Thiên 41 — Phẩm 41 – Chiếu sáng

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Đại Trí Tuệ Đưa Sang Bờ Bên Kia: trí tuệ thấu suốt mọi pháp đều trống rỗng, nhờ đó vượt khỏi sinh tử mà đến bờ giác ngộ), phẩm Chiếu Sáng, phẩm thứ bốn mươi mốt.

 Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Đây là Bát-nhã Ba-la-mật phải không?"

 Phật nói: "Phải. Này Xá-lợi-phất!"

 Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật là để chiếu sáng. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật là rốt ráo trong sạch. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật chỉ là có tên gọi. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật không nhiễm ô với ba cõi (cõi Dục — cõi còn ham muốn, cõi Sắc — cõi còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc — cõi chỉ còn tâm thức). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật trừ mọi cấu bẩn và tối tăm. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật là tôn quý cao tột nhất trong ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ, như bốn niệm xứ, bốn chánh cần, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo…). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật làm yên ổn những ai gặp tai họa, sợ hãi.

 Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật làm ánh sáng cho những ai bị năm thứ kiến chấp sai lầm che lấp (?). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật làm người dẫn đường đúng cho vô số chúng sinh đã đi vào đường tà. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật chính là Tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả mọi sự), trừ được mọi tập khí còn nối dài (những thói quen phiền não còn sót lại sau khi đã dứt phiền não). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật là mẹ của Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), vì sinh ra mọi Phật pháp. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật không sinh không hoại, vì từ chỗ có tên gọi cho đến rốt ráo đều là không.

 Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật lìa khỏi sinh tử mà cũng không có gì diệt, vì không làm gốc cho cái gì. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật che chở những người côi cút, nghèo khó, làm của báu mà ban cho họ. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật đầy đủ, xưa nay không ai hàng phục được. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật chuyển bánh xe pháp (ví việc Phật giảng dạy giáo pháp, như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi tà kiến) ba lần với mười hai hành tướng (Phật giảng bốn sự thật cao quý — khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ — qua ba vòng: chỉ rõ, khuyên tu, xác chứng; bốn nhân ba thành mười hai), mà cũng không có ai chuyển, vì cái được chuyển rốt cuộc không lay động, không quay lui.

 Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật chỉ bày được gốc của mọi thứ, và cái không của cái có lẫn cái không có. Bạch Thế Tôn, nên trụ nơi Bát-nhã Ba-la-mật như thế nào?"

 Thế Tôn đáp: "Nên trụ như trụ nơi Thế Tôn. Này Xá-lợi-phất! Lễ Bát-nhã Ba-la-mật nên như lễ Thế Tôn. Vì sao vậy? Bát-nhã Ba-la-mật chính là Thế Tôn, Thế Tôn với Bát-nhã Ba-la-mật không có khác biệt. Bát-nhã Ba-la-mật là Thế Tôn, Thế Tôn là Bát-nhã Ba-la-mật. Chư Phật Thế Tôn nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà có được danh hiệu; Bồ-tát, Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên mà không cần thầy dạy), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) cho đến Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc Thánh, mới vào dòng Thánh) đều nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà có được danh hiệu.

 Mười điều lành (mười nghiệp lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si), bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả, rải đều cho tất cả), bốn không định (bốn tầng thiền định của cõi Vô sắc), năm thông (năm năng lực thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại), nội ngoại không (cả bên trong lẫn bên ngoài đều trống rỗng) và hữu vô không (cả có lẫn không đều trống rỗng), ba mươi bảy phẩm, mười lực (mười thứ trí lực đặc biệt của Phật) và mười tám pháp (mười tám pháp bất cộng — mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật có) của Phật, cho đến Tát-vân-nhã, đều do Bát-nhã Ba-la-mật mà sinh ra."

 Lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân (Đế Thích, vua trời cai quản cõi trời Đao-lợi) nghĩ thầm: "Vì nhân gì mà tôn giả Xá-lợi-phất lại nêu câu hỏi này?"

 Thích-đề-hoàn-nhân liền hỏi Xá-lợi-phất: "Thưa tôn giả! Do duyên gì mà ngài nêu câu hỏi này? Vì việc gì mà có câu hỏi này?"

