Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Đại Trí Tuệ Đưa Sang Bờ Bên Kia: trí tuệ thấu suốt mọi pháp đều trống rỗng, nhờ đó vượt khỏi sinh tử mà đến bờ giác ngộ), phẩm Khuyến Trợ, phẩm thứ bốn mươi.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát; Bồ-tát là người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Di-lặc nói với Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lý "không"): "Phước đức do việc khuyến trợ (vui mừng theo các việc lành của người khác rồi đem công đức ấy hồi hướng, tức là dâng hướng về quả Phật) mà Bồ-tát Ma-ha-tát làm ra, được làm chung với chúng sinh, vì quả A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ (giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức là quả vị Phật), không mong cầu gì cho riêng mình, nên vượt hơn phước của chúng sinh.
Phước khuyến trợ do các bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên mà không cần thầy dạy, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) làm ra thì hơn tất cả chúng sinh thường. Còn phước bố thí, phước giữ giới tự giữ mình, phước nhất tâm (giữ tâm chuyên chú một chỗ, không tán loạn) của những người phát tâm theo thừa (cỗ xe, ví cho con đường tu hành) Thanh văn hay Bích-chi Phật, đều không bằng phước khuyến trợ của Bồ-tát Ma-ha-tát làm cùng với chúng sinh, cùng hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.
Phước ấy tôn quý nhất, bậc nhất, đầy đủ, không gì vượt hơn; mọi việc khuyến trợ Bồ-tát làm đều là vì chúng sinh mà thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Vì sao vậy? Phước bố thí, giữ giới tự giữ mình của La-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của Thanh văn) và Bích-chi Phật chỉ nhằm tự điều phục mình, chỉ nhằm tự làm trong sạch mình, chỉ nhằm tự cứu mình. Họ nghĩ nhớ ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ, như bốn niệm xứ, bốn chánh cần, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo…), nghĩ nhớ ba cửa giải thoát (ba pháp quán đưa đến giải thoát: không — mọi pháp trống rỗng, vô tướng — không có hình tướng để bám, vô nguyện — không mong cầu gì), nhưng chỉ để tự điều phục mình mà mong tự cứu mình. Còn Bồ-tát thì chỉ mong điều phục chúng sinh, mong làm cho chúng sinh trong sạch, mong cứu độ chúng sinh, và khuyến trợ cho chúng sinh hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ."
Tu-bồ-đề thưa với Bồ-tát Ma-ha-tát Di-lặc: "Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, đối với vô số cõi Phật ở phương Đông, đối với vô số đức Phật đã Bát-nê-hoàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức là tịch diệt trọn vẹn, không còn trở lại sinh tử), từ lúc các Ngài mới phát tâm cho đến khi thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-Phật (bậc giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức là Phật), đến khi Bát-nê-hoàn, cho đến khi giáo pháp của các Ngài diệt hết — những gốc lành các Ngài làm trong khoảng ấy đều tương ưng với sáu Ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ).
Lại thêm công đức bố thí, giữ giới tự giữ mình của các bậc Thanh văn và Duyên giác (tức Bích-chi Phật, người giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên), cùng các giới vô lậu (giới không còn dính phiền não, không còn rò rỉ ra sinh tử), các gốc lành từ giới còn phải tu tập cho đến giới không còn gì để tu (?), cho đến phước giới thanh tịnh của chư Phật, phước tam muội (trạng thái thiền định, tâm lắng yên chuyên nhất), phước trí tuệ, phước giải thoát, phước tri kiến giải thoát (cái biết rõ rằng mình đã giải thoát), cùng lòng đại từ (thương yêu, ban vui cho tất cả) đại bi (xót thương, cứu khổ cho tất cả), và giáo pháp do vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm) đức Phật đã nói.
Trong số những người được nghe và lãnh nhận giáo pháp ấy, có người đắc Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc Thánh Thanh văn, mới vào dòng Thánh) cho đến đắc A-la-hán, Bích-chi Phật, lên đến bậc Bồ-tát; cùng công đức của các đức Phật đã Bát-nê-hoàn — tất cả gom hết lại, tính hết lại, đem ra khuyến trợ, thì việc khuyến trợ ấy là tôn quý nhất, cao tột nhất, đầy đủ nhất. Tôi cũng lại đem công đức ấy, đem phước khuyến trợ như thế, làm việc khuyến trợ hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, tức là để thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.
Những thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin Phật) đi theo đạo Bồ-tát, có khi sẽ nghĩ thế này: 'Như công đức các đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) quá khứ đã làm, khiến tôi có được tâm ý này, khiến tôi phát khởi tâm ý và việc làm này, khiến tôi có được ý tưởng này.'"
Bồ-tát Di-lặc bảo Tu-bồ-đề: "Thiện nam tử, thiện nữ nhân đã phát tâm Bồ-tát thì không lấy nhân duyên ấy, không lấy hình tướng ấy, không khởi tưởng như thế đối với A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ."
