Phẩm thứ năm mươi: "Hỏi về tướng", thuộc kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (Ma-ha nghĩa là lớn; Bát-nhã ba-la-mật là trí tuệ đưa người vượt từ bờ mê sang bờ giác ngộ, thấy suốt bản chất trống không của mọi sự).
Lúc bấy giờ, các vị thiên tử cõi Dục (các vị trời ở cõi còn ham muốn) và các vị thiên tử cõi Sắc (các vị trời ở cõi có thân hình vi tế, đã lìa ham muốn) trong ba ngàn đại thiên cõi nước (một đại thế giới gồm hàng tỷ thế giới nhỏ) cầm các thứ hoa quý, hương quý rải lên Phật, làm lễ rồi lui ra đứng, mỗi vị đều bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã ba-la-mật mà Ngài nói thật vô cùng sâu xa. Thế nào là tướng (đặc tính, dấu hiệu để nhận biết) của Bát-nhã ba-la-mật?"
Phật bảo các thiên tử: "Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì không chính là tướng của nó; đó là tướng vô tướng (không có hình tướng), tướng vô nguyện (không mong cầu), tướng không tạo tác, tướng không sinh không diệt, tướng không bám giữ không đoạn dứt, tướng trống không chẳng có gì, tướng không nương tựa, tướng hư không. Này các thiên tử! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế. Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) nói các tướng ấy là theo cách nói của thế gian, chứ không phải theo nghĩa của đạo, cũng không phải theo nghĩa diệt tận (?).
Này các thiên tử! Tướng ấy thì chư thiên, rồng, quỷ thần và người thế gian đều không thể làm ra, không ai có thể nuôi lớn được. Vì sao? Vì chư thiên, rồng, quỷ thần và người thế gian cũng chính là tướng ấy. Vì thế tướng với tướng không nuôi lớn lẫn nhau, tướng với tướng không biết nhau. Tướng cũng không biết vô tướng, vô tướng cũng không biết tướng. Tướng và vô tướng, cả hai đều trống không, không ai tạo thành được, không ai đáp được, không ai biết được.
Này các thiên tử! Tướng ấy không phải do ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm giác, nhận biết, tạo tác của tâm, nhận thức) làm ra, không phải do sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) tạo thành, cũng không phải do nội không, ngoại không (sự trống không của các giác quan bên trong và các đối tượng bên ngoài) và hữu vô không (sự trống không của cả cái có lẫn cái không) làm ra, cũng không phải do Tát-vân-nhã (trí biết rõ tất cả mọi pháp, trí tuệ viên mãn của Phật) tạo thành. Này các thiên tử! Tướng ấy không phải người, cũng không phải phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần); không phải hữu lậu (còn phiền não rò rỉ), cũng không phải vô lậu (đã hết phiền não); không phải xuất thế, cũng không phải thế tục; không phải hữu vi (do nhân duyên tạo thành), cũng không phải vô vi (không do tạo tác)."
Lúc ấy Phật bảo các thiên tử: "Nếu có người hỏi: 'Hư không này có tướng gì?' Này các thiên tử, các ông nghĩ sao, câu hỏi của người ấy có phải là câu hỏi đúng đắn không?"
Các thiên tử thưa: "Bạch Thế Tôn! Không phải câu hỏi đúng đắn. Vì sao? Vì hư không không có tướng, cũng không có ai tạo ra nó."
Phật bảo các thiên tử cõi Dục và cõi Sắc: "Dù có Phật ra đời hay không có Phật, thể tánh của tướng vẫn luôn tồn tại như vậy. Vì Như Lai giác ngộ đúng như thật tánh của tướng, nên gọi là Như Lai."
Các thiên tử bạch Phật: "Tướng mà Như Lai giác ngộ thật sâu xa. Như Lai từ trí tuệ không ngăn ngại của A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) mà an trụ nơi tướng, gom tụ nơi Bát-nhã ba-la-mật. Thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa là kho tàng của chư Phật Như Lai, Vô Sở Trước (bậc không còn vướng mắc vào điều gì), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn). Trong kho tàng ấy mà thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn); trong kho tàng ấy mà tu hành, đạt được tướng của các pháp, đạt được tướng của ngũ ấm, đạt được tướng của Tát-vân-nhã."
