Thiên 44 — Phẩm 44 – Vô tác

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy suốt bản chất thật của mọi sự vật, giúp vượt khỏi khổ đau sống chết để đến giải thoát), Phẩm Vô Tác (không tạo tác), thứ bốn mươi bốn.

 Tu-bồ-đề (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý không) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bát-nhã ba-la-mật là không tạo tác gì cả."

 Phật đáp: "Vì không có người tạo tác. Tu-bồ-đề! Cho đến các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng không có gì cả."

 "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì nên thực hành thế nào?"

 Phật dạy: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thực hành nơi sắc (thân thể và mọi thứ vật chất), đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; không thực hành nơi thống (cảm thọ vui khổ), tưởng (nhận biết hình tướng), hành (các tác ý và hoạt động của tâm), thức (sự phân biệt nhận biết), đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến đối với tát-vân-nhã (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) cũng không thực hành gì, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thống, tưởng, hành, thức) không nghĩ là thường còn hay vô thường, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến đối với tát-vân-nhã cũng không nghĩ là thường còn hay vô thường, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm không có khổ, không có vui, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến đối với tát-vân-nhã cũng không có khổ, không có vui, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm không cho là có ta hay không có ta, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến đối với tát-vân-nhã cũng không cho là có ta hay không có ta, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Đối với năm ấm không có sạch, không có không sạch, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến đối với tát-vân-nhã cũng không có sạch, không có không sạch, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì đối với năm ấm, không thấy có thường còn hay vô thường, cũng không thấy có khổ có vui, có ta không ta, tốt hay không tốt; cho đến tát-vân-nhã cũng như vậy.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thực hành năm ấm một cách đầy đủ, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến không thực hành tát-vân-nhã một cách đầy đủ, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì năm ấm không đầy đủ thì chẳng phải là năm ấm; không thực hành như thế là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Cho đến tát-vân-nhã không đầy đủ thì chẳng phải là tát-vân-nhã; không thực hành như thế là thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thật là kỳ lạ đặc biệt! Ngài đã khéo nói về sự bám chấp của người đi theo con đường Bồ-tát."

 Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy! Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến), Vô Sở Trước (bậc không còn bám chấp vào bất cứ điều gì), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) khéo nói về việc bám chấp và không bám chấp của Bồ-tát. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát đối với năm ấm không bám chấp, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; đối với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tức sáu tình (sáu giác quan), không bám chấp, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; đối với sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) không bám chấp, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật; cho đến đối với tát-vân-nhã không bám chấp, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành như vậy thì biết được năm ấm là bám chấp hay không bám chấp, cũng biết được tát-vân-nhã là bám chấp hay không bám chấp, biết được đạo Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của người tu giải thoát, đã vào dòng thánh) là bám chấp hay không bám chấp, biết được đạo Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không giáo hóa người khác) là bám chấp hay không bám chấp, biết được đạo Tam-da-tam-phật (đạo của bậc Chánh Đẳng Giác, tức đạo thành Phật) là bám chấp hay không bám chấp."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thật rất kỳ lạ, rất đặc biệt! Pháp sâu xa đến thế! Nói ra cũng không tăng, không giảm; không nói cũng không tăng, không giảm."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Như lời ông nói. Tu-bồ-đề! Ví như các đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác suốt đời khen ngợi hư không, hư không cũng không tăng; nếu chê bai hư không, hư không cũng không giảm. Ví như khen ngợi người do ảo thuật tạo ra thì người ấy cũng không tăng; nếu chê bai thì người ấy cũng không giảm; nghe khen cũng không mừng, nghe chê cũng không giận. Tu-bồ-đề! Pháp của các pháp cũng như vậy, dù nói hay không nói, cũng không tăng, không giảm."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩ nhớ Bát-nhã ba-la-mật, thật rất khó, rất khó. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không sợ hãi, không khiếp nhược, thì hợp với A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của một vị Phật), không còn lay chuyển nữa. Vì sao vậy, bạch Thế Tôn? Vì nghĩ nhớ Bát-nhã ba-la-mật tức là muốn nghĩ nhớ hư không. Hư không thì không có sáu ba-la-mật, hư không cũng không có năm ấm, cũng không có nội không, ngoại không (sự trống rỗng, không có thực thể riêng của thân tâm bên trong và của cảnh vật bên ngoài) và hữu vô không (sự trống rỗng của cả cái có lẫn cái không), cũng không có ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), cũng không có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cũng không có bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), cũng không có mười tám pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), cũng không có đạo Tu-đà-hoàn, cũng không có đạo Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), cũng không có đạo A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), cũng không có đạo A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu giải thoát, đã dứt sạch phiền não), cũng không có đạo Bích-chi Phật; hư không cũng không có đạo Tam-da-tam-phật. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát mặc tăng-na tăng-niết (khoác áo giáp đại thệ nguyện, tức phát lời nguyện lớn vững chắc như áo giáp) như vậy, đáng được mọi người đảnh lễ. Bạch Thế Tôn! Vì chúng sinh mà tinh tấn, vì chúng sinh mà gắng sức, vì chúng sinh mà chiến đấu, vì chúng sinh mà lập lời thệ nguyện, tức là muốn vì hư không mà tinh tấn, muốn vì hư không mà lập thệ nguyện. Bạch Thế Tôn! Vì chúng sinh mà lập thệ nguyện tức là muốn độ hư không! Vị Bồ-tát ấy đã lập thệ nguyện lớn; vì chúng sinh nhiều như hư không mà lập thệ nguyện, tức là muốn nhấc hư không đặt vào trong hư không. Các Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ là dựng lên sức tinh tấn lớn. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát vì chúng sinh mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ là đã lập nên thệ nguyện lớn. Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thật là dũng mãnh lớn lao, vì chúng sinh nhiều như hư không mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Vì sao vậy, bạch Thế Tôn? Giả sử trong cõi tam thiên đại thiên (một thế giới lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) tất cả mọi thứ đều là Như Lai, ví như rừng rậm, mía, tre, lau sậy, lúa, gai, cỏ cây, cây thuốc, cây trái, mọi loài cây đều là Như Lai; mỗi đức Phật đều giảng kinh pháp, hoặc suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), hoặc hơn một kiếp; mỗi đức Như Lai đều độ chúng sinh, vô số không thể tính đếm, mà cũng không thấy tánh của chúng sinh có tăng có giảm. Vì sao vậy? Vì chúng sinh không có gì, vốn vắng lặng. Bạch Thế Tôn! Hãy gác lại cõi tam thiên đại thiên ấy. Ở mười phương, lấy số cát sông Hằng, mỗi hạt cát là một cõi Phật, trong ngần ấy cõi Phật mọi thứ đều là Như Lai, giáo hóa chúng sinh không thể đo lường, không thể tính đếm, mà tánh của chúng sinh vẫn không tăng không giảm. Vì sao vậy? Vì tất cả chúng sinh đều trống không, vắng lặng. Cho nên chúng sinh không có đầu, không có cuối, vì giống như hư không. Bạch Thế Tôn! Vì thế con mới nói rằng: 'Muốn độ chúng sinh, tức là muốn độ hư không mà thôi.'"

 Có một vị tì-kheo (người xuất gia tu hành) nghĩ thầm: "Nên vì Bát-nhã ba-la-mật mà đặt tên gọi. Trong Bát-nhã ba-la-mật không có pháp nào có thể sinh, không có pháp nào có thể diệt, thế mà trong đó lại hiện ra tánh giới (giữ gìn đạo đức), tánh tam-muội (thiền định, tâm chuyên nhất), tánh trí tuệ, tánh giải thoát, tánh tri kiến giải thoát (trí tuệ thấy biết rõ mình đã giải thoát); lại có Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, Tam-da-tam-phật (bậc Chánh Đẳng Giác, tức Phật), lại có Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), có việc chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe chinh phục mọi tà kiến)."