Tu-bồ-đề nói với Bồ-tát Di-lặc: "Nếu không lấy cái ấy mà được, nếu không lấy nhân duyên ấy, thì vì sao lại tưởng đến các thế giới mười phương, đến chư Phật Thế Tôn mười phương, từ lúc mới phát tâm cho đến khi pháp diệt hết, đến các gốc lành, đến những người phát tâm theo thừa Thanh văn, đến công đức từ giới cho đến không còn giới (?) của họ, gom hết, tính hết lại, mà cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ? Lẽ ra không nên có tưởng; như thế há chẳng phải là khởi tưởng điên đảo (thấy sai ngược với sự thật) sao?
Như vô thường mà cho là thường — đó là tưởng điên đảo, ý điên đảo, thấy điên đảo; không sạch mà cho là sạch, khổ mà nói là vui, vô ngã (không có cái ta thật) mà cho là có ta — đó là tưởng điên đảo, ý điên đảo, thấy điên đảo. Sự việc ấy như hư không, cũng là Như (chân như: bản tánh chân thật, như vậy, không biến đổi của mọi pháp); nhân duyên cũng là Như; tâm hướng về đạo cũng vậy; sáu Ba-la-mật cũng vậy; cho đến mười tám pháp (mười tám pháp bất cộng — mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) cũng vậy.
Nếu sự việc là Như, thì tâm hướng về đạo, sáu Ba-la-mật cũng như thế; năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm nhận, tưởng — nhận biết hình ảnh, hành — các hoạt động tâm ý, thức — sự phân biệt nhận biết), sáu tình (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cũng như thế; nội ngoại không (cả bên trong lẫn bên ngoài đều trống rỗng) và hữu vô không (cả có lẫn không đều trống rỗng), ba mươi bảy phẩm, mười lực (mười thứ trí lực đặc biệt của Phật) và mười tám pháp của Phật cũng như thế. Vậy thì cái gì là sự việc, cái gì là nhân duyên, cái gì là đạo, cái gì là các gốc lành, cái gì là tâm khuyến trợ, cái gì là đối tượng của tâm khuyến trợ, mà đem ra cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ?"
Bồ-tát Di-lặc nói với Tu-bồ-đề: "Nếu có Bồ-tát tu sáu Ba-la-mật, đã gặp các đức Phật quá khứ, đã cúng dường, hầu hạ chư Phật, được gần gũi thiện tri thức (bạn lành, người thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), và đã tự học được lẽ thân này là không — những người như thế không lấy hình tướng của sự việc, không lấy nhân duyên ấy, không lấy tướng của gốc lành nơi Phật, không lấy công đức khuyến trợ, không lấy các phước ấy làm ra mà khởi tưởng để cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.
Họ sẽ lại cầu với tâm ý như thế này: không rơi vào hai bên đối đãi, mà cũng không rơi vào cái không-hai; không lấy tưởng mà cũng không lấy không-tưởng; không nương dựa mà cũng chẳng phải không nương dựa; không bám chấp mà cũng không đoạn diệt; không lấy sinh mà cũng không lấy diệt. Còn nếu Bồ-tát ấy không học sáu Ba-la-mật, không cúng dường hầu hạ chư Phật, không có các gốc lành, không được gần gũi thiện tri thức, không tự học lẽ không, thì sẽ lấy sự việc ấy, lấy nhân duyên ấy, lấy công đức khuyến trợ ấy, lấy các việc ấy mà khởi tưởng để cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.
Vì thế, này Tu-bồ-đề! Không nên nói về sáu Ba-la-mật, về nội ngoại không, hữu vô không và các pháp đều không trước mặt Bồ-tát mới phát tâm; không nên nói cho Bồ-tát mới học. Vì sao vậy? Người mới học có khi sẽ mất lòng tin, có khi mất niềm ưa thích, mọi lòng cung kính đều mất hết, rồi phá hỏng các gốc lành. Nên nói điều ấy cho Bồ-tát Ma-ha-tát bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật). Nếu là người đã lâu theo gần thiện tri thức thì cũng có thể nói cho. Những người từ trước, trong quá khứ đã làm công đức nơi chư Phật, thì có thể nói cho họ nghe pháp về tướng không. Người ấy nghe điều này sẽ không hoảng, không sợ, cũng không e ngại.
Bồ-tát Ma-ha-tát nên khuyến trợ như thế này: cái tâm dùng để khuyến trợ, cái tâm dùng để cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, tâm ấy đã diệt hết, không còn gì nữa; những việc đã làm và công đức tạo ra từ các nhân duyên cũng đã diệt hết. Vậy cái gì là tâm khuyến trợ, cái gì là các sự việc, cái gì là nhân duyên, cái gì là công đức gốc lành, mà đem cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ? Có thể dùng tâm để cầu được gì chăng? Tâm không có hai cái đối nhau; theo đúng bản tánh của tâm thì không có gì để cầu.
