Thiên 53 — Phẩm 53 – Theo thiện tri thức chân thật

 Phẩm thứ năm mươi ba: "Theo chân tri thức", thuộc kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (Ma-ha nghĩa là lớn; Bát-nhã ba-la-mật là trí tuệ đưa người vượt từ bờ mê sang bờ giác ngộ, thấy suốt bản chất trống không của mọi sự).

 Lúc bấy giờ Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý trống không) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) mới học thì học sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) như thế nào?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát mới học muốn học sáu ba-la-mật thì phải đi theo chân tri thức (bạn lành, thầy tốt chân chính chỉ dẫn đường tu), thường phải phụng sự; lại phải đi theo và gần gũi người có thể giảng giải Bát-nhã ba-la-mật. Người có thể giảng giải Bát-nhã ba-la-mật này thì thường phải kêu gọi, khuyến khích giúp đỡ người khác, khiến họ học sáu ba-la-mật, giữ gìn phụng hành, đem điều đó mà đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn).

 Đừng ở trong A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ mà bám chấp (?) vào ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết, hành là sự tạo tác của tâm, thức là sự nhận thức); cũng đừng ở trong A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ mà bám chấp vào sáu ba-la-mật; đừng bám chấp vào nội không, ngoại không (sự trống không của các giác quan bên trong và các đối tượng bên ngoài) và hữu vô không (sự trống không của cả cái có lẫn cái không); đừng bám chấp vào ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ con đường giác ngộ), mười tám pháp riêng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ Phật mới có); đừng bám chấp vào Tát-vân-nhã (trí biết rõ tất cả mọi pháp, trí tuệ viên mãn của Phật). Vì sao? Vì không bám chấp vào ngũ ấm thì đạt được Tát-vân-nhã; không bám chấp vào sáu ba-la-mật thì đạt được Tát-vân-nhã; không bám chấp vào nội không, ngoại không và hữu vô không, ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp riêng của Phật thì đạt được Tát-vân-nhã.

 Hãy nói: 'Này thiện nam tử! Thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đối với ngũ ấm đừng khởi ý tưởng bám víu. Vì sao? Này thiện nam tử! Ngũ ấm này không phải là thứ có thể bám víu. Cũng đừng bám víu vào sáu ba-la-mật. Này thiện nam tử! Sáu ba-la-mật cũng không phải là thứ có thể bám víu. Cũng đừng bám víu vào nội không, ngoại không và hữu vô không, ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp riêng của Phật, cho đến Tát-vân-nhã cũng đừng bám víu. Vì sao? Vì Tát-vân-nhã cũng không phải là thứ có thể bám víu. Cũng đừng khởi bám víu vào Tu-đà-hoàn (bậc đã vào dòng thánh, quả vị thứ nhất), Tư-đà-hàm (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (bậc không còn trở lại cõi ham muốn), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy, nhưng không đi giáo hóa rộng); cũng đừng khởi bám víu vào Bồ-tát thừa (cỗ xe của Bồ-tát, con đường tu để thành Phật); cũng đừng khởi bám víu vào A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Vì sao? Này thiện nam tử! A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ này không phải là thứ có thể bám víu. Vì sao? Vì tướng (đặc tính) của các pháp đều trống không.'"

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) thật là khó nhọc, ở trong pháp trống không, vô tướng (không có hình tướng cố định) mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, muốn được thành A-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn)."

 Phật nói: "Đúng thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thật là khó nhọc, ở trong pháp trống không, vô tướng mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật. Tu-bồ-đề! Vì thế gian, thương xót thế gian, làm cho thế gian an ổn, muốn cứu tất cả chúng sinh trong thế gian. Vì chúng sinh mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ; vì muốn làm chỗ quy về cho thế gian, làm người che chở cho thế gian, làm ngọn đèn sáng cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Vì muốn làm vị tướng dẫn dắt thế gian, làm người dẫn đường cho thế gian, làm mái nhà cho thế gian, làm nơi hướng về cho thế gian mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.

 Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát vì các chúng sinh mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ? Là để cứu chúng sinh thoát khỏi ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: trời, người, địa ngục, quỷ đói, súc sinh), làm cho chúng sinh an ổn, đưa họ đến bờ không sợ hãi, niết-bàn thênh thang; vì thế mà vì thế gian phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Thế nào là Bồ-tát muốn làm cho thế gian an ổn? Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát đối với những chúng sinh có khổ não, lo buồn, đều cứu độ đưa đến bờ không lo âu, nê-hoàn (niết-bàn: sự tắt hẳn mọi phiền não khổ đau) thênh thang; vì thế Bồ-tát làm cho thế gian an vui.

 Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát làm người cứu giúp thế gian? Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, thấy thế gian có sinh tử, liền chịu khó nhọc cứu chúng sinh trong đời, khiến họ thoát khỏi mọi khổ, dùng pháp để cứu giúp giáo hóa, rồi dùng tam thừa (ba cỗ xe đưa người đến giải thoát: Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát) mà cứu độ họ; vì thế Bồ-tát là người cứu giúp thế gian. Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát làm người che chở thế gian? Chúng sinh trong thế gian có pháp sinh tử, Bồ-tát che chở cho họ không còn sinh. Chúng sinh đều có pháp già, bệnh, chết, Bồ-tát che chở cho họ không già, không bệnh, không chết. Người có lo buồn, Bồ-tát che chở cho họ đạt đến vô dư nê-hoàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân ngũ ấm). Vì thế Bồ-tát phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, làm người che chở thế gian.

 Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát làm mái nhà cho thế gian? Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, khi đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật, vì thế gian mà nói các pháp không ngăn ngại; vì thế Bồ-tát là mái nhà cho thế gian. Thế nào là Bồ-tát làm ngọn đèn sáng cho thế gian? Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong chốn tối tăm của tam giới (ba cõi: cõi ham muốn, cõi hình sắc, cõi không hình sắc) kéo các chúng sinh ra, khiến họ đứng vững nơi nê-hoàn; vì thế Bồ-tát là ngọn đèn sáng cho thế gian. Thế nào là Bồ-tát làm vị tướng dẫn dắt thế gian? Bồ-tát ấy khi thành A-duy-tam-Phật, vì thế gian mà nói: sắc không phải của ta, đó là phi sắc; cảm giác, nhận biết, tạo tác, nhận thức cũng không phải của ta, đó là phi thức; cho đến Tát-vân-nhã cũng không phải của ta, đó là phi Tát-vân-nhã. Tu-bồ-đề! Như sắc không phải là ta, đó là phi sắc; như sắc không phải là ta, các pháp cũng như vậy."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Như Thế Tôn đã nói, ngũ ấm không phải của ta, các pháp cũng như vậy. Như thế thì Bồ-tát chẳng phải là không giác ngộ các pháp sao? Vì sao? Vì sắc không có gì để phân biệt, cho đến Tát-vân-nhã cũng không có gì để phân biệt; cũng không nói đây là ngũ ấm, cũng không nói đây là Tát-vân-nhã."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như lời ông nói, ngũ ấm không có gì để phân biệt, cho đến Tát-vân-nhã cũng không có gì để phân biệt; cũng không nói đây là ngũ ấm, cũng không nói đây là Tát-vân-nhã. Tu-bồ-đề! Đó cũng là sự khó nhọc lớn. Thường thực hành pháp ấy mà không chán mệt, cũng không lười biếng, Bồ-tát nói: 'Ta cũng sẽ giác ngộ, cũng sẽ đem pháp thanh tịnh này chỉ bày cho người chưa học.' Tu-bồ-đề! Vì thế Bồ-tát vì đời mà nói 'không phải của ta'.

 Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát làm bãi cồn cho thế gian? Ví như giữa sông ngòi, biển cả (?), có chỗ cắt ngang dòng nước, tách khỏi vùng nước, có thể dừng nghỉ, đó gọi là bãi cồn, có ích cho người. Ngũ ấm ở vị lai và quá khứ đều bị cắt đứt cả hai đầu; Tát-vân-nhã ở vị lai và quá khứ cũng bị cắt đứt cả hai đầu. Cắt đứt như thế thì các pháp cũng bị cắt đứt; các pháp bị cắt đứt thì vị lai và quá khứ cũng bị cắt đứt. Cắt đứt như thế, đó là thanh tịnh, đó là an vui, đó là chân thật, đó là trống không. Ái dục đã hết, không còn nương tựa, không còn sót lại gì, không còn bụi trần, đó chính là nê-hoàn. Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật, liền truyền rộng sự giáo hóa bằng pháp thanh tịnh này, sự giáo hóa bằng chân lý này, để cứu giúp chúng sinh; vì thế Bồ-tát là bãi cồn cho thế gian.

 Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát làm vị tướng dẫn đường cho thế gian? Khi Bồ-tát đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật, vì chúng sinh thế gian mà nói pháp ngũ ấm không sinh không diệt, không bám giữ không đoạn dứt. Nói pháp như thế, từ pháp Tu-đà-hoàn đến pháp A-la-hán, Bích-chi Phật, vì những người ấy mà nói ngũ ấm không sinh, ngũ ấm không diệt, đem lời dạy này truyền khắp thế gian. Tu-bồ-đề! Bồ-tát ấy khi thành A-duy-tam-Phật nói pháp như thế, đó là vị tướng dẫn đường cho thế gian.

