Phẩm thứ năm mươi tư của Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ đưa người tu sang bờ giải thoát, tức trí tuệ thấy rõ mọi sự vật, hiện tượng đều không có tự tính cố định): Hiểu chỗ sâu xa.
Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: đấng được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu giúp mọi loài; Ma-ha-tát: bậc lớn) hiểu được Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa thì sẽ đi đến đâu?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát hiểu được Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa thì sẽ hướng đến Tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật)."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Hướng đến đúng như chỗ hướng của Tát-vân-nhã, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát hiểu Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa. Người hướng đến Tát-vân-nhã thì làm người dẫn đường cho tất cả chúng sinh."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật là không nghĩ đến các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần); người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật là không có gì để nghĩ; người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật là không có đầu mối."
Phật hỏi Tu-bồ-đề: "Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật, thế nào là không có gì để nghĩ?"
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với ngũ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành thân tâm con người: sắc – thân xác và vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – sự nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành – ý muốn và các hoạt động của tâm; thức – sự phân biệt, nhận biết) không có gì để nghĩ. Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với cái "ta", đối với chúng sinh không có gì để nghĩ. Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với lục ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo đưa người tu sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) không có gì để nghĩ. Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với nội không (cái bên trong – sáu giác quan – đều không có tự tính), ngoại không (cái bên ngoài – các đối tượng của giác quan – đều không có tự tính) và hữu vô không (cả "có" lẫn "không có" đều không có tự tính), đối với ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ, gồm bốn niệm xứ, bốn chính cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chính đạo) và mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có) không có gì để nghĩ. Người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật thì từ Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả vị của hàng tu tự giải thoát, nghĩa là "đã vào dòng thánh") cho đến Tát-vân-nhã đều không có gì để nghĩ."
Phật nói: "Hay thay, hay thay! Đúng như Tu-bồ-đề nói, người nghĩ về Bát-nhã Ba-la-mật là không nghĩ đến ngũ ấm, cho đến Tát-vân-nhã cũng không có gì để nghĩ. Này Tu-bồ-đề! Sáu ba-la-mật là điều mà Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui, chắc chắn sẽ thành Phật) phải gìn giữ. Có Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa mà không bám vào sáu ba-la-mật, cũng không bám vào Tát-vân-nhã. Người thực hành Bát-nhã Ba-la-mật không chạy theo lời người khác, không tin theo đạo khác, cũng không lấy đó làm điều cốt yếu. Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí thực hành Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa thì không xen lẫn dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, ngu mê – ba thứ độc làm ô nhiễm tâm) khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa. Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí trước nay không rời sáu ba-la-mật; khi nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa thì không sợ hãi, cũng không chán nản, trọn không quay lui. Vị ấy thường mong được nghe; nghe rồi thì tiếp nhận, ghi nhớ, đọc tụng, giữ gìn và làm theo, đúng với lời dạy của Bát-nhã Ba-la-mật. Này Tu-bồ-đề! Nên biết vị Bồ-tát A-duy-việt-trí ấy đời trước đã từng nghe những điều trong Bát-nhã Ba-la-mật, cũng đã đọc tụng, tiếp nhận, ghi nhớ và đã thực hành những điều ấy. Vì sao không sợ, không hãi? Vì từ rất lâu xa đến nay vị ấy thường thực hành Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa này."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa mà không sợ, không hãi, cũng không lay động quay lui, thì làm sao để việc tu hành càng thêm tiến?"
Phật nói: "Người thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì tương ứng với Tát-vân-nhã. Thế nào là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật tương ứng với Tát-vân-nhã?"
Phật nói: "Như nương theo, tương ứng với không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: không – thấy mọi pháp không có tự tính; vô tướng – không bám vào hình tướng; vô nguyện – không mong cầu, không tạo tác gì), đó là tương ứng, nương theo Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa. Người nương theo Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa thì như nương vào hư không, như nương vào cái không sinh ra, như nương vào cái không diệt mất; không nương vào sự bám dính mà nương vào sự cắt đứt (?); như nương vào như (chân như: bản tính đúng như thật, không biến đổi của mọi pháp), nương vào pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), nương vào cái không thể nghĩ bàn, nương vào sự bình đẳng không tạo tác, như nương vào giấc mộng."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Người nương theo Bát-nhã Ba-la-mật thì như nương vào hư không, như nương vào giấc mộng; Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa thì không nương vào ngũ ấm, không nương vào Tát-vân-nhã mà tu hành."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không nương vào ngũ ấm, cũng không nương vào Tát-vân-nhã. Ngũ ấm và Tát-vân-nhã không có người làm ra, cũng chẳng phải không làm ra; không có đến cũng không có đi; không có chỗ dừng, cũng không có chỗ nương; không có chỗ ra, cũng không có chỗ vào; không có số lượng, cũng không có giới hạn. Cái không số lượng, không giới hạn thì cũng không có ai có thể chứng biết được. Từ sắc cho đến thức, không có ai chứng biết được; cũng không phải nhờ sáu ba-la-mật mà chứng biết được; cũng không phải trí tuệ Tát-vân-nhã chứng biết được. Vì sao? Vì chân như của ngũ ấm và chân như của Tát-vân-nhã, chân như của ngũ ấm với chân như của Tát-vân-nhã đều bình đẳng, không khác nhau. Chân như của mười tám pháp và chân như của Tát-vân-nhã cũng bình đẳng không khác, là một, bình đẳng, không có hai."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video