Nếu có Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thì cho đến sáu Ba-la-mật cũng không có gì, cho đến năm ấm cũng không có gì, cho đến đạo cũng không có gì. Nếu có Bồ-tát cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ thì nên biết như thế, nên cầu như thế, nên khuyến trợ như thế, nên làm gốc lành như thế. Cầu như thế mới là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ."
Bồ-tát Di-lặc nói với trưởng lão Tu-bồ-đề: "Bồ-tát mới học nghe điều này há chẳng hoảng sợ sao? Họ phải làm các công đức gốc lành như thế nào mà vẫn có chỗ cầu? Họ phải khuyến trợ thế nào và đem các công đức hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ thế nào?"
Tu-bồ-đề nói với Bồ-tát Di-lặc: "Bồ-tát mới học tu Bát-nhã Ba-la-mật, thọ trì sáu Ba-la-mật mà không nương dựa, không chấp nhận, không khởi tưởng; phải hiểu nội ngoại không và hữu vô không; hiểu ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật; thường được gần gũi thiện tri thức, được sáu Ba-la-mật cùng ý nghĩa của chúng; được dạy bảo để không rời sáu Ba-la-mật, cho đến khi đắc đạo Bồ-tát vẫn không rời Phật pháp; được dạy cho biết về các việc của ma (những chướng ngại do ma gây ra để phá người tu), nghe biết các việc của ma rồi thì không thêm không bớt.
Vì sao vậy? Cho đến khi đắc đạo Bồ-tát, họ luôn nghĩ nhớ các pháp, không rời chư Phật, ở trong đó làm công đức, thọ trì giáo lý của các Bồ-tát, cho đến khi đắc A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ cũng không rời công đức ấy. Bồ-tát mới học đối với công đức của vô số đức Phật mười phương — bậc Như Lai (bậc đến từ chân như), Vô Sở Trước (bậc không còn bám chấp vào đâu), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng) — và của các đệ tử của các Ngài, công đức của các dòng Sát-lợi (dòng vua chúa, chiến sĩ ở Ấn Độ), Phạm chí (dòng Bà-la-môn, giới tu sĩ tế tự) và các nhà đại tộc, công đức của Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương, ở tầng trời thấp nhất của cõi Dục) cho đến chư thiên cõi Thủ-đà-hội (cõi trời Tịnh Cư, nơi các bậc Thánh không còn trở lại cõi Dục cư ngụ) — đều khuyến trợ hết, rồi đem công đức khuyến trợ ấy cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ; công đức ấy cao tột, không gì hơn."
Lúc ấy Bồ-tát Di-lặc nói với Tu-bồ-đề: "Nếu có Bồ-tát mới học nghĩ nhớ công đức khuyến trợ của chư Phật và các đệ tử, đem việc khuyến trợ vô thượng, không gì sánh bằng, đem công đức khuyến trợ vô số ấy cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, thì về tưởng, niệm và thấy, họ có khỏi điên đảo không?"
Tu-bồ-đề nói: "Tuy nghĩ nhớ chư Phật và chúng đệ tử, nhưng trong đó không có tưởng về Phật, cũng không có tưởng về chúng đệ tử, cũng không có tưởng về các gốc lành; tâm có chỗ cầu mà cũng không có tưởng về tâm. Bồ-tát cầu như thế thì về tưởng không điên đảo, về niệm không điên đảo, về thấy không điên đảo. Nếu Bồ-tát nghĩ nhớ công đức của chư Phật và chúng Tăng, nghĩ nhớ các gốc lành đã làm, rồi đem tưởng ấy cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, thì đó là Bồ-tát tưởng điên đảo, niệm điên đảo, thấy điên đảo.
Bồ-tát tuy có niệm ấy — nghĩ nhớ Phật và Tăng chúng, nghĩ nhớ các gốc lành — tuy có niệm ấy, nhưng phải biết niệm ấy đã diệt hết, không còn gì. Cái đã diệt hết thì không có gì để cầu; tâm có chỗ cầu là pháp của tâm, pháp được cầu cũng là pháp của nó; tuy cầu như thế, nhưng đó là cầu đúng, không phải cầu tà.
Bồ-tát Ma-ha-tát nên cầu như thế này: công đức do chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại cùng các đệ tử làm ra, xuống đến công đức của phàm phu, những pháp họ nghe và lãnh nhận; công đức của chư thiên, A-tu-luân (A-tu-la, loài thần hay gây chiến với chư thiên), Chân-đà-la (Khẩn-na-la, loài thần ca nhạc nửa người nửa thú), Ma-hầu-lặc (Ma-hầu-la-già, loài thần rắn lớn); công đức của các dòng Sát-lợi, Phạm chí, các trưởng giả đại tộc; công đức của Tứ Thiên vương lên đến cõi trời Thủ-đà-hội, những pháp họ nghe và lãnh nhận, những ai phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ — tất cả gom lại, nhóm lại, tính lại, cân lại, đều khuyến trợ những công đức đã làm ấy, rồi đem công đức khuyến trợ ấy cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.