 Tu-bồ-đề! Thế nào là Bồ-tát làm nơi hướng về cho thế gian? Khi Bồ-tát đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật, nói ngũ ấm giống như hướng về sự trống không, nói Tát-vân-nhã giống như hướng về sự trống không. Ngũ ấm trống không thì không có chỗ hướng về, cũng không hướng về, cũng không phải không hướng về. Vì sao? Vì ngũ ấm và sự trống không cũng không đến, cũng không đi. Người nói pháp như thế, vì chúng sinh mà nói Tát-vân-nhã trống không, cũng không đến, cũng không đi, hướng về mà không có chỗ hướng về. Tu-bồ-đề! Vì thế Bồ-tát là nơi hướng về cho thế gian.

 Tu-bồ-đề! Vì sao các pháp đã qua thì như hư không, một lần đi qua là không trở lại? Vì sao? Vì hư không không đến cũng không đi; chỗ các pháp đi tới cũng không có tướng, cũng không có nguyện. Vì sao? Vì tướng và nguyện một khi đã qua thì không trở lại. Tướng và nguyện cũng không đến cũng không đi; chỗ các pháp đi tới cũng không có chỗ để tới, cũng không có tạo tác, không có sinh, không có diệt, không có bám giữ, không có đoạn dứt; như giấc mộng, như ảo thuật, như tiếng vang, như cái bóng, như vật do phép thuật hóa ra, như ảo ảnh sóng nắng. Các pháp cũng như thế, một lần đi qua là không trở lại. Vì sao? Vì vật do phép thuật hóa ra không có đi cũng không có đến.

 Tu-bồ-đề! Chỗ các pháp đi tới không có bờ mé, cũng không trở lại; các pháp không động cũng không phải không động; các pháp không đến cũng không đi; các pháp không hợp cũng không tan; các pháp vô ngã, vô mạng, vô thọ (không có cái ta, không có sinh mạng, không có kẻ sống lâu — tức không có một thực thể trường tồn nào). Tu-bồ-đề! Chúng sinh còn không có, huống gì có đi có về?

 Tu-bồ-đề! Chỗ các pháp an trụ [mà người mê cho] là có thường còn, chỗ các pháp an trụ là có an vui, chỗ các pháp an trụ là có trong sạch, chỗ các pháp an trụ là có cái ta; [nhưng thật ra] các pháp là vô thường, là khổ, là không trong sạch, là không phải ta. Chỗ các pháp an trụ [nơi người mê] là có thấy biết theo dâm, nộ, si (ham muốn, giận dữ, mê muội), có thân kiến (sự chấp thân này là cái ta). Sự an trụ của các pháp ấy cũng là an trụ như như (chân như: bản chất chân thật, vốn như thế, không biến đổi), an trụ như pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp), an trụ như chân tế (giới hạn chân thật, tức thực tại rốt ráo), an trụ như sự khắp cùng, an trụ như tánh không thể nghĩ bàn, an trụ như sự không lay động dời đổi; chỗ an trụ ấy cũng không đến không đi. Vì sao? Vì các pháp cũng không đến không đi.

 Các pháp an trụ như ngũ ấm. Vì sao? Vì ngũ ấm còn không thể thấy, huống gì có đi có đến? Các pháp an trụ như sáu ba-la-mật, sự an trụ ấy cũng không có trở lại. Vì sao? Vì sáu ba-la-mật còn không thể thấy, huống gì có đi có về? Các pháp an trụ như nội không, ngoại không và hữu vô không, an trụ như ba mươi bảy phẩm, an trụ như mười tám pháp riêng của Phật; như mười tám pháp ấy cũng không đi cũng không đến. Các pháp an trụ như đạo Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và đạo Bích-chi Phật an trụ, như A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ an trụ, cũng không có đi về. Vì sao? Vì A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không có đi về, không có gì cả."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này ai có thể hiểu được?"

 Phật nói: "Những Bồ-tát Ma-ha-tát đã làm công đức nơi các đức Phật quá khứ, đã cúng dường trăm ngàn vô số chư Phật, đã lâu ngày gặp gỡ chân tri thức, những người ấy mới có thể hiểu được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà thôi."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát có tướng (dấu hiệu nhận biết) như thế nào thì có thể hiểu được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu có Bồ-tát đã dứt bỏ dâm, nộ, si, thì đó chính là tướng của người ấy. Tu-bồ-đề! Người có thể hiểu được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì hình bóng của dâm, nộ, si đã bị dứt bỏ rồi."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video