 Khi ấy Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) hỏi Tu-bồ-đề: "Bồ-tát tập Bát-nhã ba-la-mật là tập cái gì?"

 Trưởng lão Tu-bồ-đề đáp Thích-đề-hoàn-nhân: "Học Bát-nhã ba-la-mật là tập cái không."

 Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu người con trai lành, con gái lành thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, tụng đọc, nghĩ nhớ, tu tập và thực hành những điều trong đó, thì con nên che chở cho họ như thế nào?"

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực (tên gọi khác của Thích-đề-hoàn-nhân)! Ông có thấy pháp nào có thể che chở được không?"

 "Thưa vâng, bạch Tôn giả! Thật tôi không thấy có pháp nào có thể che chở được."

 Tu-bồ-đề nói: "Câu-dực! Người con trai lành, con gái lành an trụ đúng như lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật thì đã được che chở rồi; không rời lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật thì dù là người hay chẳng phải người (quỷ thần) cũng không bao giờ thừa cơ hãm hại được. Ai an trụ đúng như lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật, nên biết người con trai lành, con gái lành ấy không bao giờ rời xa Bát-nhã ba-la-mật. Nếu có người nói: 'Tôi muốn che chở cho Bồ-tát Ma-ha-tát', nên biết người ấy là muốn che chở cho hư không. Câu-dực! Ông có thể che chở cho giấc mộng, cho bóng nắng lúc trời nóng, cho trò ảo thuật, cho vật biến hóa, cho cái bóng, cho tiếng vọng không? Ông có thể che chở cho những thứ ấy không?"

 Thích-đề-hoàn-nhân đáp: "Không thể che chở được."

 "Câu-dực! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Câu-dực! Ông có thể che chở cho Phật và những gì Phật biến hóa ra không?"

 Thích-đề-hoàn-nhân đáp: "Không thể."

 "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng không ai có thể che chở được. Câu-dực! Ông có thể che chở cho pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp), cho chân tế (bờ mé chân thật, tức thật tướng tột cùng của sự vật), cho cái không thể nghĩ bàn không? Có thể che chở cho chúng không?"

 "Thưa vâng, Tu-bồ-đề! Không thể."

 "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không ai có thể che chở được."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì nên hiểu biết thế nào về pháp như mộng, pháp như ảo thuật, pháp như bóng nắng lúc trời nóng, pháp như tiếng vọng, pháp như vật biến hóa, mà không tự cao?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Câu-dực! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì cũng không nghĩ đến năm ấm, đối với năm ấm không tự cao; cho đến tát-vân-nhã cũng không nghĩ đến, cũng không tự cao; đối với pháp như mộng cho đến pháp như vật biến hóa cũng không nghĩ đến, cũng không tự cao."

 Nhờ uy thần của Phật, các vị Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) cho đến chư thiên cõi trời Thủ-đà-hội (Tịnh Cư thiên, cõi trời nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục cư ngụ) trong cõi tam thiên đại thiên, mỗi vị đều cầm bột gỗ chiên-đàn (gỗ thơm quý) cõi trời từ xa rải lên Phật. Rải xong, họ đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất đảnh lễ Phật rồi lui đứng một bên. Bấy giờ các vị Tứ Thiên Vương, các vị Thích-đề-hoàn-nhân, các vị Phạm Thiên Vương (vua cõi trời Phạm thiên) và chư thiên cõi Thủ-đà-hội, nương uy thần của Phật, ai nấy đều nghĩ: "Nay chúng ta nên thỉnh mỗi phương trong mười phương một nghìn đức Phật giảng phẩm Bát-nhã ba-la-mật." Các vị Tứ Thiên Vương, Đế Thích, Phạm Thiên và các vị trời tôn quý vừa nghĩ như vậy, tức thì ở mỗi phương trong mười phương đều hiện ra một nghìn đức Phật, đều giảng phẩm Bát-nhã ba-la-mật; vị đệ tử ở đó cũng như Tu-bồ-đề, người hỏi vặn ở đó đều như Thích-đề-hoàn-nhân, cũng hỏi như vậy; giống hệt như Phật Thích-ca Mâu-ni giảng Bát-nhã ba-la-mật, không có gì khác biệt.