Nếu biết rằng pháp ấy đã hết, đã diệt, không còn gì; pháp được cầu cũng đã hết, đã không — nếu cầu như thế mới là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Nên biết như thế này: pháp không cầu pháp. Vì sao vậy? Vì mọi pháp tự chúng đều trống rỗng. Cầu như thế mới là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Bồ-tát tu sáu Ba-la-mật như thế thì về tưởng không điên đảo, về niệm và thấy cũng không điên đảo. Vì sao vậy? Vì không đi vào cái được cầu. Đối với các gốc lành và tâm hướng về đạo, không thấy có chỗ nào để đi vào; đó là sự cầu vô thượng của Bồ-tát.
Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các công đức thì lặng lẽ, không sinh khởi gì; đối với năm ấm, mười tám tánh (mười tám giới: sáu căn, sáu trần — sáu đối tượng của giác quan — và sáu thức), sáu suy (sáu trần — sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp — gọi là "suy" vì chúng làm hao mòn hạt giống lành) cho đến sáu Ba-la-mật cũng lặng lẽ, không sinh khởi gì; đối với nội ngoại không, hữu vô không và mười tám pháp của Phật cũng lặng lẽ, không có gì để biết. Bồ-tát biết lặng lẽ, không có gì để được như thế, đó là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.
Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát biết công đức khuyến trợ — công đức khuyến trợ là lặng lẽ, không sinh khởi; Phật là lặng lẽ và việc của Phật là lặng lẽ; các việc gốc lành — việc gốc lành là lặng lẽ; các việc tâm hướng về đạo — việc tâm hướng về đạo là lặng lẽ; các việc cầu — việc cầu là lặng lẽ; các việc của Bồ-tát — việc của Bồ-tát là lặng lẽ; việc sáu Ba-la-mật — việc sáu Ba-la-mật là lặng lẽ; cho đến mười tám pháp của Phật — mười tám pháp của Phật là lặng lẽ. Bồ-tát như thế nên tu Bát-nhã Ba-la-mật trong lặng lẽ, trong sạch; đó là Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật.
Các gốc lành mà chư Phật quá khứ đã làm, những gì các Ngài cầu tìm, đều đã Bát-nê-hoàn hết; Bồ-tát Ma-ha-tát cũng nên cầu như thế: gốc lành đã làm và điều được cầu đều nên như Nê-hoàn (Niết-bàn: trạng thái tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử). Tâm có chỗ tìm cầu, tâm và điều được cầu vừa ngang bằng, không khác nhau; cầu như thế, biết như thế, đó là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Người cầu như thế thì tưởng không điên đảo, niệm không điên đảo, thấy không điên đảo.
Còn nếu Bồ-tát lấy tưởng mà tu Bát-nhã Ba-la-mật, lấy tưởng mà nghĩ nhớ công đức chư Phật, thì đó là không cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Chư Phật quá khứ chẳng phải có tưởng mà cũng chẳng phải không tưởng; nếu lại khởi niệm, nếu lại khởi tưởng, thì như thế là không cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, đó là tưởng điên đảo, niệm điên đảo, thấy điên đảo. Nếu không nghĩ nhớ gốc lành của chư Phật, đối với mọi sự phát tâm cũng không khởi biết, cũng không khởi tưởng, thì đó mới là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ; đó là Bồ-tát tưởng không điên đảo, niệm và thấy không điên đảo."
Bồ-tát Di-lặc nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào là Bồ-tát có chỗ cầu mà không có tưởng?"
Tu-bồ-đề nói: "Bồ-tát muốn được ổ-hòa câu-xá-la (phương tiện thiện xảo: sự khéo léo dùng các cách thích hợp để tu và để giáo hóa chúng sinh) thì phải học trong Bát-nhã Ba-la-mật. Không cầu Bát-nhã Ba-la-mật thì rốt cuộc không được các công đức gốc lành. Vì sao vậy? Chư Phật Thế Tôn cũng không hiện ra trong Bát-nhã Ba-la-mật; còn các gốc lành thì cũng không thấy các sự việc, cũng không thấy có tâm nào có thể làm thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Việc đã làm đã diệt, các sự việc cũng diệt; chỉ là tự tôi khởi lên những tưởng ấy, những công đức lành ấy và những sự phát tâm ấy. Chư Phật Thế Tôn cũng không có tưởng để cầu, cũng không có sự khuyến trợ như thế, cũng không có cái biết như thế. Vì sao vậy? Vì dùng tưởng để cầu thì không được gì cả.
