Phẩm thứ năm mươi sáu của Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ đưa người tu sang bờ giải thoát, tức trí tuệ thấy rõ mọi sự vật, hiện tượng đều không có tự tính cố định): A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui, chắc chắn sẽ thành Phật).
Bấy giờ Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: đấng được cả thế gian tôn kính)! Chúng con lấy hình dáng, dấu hiệu gì để biết đó là bậc A-duy-việt-trí?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Hiểu biết rằng địa vị phàm phu, địa vị đệ tử (hàng nghe pháp mà tự giải thoát), địa vị Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không giáo hóa rộng) cho đến địa vị Như Lai (danh hiệu của Phật: đấng từ chân như mà đến), tất cả đều là một chân như (bản tính đúng như thật, không biến đổi của mọi pháp) mà không phân biệt, đều nhập vào một, không có hai; tự thân mình và chân như đều nhập vào một, không phân biệt; nghe về chân như rồi thì đi thẳng qua, không ngờ vực, đối với chân như không có gì sai lệch; điều mình nói không thêm không bớt, cũng không soi xét chỗ hay dở của người khác. Với hình dáng, dấu hiệu ấy, nên biết đó là Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu giúp mọi loài) A-duy-việt-trí."
"Bạch Thế Tôn! Lại lấy dấu hiệu, hình dáng gì để biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí?"
Phật nói: "Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không có hình, không có dáng vẻ, cũng không có tướng."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp không hình, không dáng, cũng không có tướng, thì quay lưng với pháp nào mà thành Bồ-tát A-duy-việt-trí?"
Phật nói: "Quay lưng với ngũ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành thân tâm con người: sắc – thân xác và vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – sự nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành – ý muốn và các hoạt động của tâm; thức – sự phân biệt, nhận biết), biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát quay lưng với sáu ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo đưa người tu sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), quay lưng với nội không (cái bên trong – sáu giác quan – đều không có tự tính), ngoại không (cái bên ngoài – các đối tượng của giác quan – đều không có tự tính) và hữu vô không (cả "có" lẫn "không có" đều không có tự tính), với ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có), quay lưng với địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật mà tu để tự giải thoát), Bích-chi-Phật và địa vị A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn), thì này Tu-bồ-đề, nên biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Vì sao? Này Tu-bồ-đề! Vì ngũ ấm không có hình, đạo cũng không có hình; vì thế Bồ-tát quay lưng với ngũ ấm và với đạo. Vì sao? Vì ngũ ấm và đạo đều không có chỗ chốn.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát (Ma-ha-tát: bậc lớn) không trông theo những gì ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo) cùng các sa-môn (người xuất gia tu hành), Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của Ấn Độ xưa) làm, biết và thấy; không trông theo cái thấy sai lầm hay ngay thẳng của các nhà ngoại đạo, cũng không ngờ vực. Không bám giữ (?) giới luật của ngoại đạo, sa-môn, Bà-la-môn; không đùa cợt dối trá mà rơi vào các tà kiến; không đem hương, hoa, lụa, lọng, cờ phướn dâng cúng các thiên thần; cũng không dạy người khác theo tà kiến. Lấy hình dáng ấy mà xét thấy hạnh tướng đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bậc A-duy-việt-trí không sinh vào nhà thấp hèn, không sinh vào tám chỗ khổ nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp như địa ngục, quỷ đói, súc sinh, cõi trời sống quá lâu, vùng biên địa, thân đui điếc câm ngọng, kẻ khôn lỏi thế gian, sinh vào lúc không có Phật), không thọ thân nữ. Với hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bậc A-duy-việt-trí thường làm mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) mà không hủy phạm, ngay trong giấc mộng cũng thường giữ làm mười điều lành, dạy người làm theo, thấy người làm thì vui mừng thay cho họ. Với hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bậc A-duy-việt-trí vì chúng sinh mà thực hành sáu ba-la-mật, tự học mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật giáo), thường phát nguyện rằng: "Đem mười hai bộ kinh này khuyên gắng chúng sinh, làm trọn ước nguyện của chúng sinh. Đem công đức này đều trao cho chúng sinh để thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ." Với hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bậc A-duy-việt-trí đối với kinh sâu xa không ngờ vực, không so đo (?)."
Tu-bồ-đề bạch: "Vì sao bậc A-duy-việt-trí đối với pháp kinh sâu xa không có ngờ vực?"