 Phật dạy: "Bồ-tát Ma-ha-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) cũng sẽ ở nơi này thành tựu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, thành a-duy-tam-phật (thành bậc Chánh Đẳng Giác, tức thành Phật), và cũng sẽ ở nơi này giảng Bát-nhã ba-la-mật. Các đức Phật sẽ ra đời trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, kiếp có nhiều bậc hiền thánh ra đời) cũng sẽ ở nơi này thành tựu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-phật, cũng sẽ ở nơi này giảng Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bồ-tát Ma-ha-tát Di-lặc sẽ thành tựu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-phật và giảng Bát-nhã ba-la-mật bằng việc gì, bằng hình tướng gì, bằng ý nghĩa gì?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Khi Bồ-tát Ma-ha-tát Di-lặc thành Phật, Ngài cũng không nói năm ấm là thường còn hay vô thường, cũng không nói năm ấm có khổ có vui, có sạch có không sạch, có ta không ta, tốt hay không tốt, cũng không nói năm ấm có trói buộc có cởi mở, cũng không nói năm ấm có quá khứ, vị lai, hiện tại. Năm ấm luôn thanh tịnh (trong sạch, không nhiễm ô, không có tướng bám chấp) thì sẽ nói năm ấm luôn thanh tịnh; cho đến tát-vân-nhã luôn thanh tịnh thì sẽ nói tát-vân-nhã luôn thanh tịnh."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 Phật dạy: "Vì năm ấm thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao năm ấm thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Năm ấm không sinh, không diệt, không bám dính, không đứt đoạn, vì thế năm ấm thanh tịnh. Tu-bồ-đề! Vì hư không thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không thanh tịnh thì Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Hư không không sinh, không diệt, không có gì, vì thế hư không thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không không có gì thì Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Vì hư không không thể giữ gìn che chở, Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh giống như hư không, nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao giống như hư không nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Như hư không không hai, vắng lặng; vì lẽ ấy Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh." Phật dạy: "Như hư không không có sự đi lại hoạt động, Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không không có sự hoạt động thì Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Vì hư không không có gì để hoạt động nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh." Phật dạy: "Vì hư không không nương tựa vào đâu nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao hư không không nương tựa vào đâu thì Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Vì như hư không không bị gì ràng buộc, nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh. Tu-bồ-đề! Vì các pháp không sinh, không diệt, không bám dính, không đứt đoạn, nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao các pháp không sinh, không diệt, không bám dính, không đứt đoạn nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh?"