Nếu tưởng có thể được cái gì, thì những tưởng phân biệt mà tôi và chư Phật đã làm lẽ ra phải được cái gì đó. Vì thế công đức của Bồ-tát, sự cầu của Bồ-tát, cũng không nên khởi tưởng, cũng không nên có chỗ nương dựa. Chư Phật Thế Tôn không khen ngợi người nương vào tưởng mà cầu. Vì sao vậy? Vì người dùng tưởng để cầu là có lẫn chất độc. Ví như món ăn ngon sạch sẽ mà lẫn với thuốc độc: màu sắc tuy thơm ngon nhưng vẫn là lẫn độc. Nếu có kẻ ngu si muốn ăn món ấy, tuy lúc đó ham màu đẹp, mùi thơm, vị vừa miệng, nhưng lâu sau thì hại đến thân.
Kẻ lãnh nhận như thế không xét kỹ, không biết rõ, không biết đọc tụng, hiểu sai ý nghĩa bên trong, tự mình không hiểu được, lại nói với người khác rằng: 'Này thiện nam tử! Lời dạy này là: các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, từ lúc phát tâm cho đến khi đắc A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, từ hữu dư Niết-bàn (Niết-bàn khi còn thân xác) đến vô dư Niết-bàn (Niết-bàn khi thân xác đã mất, không còn gì sót lại), cho đến khi pháp diệt hết, trong khoảng ấy các công đức do tu Bát-nhã Ba-la-mật và sáu Ba-la-mật làm ra; các gốc lành do tu ba mươi bảy phẩm, bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả, rải đều cho tất cả), bốn không định (bốn tầng thiền định của cõi Vô sắc), mười lực, mười tám pháp làm ra, cùng việc làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh;
giới phẩm, tam muội phẩm, trí tuệ phẩm, giải thoát phẩm, tri kiến giải thoát phẩm của chư Phật (năm phần pháp thân: giới, định, tuệ, giải thoát, tri kiến giải thoát), trí tuệ Tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả mọi sự), pháp không quên mất, hạnh thường bình đẳng (?); công đức làm ra trong hàng Thanh văn; các vị Bích-chi Phật được chư Phật Thế Tôn thọ ký (báo trước sự chứng quả); công đức của chư thiên, các thần linh tôn quý, A-tu-luân, Ca-lưu-la (Ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), Chân-đà-la, Ma-hầu-lặc — gom hết các công đức ấy lại, đem cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.'
Nương vào tưởng mà cầu Tam-da Tam-Phật (bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn, tức Phật) thì ví như món ăn lẫn độc. Người có nương dựa, có tưởng thì rốt cuộc không thành tựu được gì. Vì sao vậy? Có nương dựa, có tưởng thì có hình tướng, là cầu lẫn độc; như thế là phỉ báng Như Lai, cũng là không nhận lời dạy của Như Lai, cũng không nhận giáo pháp. Thiện nam tử, thiện nữ nhân đi theo đạo Bồ-tát nên nghĩ thế này: 'Chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại, từ lúc phát tâm cho đến khi thành Phật, đã làm và cầu như thế nào? Cùng các đệ tử cho đến Tát-vân-nhã, những việc làm trong đó, như đã nói ở trên, thì phải làm như thế nào mà cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ?'
Thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu đạo Bồ-tát, không muốn nâng lên hạ xuống (đánh giá sai lệch) Như Lai, thì nên cầu như thế này: 'Như những gì chư Phật Thế Tôn biết rõ — tướng của các gốc lành tương ưng với pháp, theo trí tuệ biện tài của các Ngài — tôi đem việc ấy khuyến trợ; A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ mà tôi cầu đều là điều chư Phật biết rõ.' Các thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu đạo Bồ-tát không nương vào công đức các gốc lành mà cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Người cầu như thế là không nâng lên hạ xuống Như Lai; đó là Bồ-tát tin Phật, tin pháp. Người tu như thế là không lẫn độc, điều mình cầu không có chất độc.
Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu đạo Bồ-tát, tu Bát-nhã Ba-la-mật, thì đối với công đức đã làm nên cầu như thế này: không bám vào năm ấm; không bám vào cõi Dục (cõi còn ham muốn), cõi Sắc (cõi còn thân hình vi tế nhưng đã lìa dục), cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình); không bám vào sáu Ba-la-mật quá khứ, vị lai, hiện tại; không bám vào ba cõi; không bám vào nội ngoại không, hữu vô không của quá khứ, vị lai, hiện tại, ba mươi bảy phẩm, mười lực và mười tám pháp của Phật; không bám vào ba cõi;
không bám vào Như và Nhĩ (đều chỉ chân như, cái như vậy chân thật của mọi pháp) của quá khứ, vị lai, hiện tại, pháp sinh, pháp diệt, chân tế (bờ mé chân thật, tức thực tại rốt ráo), tánh bất khả tư nghì (tánh không thể nghĩ bàn), giới, nhẫn, trí, giải thoát, tri kiến giải thoát, Tát-vân-nhã, pháp không quên mất, hạnh thường bình đẳng. Người không bám ba cõi thì cũng chẳng có quá khứ, vị lai, hiện tại. Vì sao vậy? Vì không có chỗ đi vào.