Phật bảo các thiên tử: "Sắc là tướng của hình thể; cái được trải qua là tướng của cảm giác; cái được tiếp nhận là tướng của sự nhận biết; thiện và ác là tướng của sự tạo tác; cái được biết là tướng của nhận thức. Như Lai nhờ tướng không thọ nhận gì mà đạt được chánh giác. Không tiếc lẫn gì là tướng của Đàn ba-la-mật (bố thí đưa sang bờ giác ngộ); không hư hỏng sứt mẻ là tướng của Thi ba-la-mật (giữ giới đưa sang bờ giác ngộ); không khởi lòng giận là tướng của Sằn ba-la-mật (nhẫn nhục đưa sang bờ giác ngộ); không gì khuất phục nổi là tướng của Duy-đãi ba-la-mật (tinh tấn đưa sang bờ giác ngộ); gom tụ mọi việc lại một mối là tướng của Thiền ba-la-mật (thiền định đưa sang bờ giác ngộ); nghe đến đâu liền giác ngộ, liền thấu biết đến đó là tướng của Bát-nhã ba-la-mật. Như thế, này các thiên tử, chính vì tướng không thọ nhận gì mà Như Lai đạt được chánh giác.
Tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), tứ không định (bốn tầng định của cõi không hình sắc) là tướng không giận dữ; Như Lai không nhờ tướng ấy mà đạt chánh giác. Ra khỏi được tam giới (ba cõi: cõi ham muốn, cõi hình sắc, cõi không hình sắc) là tướng của ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ con đường giác ngộ); Như Lai không nhờ tướng ấy mà đạt chánh giác. Tướng khổ là cửa giải thoát vô nguyện (không mong cầu); tướng vắng lặng là cửa giải thoát không; tướng thanh tịnh là cửa giải thoát vô tướng; Như Lai không nhờ các tướng ấy mà đạt chánh giác. Tướng vắng lặng là không sinh khởi; tướng không chung với ai là mười tám pháp riêng của Phật; Như Lai không nhờ các tướng ấy mà đạt chánh giác. Tướng phơi bày rõ ràng là Tát-vân-nhã; Như Lai không nhờ tướng ấy mà đạt chánh giác. Như thế, này các thiên tử, Như Lai không nhờ tướng của các pháp mà đạt pháp chánh giác; vì thế Như Lai được gọi là bậc có trí tuệ không ngăn ngại."
Bấy giờ Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý trống không): "Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác; Bát-nhã ba-la-mật là ánh sáng lớn của chư Phật Như Lai đối với thế gian. Như Lai nương vào pháp này mà có được những việc làm của mình; vì thế các Như Lai tôn kính, lễ lạy, phụng sự Bát-nhã ba-la-mật này. Vì sao? Vì chư Phật Như Lai đều từ Bát-nhã ba-la-mật mà ra; vì thế Như Lai đền ơn. Tu-bồ-đề! Người biết đền ơn không ai hơn Như Lai.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Thế nào là Như Lai biết ơn? Thế nào là đền ơn? Pháp mà Như Lai đã nương vào như cỗ xe để đến, pháp mà nhờ đó thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật — Như Lai đạt được, giữ gìn pháp đã nương để đến ấy, cung kính phụng sự và lễ lạy. Tu-bồ-đề! Đó là sự biết ơn, sự đền ơn của Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Pháp mà Như Lai đạt được cũng không có người tạo ra, vì không thể thấy người tạo ra. Như Lai đạt trọn pháp ấy, đạt được pháp không tạo tác, đó là pháp không tranh cãi. Tu-bồ-đề! Như Lai biết ơn và đền ơn, nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà nơi pháp không tạo tác đạt được pháp giác ngộ.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác vì thực hành Bát-nhã ba-la-mật nên đạt được các pháp lành mà không có gì để đạt; vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật, là ánh sáng lớn dẫn đường cho thế gian."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Các pháp không có gì để biết, không có gì để thấy, không có gì sinh ra. Vậy vì sao Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của Phật? Vì sao sinh ra Như Lai? Vì sao là ánh sáng lớn dẫn đường cho thế gian?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng thế, đúng thế! Tất cả các pháp không biết, không thấy. Vì sao không biết không thấy? Vì tất cả các pháp đều trống không, không có gì, không bền chắc, không sinh ra. Vì thế tất cả các pháp không có gì sinh ra.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Các pháp không biết không thấy. Vì sao không biết không thấy? Vì các pháp không có chỗ đi vào, không có chỗ bám giữ. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của Như Lai, là người dẫn đường cho thế gian. Không thấy ngũ ấm, vì thế mà là người dẫn đường; cho đến Tát-vân-nhã cũng không có gì để thấy, vì thế mà là người dẫn đường. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật, là người dẫn đường cho thế gian."