 Phật dạy: "Vì các pháp luôn thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu người con trai lành, con gái lành thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, tụng đọc, tu tập và thực hành những điều trong đó, thì người con trai lành, con gái lành ấy không bao giờ bị bệnh mắt, tai mũi không bệnh, dù thân có già cũng không mau suy yếu. Đến khi hết tuổi thọ, lúc lâm chung không rối loạn, thân tâm an ổn, không bao giờ chết vì bệnh độc, chết oan hay chết dữ. Luôn có chư thiên đi theo hầu hạ che chở; các vị Tứ Thiên Vương cho đến chư thiên cõi Thủ-đà-hội luôn đi theo bảo vệ. Người con trai lành, con gái lành làm pháp sư (người giảng dạy giáo pháp), nếu vào ngày mười bốn, ngày rằm trong tháng giảng Bát-nhã ba-la-mật, thì lúc ấy chư thiên đều đến dự hội. Người con trai lành, con gái lành giảng Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì công đức đạt được không thể tính đếm, không thể cân lường, không thể nghĩ bàn."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Người con trai lành, con gái lành nếu vào sáu ngày trai (sáu ngày mỗi tháng người tu tại gia giữ giới thanh tịnh: mồng tám, mười bốn, rằm, hai mươi ba, hai mươi chín, ba mươi) mà giảng Bát-nhã ba-la-mật, khi chư thiên đến dự hội, thì công đức đạt được không thể tính lường. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật là kho báu cực lớn. Tu-bồ-đề! Trong kho báu Bát-nhã ba-la-mật có thể dứt ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), dứt cảnh nghèo khổ trong loài người, ban cho con người đường lên cõi trời, đường sinh làm người, khiến mọi người được sinh vào nhà đại tộc, nhà phạm chí (người thuộc dòng tu sĩ Bà-la-môn), nhà trưởng giả, được sinh lên cõi trời Tứ Thiên Vương cho đến cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi); ban cho con người đạo Tu-đà-hoàn, đạo Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật; ban cho con người đạo A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Vì sao vậy? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật có giảng rộng mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến); học những điều ấy rồi thì biết có dòng sát-lợi (dòng vua chúa, võ tướng), dòng phạm chí, nhà đại tộc trưởng giả, biết có cõi trời Tứ Thiên Vương cho đến cõi trời Ba Mươi Ba; biết có đạo Tu-đà-hoàn, đạo Thanh văn, Bích-chi Phật; biết có đạo Tam-da-tam-phật; biết có bốn thiền (bốn bậc thiền định cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả), bốn không định (bốn bậc thiền định cõi Vô sắc), ba mươi bảy phẩm, mười lực của Phật, mười tám pháp và bốn vô sở úy; biết có sáu ba-la-mật, biết có nội không, ngoại không và hữu vô không; biết có tát-vân-nhã. Vì thế gọi là trân bảo độ (sự đưa sang bờ giác bằng kho báu), gọi là Bát-nhã ba-la-mật. Trong trân bảo độ ấy không có gì sinh, không có gì diệt, không có gì bám dính, không có gì đứt đoạn, không có gì nắm lấy, không có gì buông bỏ. Vì sao vậy? Vì không có pháp nào có sinh có diệt, có bám dính có đứt đoạn, có nắm lấy có buông bỏ. Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật không có pháp lành cũng không có pháp ác, không có pháp xuất thế cũng không có pháp thế tục, không có hữu lậu (còn phiền não rò rỉ) hay vô lậu (không còn phiền não), không có pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) cũng không có pháp vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt). Vì thế, Tu-bồ-đề, trân bảo ba-la-mật không nương tựa vào đâu. Trân bảo ba-la-mật ấy không có pháp nào có thể làm nhiễm ô, không có pháp nào có thể đạt tới. Vì sao vậy? Vì không thể tìm được pháp nào đến gần nó, cho nên không gì có thể làm nhiễm ô."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu có Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không hiểu biết như vậy, không nghĩ như vậy, không nương tựa như vậy, không hý luận (bàn suông, phân biệt vô ích) như vậy, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật, là nghĩ nhớ Bát-nhã ba-la-mật, là đảnh lễ các đức Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, phụng sự, lễ kính chư Phật, giáo hóa chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật. Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật này không có pháp nào thấy được, cũng không có pháp nào không thấy được, không nắm lấy cũng không buông bỏ, không sinh cũng không diệt, không bám dính cũng không đứt đoạn, không tăng cũng không giảm, không thuộc quá khứ, vị lai, hiện tại; không khiến vượt qua cõi Dục (cõi còn ham muốn) cũng không khiến ở lại; không khiến vượt qua cõi Hình (cõi Sắc, cõi có thân hình vi tế mà hết ham muốn thô) cũng không khiến ở lại; không khiến vượt qua cõi Vô hình (cõi Vô sắc, cõi chỉ còn tâm thức) cũng không khiến ở lại; không trao cho người sáu ba-la-mật cũng không dạy người bỏ đi; không trao cho người nội không, ngoại không và hữu vô không cũng không bỏ đi; không trao cho người ba mươi bảy phẩm cũng không bỏ đi; không trao cho người mười lực và mười tám pháp cũng không bỏ gì; không đem đạo Thanh văn, Bích-chi Phật cho đến tát-vân-nhã mà trao cho ai, cũng không khiến ai bỏ đi.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật không đem pháp A-la-hán trao cho ai cũng không bỏ pháp phàm phu; không đem pháp Bích-chi Phật trao cho ai cũng không bỏ pháp A-la-hán; không đem pháp Phật trao cho ai cũng không bỏ pháp Bích-chi Phật; cũng không đem pháp Phật mà có trao có bỏ. Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật không đem pháp vô vi trao cho ai cũng không bỏ pháp hữu vi. Vì sao vậy? Vì dù có Phật hay không có Phật, pháp tánh vẫn tồn tại như cũ. Pháp tánh chính là pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chân lý), không vì quên mất mà tồn tại, cũng không vì hao tổn mà tồn tại."