Người có chỗ cầu cũng không có chỗ đi vào, pháp được cầu cũng không có chỗ bám, người ấy cũng không có chỗ bám, chư Phật Thế Tôn cũng không có chỗ bám, các gốc lành khác cũng không có chỗ bám, gốc lành của Thanh văn, Bích-chi Phật cũng không có chỗ bám; những gì không có chỗ bám thì cũng chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu có Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, biết năm ấm không bám, ba cõi cũng chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại, thì cũng không thể nương vào tưởng mà có chỗ cầu. Vì sao vậy? Vì không thấy có cái gì sinh ra. Cái không sinh ra thì không có gì; cái không có gì thì không thể làm ra gì; sáu Ba-la-mật cho đến pháp không quên mất và hạnh thường bình đẳng cũng không bám.
Ba cõi cũng chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại; cái chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại thì cũng không thể nương vào tưởng mà làm ra gì. Vì sao vậy? Vì cái được sinh ra không thể nắm bắt được. Những gì được sinh ra đều là không có gì; cái không có gì thì không thể làm ra gì; đó là Bồ-tát cầu không lẫn độc. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu đạo Bồ-tát mà có nương vào tưởng thì đó là cầu tà; gốc lành đã làm mà nương vào tưởng để cầu thì đó là cầu tà. Những người cầu tà, chư Phật Thế Tôn không khen ngợi. Người không được Phật khen ngợi là chưa đầy đủ sáu Ba-la-mật.
Người chưa đầy đủ sáu Ba-la-mật thì chưa đầy đủ ba mươi bảy phẩm, chưa đầy đủ nội ngoại không và hữu vô không, chưa đầy đủ mười lực và mười tám pháp của Phật. Người chưa đầy đủ mười tám pháp thì không thể làm trong sạch cõi Phật, không thể giáo hóa chúng sinh, rốt cuộc không thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Vì sao vậy? Vì cầu lẫn độc. Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật nên nghĩ thế này: 'Như chư Phật biết rõ pháp công đức gốc lành mà cầu, như chỗ cầu ấy là cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, tôi cũng sẽ lấy pháp ấy mà cầu A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ.'"
Lúc ấy Phật khen ngợi Tu-bồ-đề rằng: "Hay thay, hay thay! Này Tu-bồ-đề! Ông đã làm được hạnh của bậc Thế Tôn, đã có thể nói cho các Bồ-tát nghe pháp về việc làm và việc cầu: không tưởng, không nương dựa, không xuất ra, không đoạn diệt cũng không bám chấp, không có cũng không không, tương ưng với tướng không, tương ưng với pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), tương ưng với hạnh Như."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Giả sử chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên (một thế giới cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều được lợi ích của mười điều lành (mười nghiệp lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si), đều được bốn thiền, bốn đẳng, bốn không định và năm thông (năm năng lực thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại), được hết những lợi ích ấy. Ý ông nghĩ sao, này Tu-bồ-đề, phước mà chúng sinh ấy được có nhiều không?"
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Rất nhiều, rất nhiều! Bạch Thế Tôn!"
Phật nói: "Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đối với các gốc lành không sinh khởi, không bám chấp, mà hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ; công đức ấy là sự hồi hướng (?) tôn quý nhất, là sự hồi hướng vô thượng chân chính, là sự hồi hướng đầy đủ.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Nếu chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên đều đắc từ Tu-đà-hoàn lên đến La-hán, Bích-chi Phật. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân suốt đời cúng dường những vị La-hán, Bích-chi Phật ấy, tùy chỗ các vị cần mà dâng thức ăn uống, y áo chăn mền, giường nằm đồ ngủ, thuốc men khi ốm đau, đem hết mọi thứ mình có mà kính trọng nuôi dưỡng. Ý ông nghĩ sao, này Tu-bồ-đề, phước ấy có nhiều không?"
Tu-bồ-đề nói: "Rất nhiều, rất nhiều!"
Phật nói: "Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy trụ nơi không sinh khởi, không bám chấp, đối với đức của gốc lành không có chỗ cầu; phước ấy tôn quý nhất, cao tột nhất.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Giả sử chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên đều phát tâm A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, và chúng sinh trong các cõi nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, mỗi một chúng sinh đều cúng dường các Bồ-tát ấy suốt số kiếp (đơn vị thời gian cực dài) nhiều như cát sông Hằng, tùy chỗ các vị cần mà dâng thức ăn uống, y phục, giường nằm, thuốc men, chăm sóc, cung kính, hầu hạ. Ý ông nghĩ sao, này Tu-bồ-đề, phước ấy có nhiều không?"