Tu-bồ-đề hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao không thấy ngũ ấm lại là người dẫn đường cho thế gian?"
"Tu-bồ-đề! Không lấy ngũ ấm làm nhân duyên mà khởi nhận thức, đó là không thấy ngũ ấm. Không đối với Tát-vân-nhã mà khởi ý tưởng, đó là không thấy Tát-vân-nhã. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của các Như Lai, là người dẫn đường cho thế gian.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của Như Lai, là người dẫn đường cho thế gian? Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày thế gian là trống không. Chỉ bày thế gian trống không như thế nào? Chỉ bày ngũ ấm là trống không; chỉ bày thập nhị suy (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), thập bát tánh (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), cho thấy mười điều ác của thế gian; chỉ bày mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sinh tử) từ si mê cho đến tham ái, chỉ ra gốc rễ của cái 'ta'; chỉ bày sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm), cho thấy thế gian trống không; tứ thiền, tứ đẳng và tứ không định, chỉ bày thế gian trống không; ba mươi bảy phẩm, sáu ba-la-mật, nội không, ngoại không và hữu vô không, chỉ bày thế gian trống không; tánh của hữu vi và vô vi, mười năng lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), mười tám pháp riêng của Phật, chỉ bày thế gian trống không; cho đến Tát-vân-nhã, chỉ bày thế gian trống không. Vì thế, Tu-bồ-đề, Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật, là ánh sáng dẫn đường cho thế gian.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Như Lai dùng sự trống không để chỉ bày cho thế gian, dùng sự trống không để nghĩ về thế gian, biết thế gian là trống không. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật, là người dẫn đường cho thế gian.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Như Lai, chỉ bày thế gian trống không. Chỉ bày sự trống không nào? Chỉ bày ngũ ấm trống không, mười hai xứ trống không, mười tám giới trống không, chỉ bày Tát-vân-nhã trống không. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của chư Phật, là người dẫn đường cho thế gian.
"Vì thế, Tu-bồ-đề, [Bát-nhã ba-la-mật] chỉ bày cho Như Lai, chỉ bày thế gian là không thể nghĩ bàn, chỉ bày ngũ ấm là không thể nghĩ bàn, cho đến Tát-vân-nhã, chỉ bày thế gian là không thể nghĩ bàn.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa chỉ bày cho Như Lai sự vắng lặng của thế gian. Chỉ bày sự vắng lặng nào? Chỉ bày ngũ ấm vắng lặng và Tát-vân-nhã vắng lặng. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Như Lai sự vắng lặng của thế gian. Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Như Lai thế gian luôn luôn trống không. Chỉ bày sự trống không nào? Từ ngũ ấm cho đến Tát-vân-nhã, chỉ bày thế gian luôn luôn trống không. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Như Lai mọi thứ có trong thế gian đều trống không. Chỉ bày sự trống không nào? Từ ngũ ấm cho đến Tát-vân-nhã, chỉ bày mọi thứ có trong thế gian đều trống không.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Như Lai cái có và cái không có đều trống không, từ ngũ ấm cho đến Tát-vân-nhã, cái có và cái không có đều trống không.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho Như Lai sự diệt của thế gian. Chỉ bày sự diệt nào? Từ ngũ ấm cho đến Tát-vân-nhã, đó là sự diệt của thế gian. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của Như Lai, là người dẫn đường cho thế gian. Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho thế gian không có ý tưởng về đời này đời sau. Vì sao? Vì pháp này không có tướng đời này đời sau."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật vì việc lớn mà xuất hiện, vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện, vì việc không thể cân lường mà xuất hiện, vì việc không thể hạn định mà xuất hiện, vì việc không gì sánh bằng mà xuất hiện."