 Xá-lợi-phất đáp: "Này Câu-dực (tên họ của Đế Thích)! Ổ-hòa câu-xá-la (phương tiện thiện xảo: sự khéo léo dùng các cách thích hợp để tu và để giáo hóa chúng sinh) của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) được Bát-nhã Ba-la-mật che chở gìn giữ; và các gốc lành mà chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại làm từ lúc mới phát tâm cho đến khi pháp sắp diệt hết, trong khoảng ấy, đều được đem hướng về Tát-vân-nhã. Này Câu-dực! Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát giữ Bát-nhã Ba-la-mật vượt lên trên năm Ba-la-mật kia (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định).

 Này Câu-dực! Ví như người mù bẩm sinh, hoặc trăm người, hoặc nghìn người, hoặc vạn người, muốn đi đến nơi nào đó, hoặc muốn vào thành, mà không có người dẫn đường thì rốt cuộc không đến đâu được. Này Câu-dực! Năm Ba-la-mật kia giống như người mù; lìa Bát-nhã Ba-la-mật thì như người mù không có người dẫn đường, không thể đầy đủ để đến được đạo, cũng không thể thành Tát-vân-nhã. Năm Ba-la-mật được Bát-nhã Ba-la-mật che chở thì như người mù có được mắt sáng. Bát-nhã Ba-la-mật che chở năm Ba-la-mật, khiến năm Ba-la-mật mỗi thứ đều có được tên gọi."

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Xá-lợi-phất: "Như lời ngài nói, năm Ba-la-mật nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà có được tên gọi, vậy thì năm Ba-la-mật chỉ có tên mà không có độ (sự vượt qua, đưa sang bờ bên kia — nghĩa của chữ Ba-la-mật) sao?"

 Xá-lợi-phất nói: "Đúng vậy, này Câu-dực! Năm Ba-la-mật nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà có được tên gọi; năm Ba-la-mật chỉ có tên mà không có độ. Bồ-tát trụ nơi Bát-nhã Ba-la-mật là đã đầy đủ năm Ba-la-mật. Vì thế Bát-nhã Ba-la-mật đối với năm Ba-la-mật là cao tột, là mầu nhiệm, là không gì sánh bằng (?)."

 Xá-lợi-phất thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nên đi vào trong Bát-nhã Ba-la-mật như thế nào?"

 Phật nói: "Như đi vào năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm nhận, tưởng — nhận biết hình ảnh, hành — các hoạt động tâm ý, thức — sự phân biệt nhận biết), nên đi vào Bát-nhã Ba-la-mật như thế. Như đi vào năm Ba-la-mật, nên đi vào Bát-nhã Ba-la-mật như thế. Như đi vào nội ngoại không và hữu vô không, như đi vào ba mươi bảy phẩm, mười lực và mười tám pháp của Phật, như đi vào Tát-vân-nhã, như đi vào các pháp, nên đi vào trong Bát-nhã Ba-la-mật như thế."

 Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là đi vào năm ấm như đi vào Bát-nhã Ba-la-mật? Thế nào là như đi vào các pháp mà đi vào Bát-nhã Ba-la-mật như thế?"

 Phật nói: "Đối với năm ấm, không có gì sinh, không có gì được, không lấy, không bỏ, không có gì hoại; nên đi vào Bát-nhã Ba-la-mật như thế. Đối với các pháp, không có gì sinh, không có gì được, không lấy, không bỏ, cũng không có gì hoại; đó là đi vào Bát-nhã Ba-la-mật."

 Xá-lợi-phất nói: "Đi vào Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì đạt tới pháp gì?"

 Phật nói: "Đối với các pháp không đạt tới gì cả, đó mới là danh hiệu của Bát-nhã Ba-la-mật."

 "Bạch Thế Tôn! Không đạt tới pháp gì?"

 Phật nói: "Không đạt tới pháp lành, cũng không đạt tới pháp ác; không đạt tới pháp xuất thế, cũng không đạt tới pháp thế gian; không đạt tới pháp hữu lậu (pháp còn dính phiền não, còn rò rỉ ra sinh tử) hay vô lậu (pháp không còn phiền não); không đạt tới pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) hay vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt). Vì sao vậy? Vì Bát-nhã Ba-la-mật khởi lên không phải vì mong cầu gì. Vì thế đối với các pháp không có gì đạt tới, không có gì nắm được."