Tu-bồ-đề nói: "Rất nhiều, rất nhiều! Bạch Thế Tôn! Phước ấy nhiều không thể tính, không thể đếm, không thể lấy gì ví dụ mà so sánh! Nếu phước đức có hình thể thì hư không mười phương cũng không chứa nổi."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Tuy làm được phước đức nhiều như thế, nhưng không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân này: gốc lành đã làm mà không sinh khởi, không bám chấp, đối với đức của gốc lành không có chỗ cầu. Công đức của thiện nam tử, thiện nữ nhân này là sự hồi hướng tôn quý nhất, cao tột nhất, không gì sánh, không gì hơn. Công đức không sinh khởi, không bám chấp này so với công đức trước, gấp trăm nghìn ức vạn lần, không thể so sánh. Vì sao vậy? Vì những thiện nam tử, thiện nữ nhân trước có nương dựa, có tưởng, dù đầy đủ cả mười điều lành, bốn thiền, bốn đẳng, bốn không định, năm thông. Vì sao vậy? Vì những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy nương vào tưởng mà cúng dường các bậc Thanh văn, Bích-chi Phật lên đến Bồ-tát."
Bấy giờ hai vạn thiên tử trên cõi trời Tứ Thiên vương đều chắp tay lễ dưới chân Phật, thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Việc bố thí của Bồ-tát là ổ-hòa câu-xá-la (phương tiện thiện xảo), thật tốt đẹp thay! Việc làm đã tương ưng với không nương dựa, không bám chấp, tương ưng với không, với vô tướng; gốc lành bố thí được hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ; việc bố thí là đi vào chỗ không hai."
Lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân (Đế Thích, vua trời cai quản cõi trời Đao-lợi) cùng vô số chư thiên cõi Đao-lợi (cõi trời Ba mươi ba, tầng trời thứ hai của cõi Dục) và các thiên tử, mang các thứ hoa trời, hương trời, bột hương, dầu thơm, lọng hoa bằng lụa màu, áo trời, màn trời, cờ phướn nhiều màu, tấu nhạc trời, đến chỗ Phật, cúng dường rải lên Phật, đều khen ngợi rằng: "Việc bố thí của Bồ-tát là ổ-hòa câu-xá-la, thật tốt đẹp thay! Việc làm đã tương ưng với không nương dựa, không bám chấp, tương ưng với không, với không tưởng; gốc lành bố thí được hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ; việc bố thí là đi vào chỗ không hai."
Lên đến vô số trăm nghìn chư thiên cõi Phạm-ca-di (cõi trời Phạm chúng, tầng trời thứ nhất của cõi Sắc) cũng đều khen ngợi ổ-hòa câu-xá-la của Bồ-tát như thế. Chư thiên cõi A-ca-nị-tra (cõi trời Sắc Cứu Cánh, tầng trời cao nhất của cõi Sắc) cùng vô số ức trăm nghìn chư thiên đến chỗ Phật, đảnh lễ Phật, cùng cất tiếng lớn nói: "Bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu lớn lao thay! Gốc lành được làm bằng ổ-hòa câu-xá-la trong Bát-nhã Ba-la-mật, đức ấy vượt hơn những việc làm của các thiện nam tử, thiện nữ nhân đã nói trước."
Bấy giờ Phật bảo Tứ Thiên vương và các thiên tử cõi A-ca-nị-tra: "Giả sử tất cả chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên đều hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, lại vui mừng thay (tùy hỷ: vui theo việc lành của người khác như của chính mình) cho các đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác quá khứ, vị lai, hiện tại; vui mừng thay cho các gốc lành mà chúng đệ tử đã làm từ lúc mới phát tâm cho đến khi Bát-nê-hoàn, cho đến khi pháp diệt hết; vui mừng thay cho các gốc lành mà Thanh văn, Bích-chi Phật đã làm; vui mừng thay cho các gốc lành mà chúng sinh đã làm, cho việc tu đàn Ba-la-mật (bố thí Ba-la-mật) cho đến Bát-nhã Ba-la-mật;
vui mừng thay cho giới phẩm, tam muội phẩm, trí tuệ phẩm, giải thoát phẩm, tri kiến giải thoát phẩm của các bậc hiền thánh; cùng vô lượng Phật pháp khác, tất cả tính toán gom lại, đều vui mừng thay cho mọi công đức ở trên, rồi nương vào công đức vui mừng thay ấy mà hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ. Nếu lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn phát tâm A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, vui mừng thay cho các đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác quá khứ, vị lai, hiện tại cùng các bậc La-hán, Bích-chi Phật, từ khi phát tâm cho đến khi thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, cho việc tu sáu Ba-la-mật trong khoảng ấy, cùng vô số công đức Phật pháp khác, mà không mong cầu gì, cũng đi vào chỗ không hai, đã tương ưng với vô tướng, tương ưng với không bám chấp, tương ưng với không — đó là sự vui mừng thay bậc nhất, là sự vui mừng thay vô thượng.