Phật nói: "Đúng thế, Tu-bồ-đề! Đó là vì việc lớn, việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện."
"Thế nào là vì việc lớn mà xuất hiện?"
Phật đáp: "Tu-bồ-đề! Vì các Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác cứu giúp che chở tất cả chúng sinh, không bỏ rơi chúng sinh."
"Thế nào là vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện?"
"Việc của chư Phật, trí tự nhiên (trí tuệ tự có, không do thầy dạy) và Tát-vân-nhã đều không thể nghĩ bàn; vì thế Bát-nhã ba-la-mật là vì việc không thể nghĩ bàn mà xuất hiện."
"Thế nào là vì việc không thể cân lường mà xuất hiện?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Tất cả chúng sinh mang thân có nhận thức, không ai có thể biết và cân lường được việc của Phật, trí tự nhiên và Tát-vân-nhã."
"Thế nào là vì việc không thể hạn định mà xuất hiện?"
"Tu-bồ-đề! Việc của Phật không thể hạn định, việc của Như Lai cũng không có giới hạn. Tất cả không ai bằng được Như Lai, huống gì muốn vượt lên trên? Vì thế Bát-nhã ba-la-mật và các Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác là vì việc không có giới hạn mà xuất hiện."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Việc của Phật, việc của Như Lai, việc của trí tự nhiên và Tát-vân-nhã là không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể hạn định chăng?"
Phật nói: "Đúng thế, đúng thế, Tu-bồ-đề! Việc của Phật, việc của trí tự nhiên, việc của Như Lai, việc của Tát-vân-nhã đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường hạn định."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ngũ ấm cho đến Tát-vân-nhã đều không thể nghĩ bàn, không thể cân lường hạn định. Tu-bồ-đề! Pháp của các pháp, dùng ý để tìm, dùng ý tưởng để tìm, cũng không thể nắm bắt được."
Phật nói: "Ngũ ấm không thể nghĩ bàn, không thể cân lường hạn định, cho đến Tát-vân-nhã cũng không thể nghĩ bàn."
Tu-bồ-đề hỏi: "Vì sao vậy?"
Thế Tôn nói: "Ngũ ấm không thể nghĩ bàn, không có gì sánh bằng; cho đến Tát-vân-nhã cũng không thể nghĩ bàn, không có gì sánh bằng."
Phật nói: "Ngũ ấm không thể đặt giới hạn, cho đến Tát-vân-nhã cũng không thể đặt giới hạn."
Tu-bồ-đề hỏi: "Bạch Thế Tôn! Vì sao ngũ ấm và Tát-vân-nhã không thể đặt giới hạn?"
Phật nói: "Vì ngũ ấm cho đến Tát-vân-nhã đều không thể nghĩ bàn, nên không thể đặt giới hạn. Tu-bồ-đề, ý ông thế nào: trong cái không thể nghĩ bàn, không thể hạn định ấy, có thể tìm được ngũ ấm và Phật đạo chăng?"
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Không thể tìm được."
"Vì thế, Tu-bồ-đề, các pháp không thể nghĩ bàn, không thể hạn định. Pháp của Như Lai không thể nghĩ bàn, không có gì sánh bằng, không thể hạn định, cũng không thể đo lường; đó là không thể nghĩ bàn. Lời nói ra cũng không thể nghĩ bàn; hư không không thể nghĩ bàn, cũng không có gì sánh bằng. Tu-bồ-đề! Pháp của Như Lai này, người thế gian, chư thiên và loài a-tu-luân (một loài thần có sức mạnh, hay ganh đua với chư thiên) đều không thể nghĩ bàn tới được."
Khi Phật nói về Như Lai không thể nghĩ bàn, không thể cân lường, không thể hạn định, nói phẩm không có gì sánh bằng này, có năm trăm vị tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia) và hai ngàn vị tỳ-kheo-ni (tu sĩ nữ xuất gia) dứt sạch phiền não, tâm được giải thoát. Sáu vạn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới) và hai vạn ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) xa lìa bụi bặm, rời bỏ cấu nhiễm, được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) phát sinh. Hai ngàn Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) đạt được vô sở tùng sanh pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra), tất cả đều sẽ thành Phật trong hiền kiếp này (kiếp hiện tại, thời kỳ có một ngàn vị Phật ra đời).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video