ra.

 Bạch Thế Tôn! Trong cõi tam thiên đại thiên, ở đâu có người thọ trì, đọc tụng, học Bát-nhã Ba-la-mật này, đem hương hoa cúng dường, phụng sự, lễ bái, thì người hay loài phi nhân (loài không phải người như quỷ thần, yêu ma) đều không thể thừa cơ làm hại, và những chúng sinh ấy về sau đều sẽ đạt được pháp Nê-hoàn (tức Niết-bàn, trạng thái tịch diệt, dứt sạch mọi khổ đau phiền não). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật này có uy lực thần diệu lớn lao, khiến chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên đều dựng nên việc Phật (những việc đưa đến thành Phật).

 Bạch Thế Tôn! Nơi nào Bát-nhã Ba-la-mật ở, nên biết nơi ấy là đã có Phật. Ví như viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, có phép lạ) vô giá ở thế gian, đặt ở đâu thì người hay phi nhân đều không thể thừa cơ làm hại. Nếu người nam, người nữ bị phi nhân ám, đem ngọc ma-ni đến, phi nhân thấy ngọc ma-ni thì không chịu nổi uy lực của nó mà tự bỏ đi. Nếu người nam, người nữ mắc bệnh nóng lạnh, đem ngọc ma-ni cho xem, bệnh liền khỏi. Nếu đem ngọc ma-ni đặt chỗ tối, liền sáng ra. Lúc trời nóng, đem ngọc ma-ni đặt ở đâu, chỗ ấy liền mát. Lúc trời lạnh, đem ngọc ma-ni đặt ở đâu, chỗ ấy liền ấm. Nơi đặt ngọc ma-ni thì mọi chất độc tà ác đều tiêu tan.

 Nếu người nam, người nữ bị rắn rết cắn, thấy ngọc ma-ni thì chất độc liền tan, vết thương lành ngay. Bạch Thế Tôn! Ngọc ma-ni có đức như vậy: nếu người nam, người nữ bị mù mắt, đau mắt, thân sưng phù, hay có ung nhọt, thấy ngọc ma-ni thì mọi ung nhọt, bệnh tật đều khỏi hết. Bạch Thế Tôn! Ngọc ma-ni này có đức như vậy. Nếu bỏ vào nước, nước liền mang màu của ngọc ma-ni. Bạch Thế Tôn! Nếu lấy lụa nhiều màu bọc ngọc lại rồi bỏ vào nước, nước vẫn mang màu ngọc ma-ni; nước đục liền hoá trong. Ngọc ma-ni có đức như vậy."

 Lúc ấy A-nan (vị thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực! Điều ông nói là ngọc ma-ni trên trời hay là ngọc ở thế gian?"

 Thích-đề-hoàn-nhân đáp A-nan: "Điều tôi nói là ngọc trên trời. Thế gian cũng có ngọc ma-ni, nhưng không bằng ngọc trên trời; đức của nó không đầy đủ, không như ngọc trên trời, mà đức của ngọc trên trời thì không thể lấy gì ví sánh được. Ngọc tôi nói đó, nếu đặt trong hộp hay trong rương, ánh sáng của nó vẫn xuyên ra ngoài; dẫu có lấy ngọc đi khỏi chỗ ấy, chỗ ấy vẫn sáng như cũ.

 Nếu có người chép, giữ, nhận học Bát-nhã Ba-la-mật thì nơi ấy không có tai nạn hoạn nạn, nơi ấy được tôn quý, ví như chỗ đặt ngọc ma-ni. Nên biết Bát-nhã Ba-la-mật như ngọc ma-ni, đức của nó không lường được: đức của năm Ba-la-mật và Tát-vân-nhã, của nội ngoại không và hữu vô không, của ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, của pháp tính, như (chân như, bản thể như thật không đổi khác của mọi sự), chân tế, bất khả tư nghị và trí tuệ Tát-vân-nhã.

 Sau khi Phật bát-nê-hoàn (nhập Niết-bàn, tức qua đời), xá-lợi được cúng dường, phụng sự; trí tuệ Tát-vân-nhã do dứt sạch mọi tập khí (thói quen, dấu vết phiền não còn sót lại) mà có, thường giữ gìn trọn vẹn, không quên pháp; Tát-vân-nhã là đồ chứa của mọi pháp. Vì thế xá-lợi của Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác được tôn kính, cúng dường; xá-lợi là đồ chứa quý báu của Bát-nhã Ba-la-mật.