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, sao vậy? Bát-nhã Ba-la-mật này không đạt tới Tát-vân-nhã sao?"

 Phật nói: "Đúng vậy, này Câu-dực! Bát-nhã Ba-la-mật không đạt tới Tát-vân-nhã, vừa không đạt tới, vừa không có."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao vừa không đạt tới, vừa không có?"

 Phật nói: "Bát-nhã Ba-la-mật không do chữ nghĩa, không do tưởng, cũng không do sinh tử."

 Thích-đề-hoàn-nhân nói: "Bạch Thế Tôn! Đã không do chữ nghĩa, không do tưởng, cũng không do sinh tử, thì làm sao mà đạt tới?"

 Phật nói: "Như không đi vào, cũng không nhận, cũng không bỏ, cũng không trụ — đạt tới như thế, như là không đạt tới. Này Câu-dực! Bát-nhã Ba-la-mật đạt tới các pháp như thế, như là không đạt tới gì."

 Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Sự khởi lên của Bát-nhã Ba-la-mật thật kỳ lạ, thật đặc biệt! Đối với các pháp không có gì sinh, không có gì có, không có gì nương dựa, không có gì hoại."

 Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lý "không") thưa với Phật: "Nếu Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thì là đạt tới các pháp hay không đạt tới các pháp? Bồ-tát nghe điều này, có khi hoảng, có khi sợ, rồi lìa bỏ Bát-nhã Ba-la-mật."

 Phật nói: "Đúng vậy, Bồ-tát nghe điều này có thể hoảng sợ. Nếu có Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật mà có khi nghĩ rằng: 'Bát-nhã Ba-la-mật là trống rỗng, Bát-nhã Ba-la-mật không có gì bền chắc, Bát-nhã Ba-la-mật lừa dối người', người nghĩ như thế có thể xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật. Vì nhân duyên ấy mà Bồ-tát xa lìa Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Người tin Bát-nhã Ba-la-mật thì không tin những pháp nào?"

 Phật nói: "Tin Bát-nhã Ba-la-mật là không tin sắc (thân thể và vật chất), không tin thống (cảm nhận vui, khổ), tưởng, hành, thức; không tin sáu tình (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không tin sắc, tiếng, mùi, vị, sự xúc chạm trơn mịn và pháp (đối tượng của ý); không tin mười tám tánh (mười tám giới: sáu căn, sáu đối tượng của giác quan và sáu thức) và mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) cho đến năm Ba-la-mật; cũng không tin nội ngoại không và hữu vô không; cũng không tin ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp và mười lực của Phật; không tin Tu-đà-hoàn cho đến La-hán, Bích-chi Phật; cũng không tin A-nậu-đa-la Tam-da Tam-bồ (giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật); cũng không tin Tát-vân-nhã."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu không có năm ấm và Tát-vân-nhã, thì là không tin Bát-nhã Ba-la-mật (?). Vì thế, này Tu-bồ-đề! Người tin Bát-nhã Ba-la-mật là không tin năm ấm, các pháp và Tát-vân-nhã. Nếu không có năm ấm và các pháp, thì là không tin Bát-nhã Ba-la-mật (?); người tin Bát-nhã Ba-la-mật là không tin các pháp."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã Ba-la-mật là sự đại độ (sự vượt qua lớn lao, đưa sang bờ bên kia một cách trọn vẹn)."

 Phật nói: "Ý ông nghĩ sao, do đâu mà biết Bát-nhã Ba-la-mật là đại độ?"

 Tu-bồ-đề nói: "Bát-nhã Ba-la-mật không làm cho năm ấm lớn, cũng không làm cho năm ấm nhỏ; không làm cho năm Ba-la-mật lớn, cũng không làm cho năm Ba-la-mật nhỏ. Từ nội ngoại không cho đến hữu vô không, cũng không làm cho lớn, cũng không làm cho nhỏ. Ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, cũng không làm cho lớn, cũng không làm cho nhỏ. Cho đến đạo và Phật pháp, cũng không làm cho lớn, cũng không làm cho nhỏ. Không gom năm ấm lại, cũng không làm năm ấm tan ra; cho đến Phật pháp cũng không gom, cũng không tan.