Người đem công đức vui mừng thay ấy hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ mà không nương dựa thì công đức phước lành vượt hơn sự vui mừng thay của những thiện nam tử, thiện nữ nhân trước; so công đức ấy thì gấp trăm lần, nghìn lần, ức vạn lần. Đó là việc làm vui mừng thay cao tột nhất của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Bấy giờ Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Như lời Thế Tôn dạy, gom góp công đức của các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, thì trong các công đức không gì hơn sự vui mừng thay; trong các đức vui mừng thay không gì hơn đức này."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là cao tột nhất? Thế nào là tôn quý nhất?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với các pháp vị lai, quá khứ, hiện tại không nắm lấy, không buông bỏ, không kiêu ngạo cũng không phải không kiêu ngạo, không nương dựa cũng không phải không nương dựa; đối với pháp ấy không có sinh cũng không có diệt, không bám chấp cũng không đoạn diệt; trong pháp ấy không thấy tăng cũng không thấy giảm, không đi cũng không trở lại, không phải đạo cũng không phải đời; như các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại, như pháp Như (?), pháp đang trụ, pháp đã diệt, tôi cũng vui mừng thay như thế, rồi đem công đức vui mừng thay ấy hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, trao cho Bồ-tát Ma-ha-tát. Làm việc trao tặng như thế, vui mừng thay như thế, là bậc nhất, không có sự vui mừng thay nào hơn. Này Tu-bồ-đề! Vui mừng thay như thế, so với đức của những sự vui mừng thay khác, dù gấp trăm lần, nghìn lần, ức vạn lần, những sự kia cũng không bằng sự vui mừng thay này.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Thiện nam tử, thiện nữ nhân đi theo đạo Bồ-tát muốn vui mừng thay cho chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại và các bậc Thanh văn, Bích-chi Phật, về các gốc lành các Ngài làm từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, về việc tu sáu Ba-la-mật và vô số gốc lành Phật pháp khác trong khoảng ấy. Nếu muốn vui mừng thay, lại muốn vui mừng thay cho các gốc lành mà tất cả chúng sinh đã làm, thì nên vui mừng thay như thế này; sự vui mừng thay ấy là bình đẳng nhất.
Sáu Ba-la-mật bình đẳng với giải thoát; giải thoát bình đẳng với năm ấm; việc giải thoát bình đẳng với nội ngoại không; việc giải thoát bình đẳng với hữu vô không; ba mươi bảy phẩm bình đẳng với giải thoát; mười lực bình đẳng với giải thoát; giải thoát bình đẳng với tri kiến giải thoát; các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại bình đẳng với giải thoát; giải thoát tức là giải thoát của quá khứ, vị lai, hiện tại, như việc làm của chư Phật Thế Tôn; giải thoát như các đệ tử của Phật; các đệ tử của Phật cũng như giải thoát; giải thoát bình đẳng với Niết-bàn của Thanh văn, Bích-chi Phật; việc giải thoát bình đẳng với pháp của chư Phật Thế Tôn; giải thoát cũng như La-hán, Bích-chi Phật; giải thoát cũng như pháp của các pháp.
Tôi đối với pháp không trói không mở ấy, đối với pháp không bám chấp, như pháp trong sạch không nhiễm ô, pháp không sinh, không có gì sinh, không diệt, không có gì diệt — việc tôi trao tặng hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ cũng như các pháp nói trên: là pháp không có gì trói buộc, pháp không có gì hư hỏng, pháp không có gì đổ nát."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đó là sự vui mừng thay vô thượng, bậc nhất của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Phật nói: "Bồ-tát Ma-ha-tát làm đầy đủ sự vui mừng thay như thế thì mau đạt A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, A-duy-tam-Phật (thành Phật trọn vẹn, giác ngộ hoàn toàn).
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đi theo đạo Bồ-tát, trọn đời mình cúng dường chư Phật cùng chúng đệ tử nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, tùy chỗ các Ngài cần mà dâng cơm ăn, y áo chăn mền, giường nằm, thuốc men, suốt trọn thọ mạng của chư Phật; sau khi các Ngài Bát-nê-hoàn thì ngày đêm thờ phụng xá-lợi (di cốt của Phật sau khi trà tỳ), lấy cờ phướn, lọng hoa, âm nhạc mà cúng dường, thường nghĩ đến việc tu sáu Ba-la-mật nhưng có chỗ nương dựa. Lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn thành A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ, tu sáu Ba-la-mật với ổ-hòa câu-xá-la mà không nương dựa, đem công đức ấy hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ mà không mong cầu gì.
So công đức gốc lành của người trước, dù gấp trăm lần, nghìn lần, ức vạn lần, cũng không bằng phước đức vui mừng thay này, là tôn quý nhất, cao tột nhất. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu Ba-la-mật, dùng công đức không nương dựa của ổ-hòa câu-xá-la, hướng về A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ mà không nương dựa."
Kinh Phóng Quang Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ tám.
Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ chín.
Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho tàng giáo pháp: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu Điền (một vương quốc cổ ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video