 Đó là ba-la-mật không đứt không dính, ba-la-mật không sinh không diệt, ba-la-mật chẳng dính mắc cũng chẳng phải không dính mắc, ba-la-mật không sinh không diệt, ba-la-mật chẳng tương ứng cũng chẳng phải không tương ứng, ba-la-mật chẳng nâng lên cũng chẳng hạ xuống, ba-la-mật chẳng đến chẳng đi cũng chẳng dừng; vì thế xá-lợi của Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác được cúng dường. Xá-lợi là đồ chứa của ba-la-mật của mọi pháp; vì do ba-la-mật của mọi pháp hợp thành, nên xá-lợi được cúng dường.

 Bạch Thế Tôn! Hãy gác lại xá-lợi Như Lai chứa đầy cõi tam thiên đại thiên này; dẫu xá-lợi chứa đầy các cõi nhiều như cát sông Hằng, con vẫn lấy Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì xá-lợi Như Lai đều từ đây mà ra, nên mới được cúng dường. Nếu thiện nam, thiện nữ cúng dường xá-lợi, cung kính phụng sự, thì được phúc ở cõi trời và thế gian, được sinh vào nhà dòng lớn thuộc hàng sát-lợi (dòng dõi vua chúa, võ tướng), phạm chí (dòng dõi tu sĩ Bà-la-môn) hay trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), được sinh lên cõi trời thứ nhất là cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương), cho đến được phúc công đức ở cõi trời thứ sáu (cõi trời cao nhất của cõi Dục). Gieo trồng phúc ấy rồi, nhờ các gốc lành ấy, ắt sẽ vượt qua mọi khổ.

 Nếu lại đem Bát-nhã Ba-la-mật này cúng dường, phụng sự, thì liền đầy đủ năm Ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, vượt qua địa vị La-hán, Bích-chi-phật, đứng vững trong đức hạnh của Bồ-tát, liền được thần thông (năng lực siêu phàm), từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, tuỳ chỗ thích hợp mà giáo hoá, khiến ai nấy đều được chỗ mong cầu. Hoặc làm Già-ca-việt-la (Chuyển luân vương, vị vua thống trị thiên hạ bằng chính pháp), hoặc làm sát-lợi, phạm chí, hoặc làm trưởng giả dòng lớn, tuỳ theo phong tục tập quán của họ mà dạy bảo.

 Vì thế, bạch Thế Tôn, con không phải vì kiêu mạn mà không cung kính phụng sự, cũng không phải không muốn thọ trì xá-lợi. Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam, thiện nữ cung kính phụng sự Bát-nhã Ba-la-mật, thì tức là đã cúng dường xá-lợi của các đức Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác rồi.

 Bạch Thế Tôn! Nếu muốn thấy vô số chư Phật hiện đang ở mười phương, thì nên vâng làm theo Bát-nhã Ba-la-mật, đọc tụng, thọ trì, dạy người tập theo và thực hành, cúng dường; làm như thế xong, thiện nam, thiện nữ liền được thấy vô số chư Phật hiện đang ở mười phương. Do thiện nam, thiện nữ cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật nên được pháp của chư Phật. Bạch Thế Tôn! Thiện nam, thiện nữ nào muốn thấy các đức Phật Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác thì nên thọ trì Bát-nhã Ba-la-mật.

 Bạch Thế Tôn! Lại có hai loại pháp. Hai loại gì? Là pháp của pháp hữu vi và pháp của pháp vô vi. Thế nào là pháp của pháp hữu vi? Đó là trí hiểu nội ngoại không và trí hiểu hữu vô không, ba mươi bảy phẩm, bốn trí tuệ không ngăn ngại (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt thông suốt về pháp, nghĩa, ngôn từ và biện luận), bốn điều không sợ hãi, mười lực của Phật và mười tám pháp, trí phân biệt pháp ác pháp thiện, trí phân biệt hữu lậu và vô lậu (còn phiền não rỉ chảy, khiến trôi lăn trong sinh tử, và đã hết phiền não), trí phân biệt pháp thế tục và pháp đạo; đó gọi là pháp của pháp hữu vi.

 Thế nào là pháp của pháp vô vi? Đó là pháp không sinh không diệt, cũng chẳng dừng, dừng mà không có gì khác, cũng chẳng dính mắc cũng chẳng cắt đứt, cũng chẳng tăng cũng chẳng giảm — đó là cái chân thật của mọi pháp. Cái chân thật của mọi pháp là gì? Không có gì cả, đó là cái chân thật của pháp; đó gọi là pháp của pháp vô vi."