 Không xem năm ấm là có tướng bằng nhau, cũng không xem là không bằng nhau; cho đến Phật pháp cũng không xem là bằng nhau, cũng không xem là không bằng nhau. Không làm năm ấm rộng ra, cũng không làm năm ấm hẹp lại; cho đến Phật pháp cũng không rộng, không hẹp. Không làm năm ấm mạnh lên, cũng không làm yếu đi; cho đến Phật pháp cũng không mạnh, không yếu. Bạch Thế Tôn! Vì thế, Bát-nhã Ba-la-mật là sự đại độ của Bồ-tát.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát mới phát tâm chưa tập sáu Ba-la-mật mà nghe rằng năm ấm và sáu Ba-la-mật không tăng không giảm, không rộng không hẹp — nghe lời ấy rồi, có khi sẽ không tu Bát-nhã Ba-la-mật nữa. Vì sao vậy? Vì không phải do Bát-nhã Ba-la-mật mà năm ấm và Phật pháp có lớn có nhỏ, không phải do Bát-nhã Ba-la-mật mà năm ấm và Phật pháp có mạnh có yếu. Bạch Thế Tôn! Tu Bát-nhã Ba-la-mật mà muốn cầu năm ấm lớn hay nhỏ, muốn Phật pháp mạnh hay yếu, đó là sự lụy lớn (lỗi lầm ràng buộc lớn). Vì sao vậy? Vì đạo xưa nay không có tưởng ràng buộc. Vì sao vậy? Chúng sinh không sinh, Bát-nhã Ba-la-mật không sinh, nên thấy như thế, nên biết như thế.

 Năm ấm cũng không sinh, Phật pháp cũng không sinh, nên quán như thế. Quán cái có của Bát-nhã Ba-la-mật như quán cái có của chúng sinh. Quán cái có của Bát-nhã Ba-la-mật nên như quán cái có của năm ấm. Quán cái có của Phật nên như quán cái có của Bát-nhã Ba-la-mật. Quán Bát-nhã Ba-la-mật không có gì, cũng như quán năm ấm không có gì. Quán Bát-nhã Ba-la-mật không có gì, như quán Phật không có gì. Quán Bát-nhã Ba-la-mật không có gì, như quán chúng sinh cũng không có gì. Quán Bát-nhã Ba-la-mật lặng lẽ, quán chúng sinh cũng lặng lẽ. Quán Bát-nhã Ba-la-mật lặng lẽ, quán Phật pháp cũng lặng lẽ. Quán năm ấm cũng lặng lẽ, quán Bát-nhã Ba-la-mật cũng lặng lẽ.

 Quán Bát-nhã Ba-la-mật không có đầu mối (?), nên biết chúng sinh cũng không có đầu mối. Năm ấm và Phật pháp cũng không có đầu mối, Bát-nhã Ba-la-mật cũng không có đầu mối. Bát-nhã Ba-la-mật không thể nghĩ bàn, nên biết chúng sinh cũng không thể nghĩ bàn, năm ấm cũng không thể nghĩ bàn, Phật pháp cũng không thể nghĩ bàn. Chúng sinh không hư hoại, nên biết Bát-nhã Ba-la-mật cũng không hư hoại. Chúng sinh không đạt A-duy-tam-Phật (thành Phật trọn vẹn, giác ngộ hoàn toàn), nên biết Bát-nhã Ba-la-mật cũng không đạt A-duy-tam-Phật, nên biết năm ấm cũng không đạt A-duy-tam-Phật, Phật cũng không đạt A-duy-tam-Phật.

 Sức của chúng sinh không đầy đủ, nên biết sức của Bát-nhã Ba-la-mật không đầy đủ, sức của năm ấm không đầy đủ, sức của Phật cũng không đầy đủ (?). Vì thế, bạch Thế Tôn! Sự đại độ chính là Bát-nhã Ba-la-mật của Bồ-tát Ma-ha-tát."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video