 Lúc ấy chúng chư thiên ở trên hư không vui mừng hớn hở, cười lớn, cầm hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-vật-đầu (hoa súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng) cõi trời rải lên Phật, cùng cất tiếng nói: "Hôm nay chúng tôi ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở) được thấy bánh xe pháp chuyển lần thứ hai. Vì sao vậy? Vì vô số thiên tử ở trên hư không đã đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự chứng nhận vững chắc rằng các pháp vốn không sinh ra từ đâu cả, tức không sinh không diệt)."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Chuyển pháp luân không phải hai, cũng không phải một. Bát-nhã ba-la-mật không vì pháp mà chuyển, cũng không vì có điều gì đó mà không chuyển, vì hữu vô không."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Hữu vô không là thế nào mà Bát-nhã ba-la-mật có chuyển, có đạt được?"

 Phật dạy: "Sáu ba-la-mật là không, vì cái không của sáu ba-la-mật cũng là không. Nội không, ngoại không, vì cái không của nội không, ngoại không cũng là không. Và hữu vô không, vì cái không của hữu vô không cũng là không. Ba mươi bảy phẩm là không, vì cái không của ba mươi bảy phẩm cũng là không. Mười lực là không, vì cái không của mười lực cũng là không. Mười tám pháp riêng của Phật là không, vì cái không của mười tám pháp cũng là không. Thanh văn, Bích-chi Phật là không, vì cái không của Thanh văn, Bích-chi Phật cũng là không. Tát-vân-nhã là không, vì cái không của tát-vân-nhã cũng là không."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Cái gọi là không của Bát-nhã ba-la-mật chính là sự đưa sang bờ bên kia lớn lao của Bồ-tát. Bồ-tát vì có Bát-nhã ba-la-mật mà thấy tất cả đều không, nên thành tựu được A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, a-duy-tam-phật; nhưng cũng không có gì để đạt tới giác ngộ mà chuyển pháp luân, cũng không có pháp nào để chuyển, cũng không chuyển ngược lại, cũng không thấy pháp. Vì sao vậy? Vì tìm pháp có thể chuyển cũng không thể được, bởi các pháp luôn luôn không có gì. Vì sao vậy? Vì không, vô tướng (không có hình tướng), vô nguyện (không có gì để mong cầu) cũng không có gì để chuyển, không có gì để quay lại. Bát-nhã ba-la-mật có lời dạy như thế, có sự bày đặt như thế, có sự phân biệt chia phần như thế, có sự tuyên bày lan truyền như thế. Bát-nhã ba-la-mật có lời dạy như thế, đó là lời dạy thanh tịnh lớn lao. Lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật không có người nói, không có người nhận, không có người chứng đắc. Nếu không có người nói, không có người nhận, không có người chứng, thì cũng không có ai bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn hoàn toàn, tắt hẳn mọi phiền não và sống chết). Nếu không có ai bát-nê-hoàn, thì trong giáo pháp này cũng không có bậc tôn quý che chở làm ruộng phước (bậc đáng cúng dường để gieo phước, ví như ruộng tốt gieo hạt sinh lúa)."

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ chín (hết).

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười.

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu-điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương) vâng chiếu dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video