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy! Các đức Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác trong quá khứ đều nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà thành A-duy-tam-Phật; các chúng đệ tử cũng mỗi người đạt được chỗ thành tựu của mình, từ Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bậc đã bước vào dòng thánh) cho đến La-hán, Bích-chi-phật. Các đức Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác trong vị lai và hiện tại cũng sẽ nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà thành A-duy-tam-Phật; các chúng đệ tử cũng mỗi người thành tựu chỗ đạt được của mình, từ Tu-đà-hoàn cho đến La-hán, Bích-chi-phật. Vì sao vậy? Vì pháp tam thừa này đều từ Bát-nhã Ba-la-mật mà ra.

 Tuy ba thừa từ đó mà ra, nhưng cũng không có gì sinh ra, không có ý niệm về tướng, không dính mắc, không cắt đứt, không có gì cả, chẳng tương ứng cũng chẳng phải không tương ứng, chẳng lay động chuyển dời cũng chẳng phải không lay động chuyển dời, chẳng lấy cũng chẳng bỏ; chỉ là theo cách gọi của thế gian, chứ không theo nghĩa rốt ráo. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật chẳng ở bờ bên này cũng chẳng ở bờ bên kia, chẳng ở giữa dòng cũng chẳng gần bờ, chẳng chẵn chẳng lẻ, chẳng phải có tướng cũng chẳng phải không tướng, chẳng phải đạo cũng chẳng phải đời, chẳng phải hữu vi cũng chẳng phải vô vi, chẳng phải thiện cũng chẳng phải ác, chẳng thuộc quá khứ, vị lai hay hiện tại. Vì sao vậy? Câu-dực! Vì Bát-nhã Ba-la-mật chẳng cầm lấy pháp của Phật, chẳng cầm lấy pháp của Thanh văn, Bích-chi-phật, cũng chẳng bỏ pháp của người phàm."

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật là sự vượt qua lớn nhất trong các sự vượt qua. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì biết hết tâm ý của mọi chúng sinh, mà cũng không có chúng sinh hay chỗ biết thấy; cũng không thấy năm ấm (năm nhóm cấu thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí tạo tác, thức là sự nhận biết), không thấy sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), không có sáu suy (sáu cảnh bên ngoài làm hao tổn chính niệm: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm, đối tượng của ý), không có duyên khởi (lẽ mọi sự do nhân duyên nương nhau mà sinh), không có ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật, không thấy đạo cũng không có pháp của đạo, không thấy Phật cũng không có pháp của Phật. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật không nương dựa vào đâu cả. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật không có hình, không thể thấy, huống chi lại thấy có chỗ để nương dựa?"

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Như lời Câu-dực nói, Bồ-tát Ma-ha-tát suốt đêm dài (ví với thời gian rất lâu) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà còn không thấy đạo, huống chi là các pháp mà Bồ-tát thực hành?"

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà không thực hành các Ba-la-mật khác?"

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Bồ-tát thực hành đủ cả sáu Ba-la-mật, nhưng không nương dựa vào đâu. Không có cái được bố thí, không có người nhận, không có việc cho; không có giữ giới cũng không có phạm giới, không có nhẫn nhục cũng không có giận dữ, không có tinh tấn cũng không có lười biếng, không có thiền định cũng không có tâm tán loạn, không có trí cũng không có ngu. Bát-nhã Ba-la-mật là hạnh bậc nhất của Bồ-tát; ở trong Bát-nhã Ba-la-mật mà bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên chú một chỗ, tức thiền định) là vì muốn đầy đủ năm Ba-la-mật. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật là muốn quán xét mọi pháp đều không có chỗ nương dựa; từ năm ấm cho đến Tát-vân-nhã, ấy là mọi pháp đều không có chỗ nương dựa.

 Ví như ở cõi Diêm-phù-đề có đủ loại cây tốt, bao nhiêu màu sắc, bao nhiêu loại lá, bao nhiêu loại hoa, bao nhiêu loại quả, màu sắc mỗi thứ khác nhau; đủ loại thân, đốt, cành, lá, hoa, quả, nhưng bóng râm của chúng thì không khác, không có sai biệt. Câu-dực! Bát-nhã Ba-la-mật bao gồm năm Ba-la-mật cho đến Tát-vân-nhã, cũng không phải nhiều thứ, không có sai biệt, cũng không có chỗ nương dựa."

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật đầy đủ trọn vẹn mọi công đức. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật đầy đủ vô số công đức không lường được. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật dung chứa công đức của tất cả các pháp, đều đầy đủ trọn vẹn. Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam, thiện nữ thọ trì Bát-nhã Ba-la-mật, chép thành quyển kinh, cúng dường hoa thơm, hương bột, lọng lụa, cờ phướn, vâng làm theo những điều trong ấy; lại có người chép Bát-nhã Ba-la-mật thành quyển kinh rồi trao cho người khác. Như thế thì phúc của ai nhiều hơn?"

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Nay ta hỏi ông, ông cứ theo ý mà trả lời ta. Nếu thiện nam, thiện nữ cúng dường xá-lợi toàn thân; còn nếu có người lấy xá-lợi nhỏ như hạt cải chia cho người khác để họ cúng dường, thì phúc của ai nhiều hơn?"

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Theo những điều con được nghe trong pháp của Phật, thiện nam, thiện nữ cúng dường xá-lợi; nếu lại chia xá-lợi nhỏ như hạt cải cho người khác, thì phúc ấy rất nhiều. Bạch Thế Tôn! Theo con xét kỹ ý nghĩa ấy: Như Lai an trụ trong Kim cương tam-muội (trạng thái định tâm vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não), tự phá hoại thân mình, để lại xá-lợi vụn nhỏ như hạt cải cho người cúng dường, khiến họ được phúc không cùng tận, dứt hết bờ mé của mọi khổ đau."

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, Câu-dực! Nếu có người cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật, chép và giữ thành quyển kinh, lại trao cho người khác, thì phúc đức rất nhiều, rất nhiều. Câu-dực! Nếu giữ Bát-nhã Ba-la-mật mà lại đem dạy cho người khác, giải thích trí tuệ trong ấy, phân biệt rõ từng việc, thì phúc đức của thiện nam, thiện nữ ấy còn nhiều hơn người cúng dường trước kia.

 Người mà mình được nghe Bát-nhã Ba-la-mật này từ họ, nên biết sự tôn quý của họ vượt trên các bậc hiền thánh, nên xem người ấy như Thế Tôn không khác. Vì sao vậy? Vì thấy được Bát-nhã Ba-la-mật tức là đã thấy Thế Tôn rồi. Thế Tôn chính là Bát-nhã Ba-la-mật, Bát-nhã Ba-la-mật chính là Thế Tôn. Vì sao vậy? Vì các đức Như Lai · Vô Sở Trước · Đẳng Chính Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại đều từ Bát-nhã Ba-la-mật mà ra, thành được A-duy-tam-Phật.

 Trí tuệ của các bậc hiền thánh và các Bồ-tát A-duy-việt-trí đều từ Bát-nhã Ba-la-mật này mà ra, thành được A-duy-tam-Phật. Các Thanh văn cũng từ trong đó mà đạt được La-hán, Bích-chi-phật, mỗi người được chỗ của mình. Người phát tâm Bồ-tát cũng từ đó mà đạt được các đức hạnh của Bồ-tát. Vì thế, Câu-dực! Nếu thiện nam, thiện nữ muốn được thấy chư Phật hiện tại để phụng sự, cúng dường, thì nên cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật."

 Phật nói: "Ta vâng giữ và cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật bằng những việc cao quý như thế, nên tự mình đạt đến thành A-duy-tam-Phật, là bậc tôn quý nhất trong đó. Còn ai tôn quý hơn để ta phụng sự cúng dường nữa? Từ cõi trời đến thế gian, vượt khắp ba cõi (cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi còn hình thể vi tế, cõi Vô sắc là cõi không còn hình thể), không còn ai tôn quý hơn. Ta tự suy nghĩ kỹ: 'Ta vốn từ Bát-nhã Ba-la-mật mà tự đạt đến tam-da tam-Phật (giác ngộ chân chính trọn vẹn), Bát-nhã Ba-la-mật chính là bậc ta tôn kính. Vì thế nay ta nên cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật, là điều đáng cung kính.'

 Vì thế, Câu-dực! Ta tự mình cúng dường, phụng sự Bát-nhã Ba-la-mật này, chưa từng rời xa. Mọi việc ta làm đều nương vào Bát-nhã Ba-la-mật mà thực hiện. Nếu thiện nam, thiện nữ muốn đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-Phật, thì nên cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật, thọ trì và vâng làm theo. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra, mà chư Phật Thế Tôn đều từ Bồ-tát Ma-ha-tát sinh ra. Vì thế, Câu-dực! Thiện nam, thiện nữ nào tu theo pháp tam thừa đều nên cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật; chép, giữ, nhận học cũng nên như vậy."

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ bảy.

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ tám.

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba tạng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu-điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay) vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video