Phật nói: "Bồ-tát ấy không thấy có pháp, không thấy ngũ ấm, cũng không thấy đạo có gì để so đo ngờ vực. Với hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là bậc A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát A-duy-việt-trí thân, miệng, ý luôn hiền từ mềm mỏng, việc làm của thân, miệng, ý luôn đem lại lợi ích cho chúng sinh. Với hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát A-duy-việt-trí không dính với năm triền cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ), chưa từng quyến luyến ân ái. Với dấu hiệu ấy, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bậc A-duy-việt-trí ngồi, đứng, đi, nằm, ngủ, thức đều an tường, không hấp tấp thô bạo. Với dấu hiệu ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát A-duy-việt-trí sạch sẽ, tự vui, không bụi bẩn; quần áo, giường chiếu cũng sạch sẽ; ít bệnh tật. Trong thân người thường có tám vạn loài trùng luôn đục ăn con người, còn bậc A-duy-việt-trí không có những loài trùng ấy. Vì sao? Vì công đức của Bồ-tát ấy vượt trên thế gian, chư thiên, quỷ thần và A-tu-luân (A-tu-la: một loài thần hiếu chiến). Nhờ các gốc lành, công đức dần dần tăng thêm, thân, miệng, ý trong sạch. Với hạnh tướng, hình dáng ấy đầy đủ, đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát được thân, miệng, ý trong sạch?"
Phật nói: "Theo các gốc lành mà thân, miệng, ý trong sạch, vết nhơ liền được trừ; công đức dần tăng, vết nhơ dần diệt; đó là thân, miệng, ý trong sạch. Vì ba điều ấy trong sạch, nên vượt trên Thanh văn, Bích-chi-Phật. Với hạnh tướng, hình dáng ấy đầy đủ, đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát A-duy-việt-trí không tham lợi lộc cúng dường, không tham quần áo, giữ đủ mười hai pháp sa-môn (mười hai hạnh sống khổ hạnh, giản dị của người xuất gia, như chỉ ăn bằng khất thực, mặc áo vá, ở nơi vắng vẻ...), không có lòng ghen ghét, không có ý ngu si tham lợi, không có ý không bình đẳng, không có ý lười biếng, không có ý phá giới. Với hạnh tướng, hình dáng ấy đầy đủ, đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Bậc A-duy-việt-trí chí luôn an ổn, ý luôn thâm nhập, một lòng lắng nghe, tiếp nhận giáo pháp đã nghe, cùng với Bát-nhã Ba-la-mật một lòng vâng làm; mọi việc đời đều cùng đi với Bát-nhã Ba-la-mật; những gì chưa vào được pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) thì đều thấy hợp với Bát-nhã Ba-la-mật. Với hạnh tướng, hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí.
Này Tu-bồ-đề! Đối với Bồ-tát A-duy-việt-trí, nếu ma Ba-tuần (vua ma, chuyên tìm cách phá hoại người tu đạo) hóa ra những nê-lê (địa ngục) lớn nhỏ, trong mỗi nê-lê có vô số trăm nghìn ức Bồ-tát đều đang chịu các khổ đau trong đó. Ba-tuần chỉ cho Bồ-tát xem và nói: "Những người chịu khổ này đều đã được các Phật quá khứ thọ ký biệt (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật), đều là Bồ-tát A-duy-việt-trí, nay đều rơi vào đây chịu khổ đau. Nay nếu ngươi là bậc A-duy-việt-trí được thọ ký, thì Phật thọ ký cho ngươi vào nê-lê chứ không thọ ký cho ngươi thành Bồ-tát. Ngươi chẳng bằng bỏ đạo Bồ-tát thì có thể được sinh lên trời, không còn phải chịu khổ nhọc ở nê-lê này." Này Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát ấy tâm không rối loạn thì trọn không rơi vào nê-lê; nên biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí.
Lúc ấy ma Ba-tuần lại hóa làm sa-môn mặc áo xuất gia, đến chỗ Bồ-tát nói: "Ngươi trước kia đã thọ trì sáu ba-la-mật, mang ý cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ; nay hãy mau ăn năn bỏ hết những pháp đã làm ấy, mau ăn năn thì có thể được giải thoát. Những gì ngươi trước đã cúng dường các Phật và chúng đệ tử, từ lúc mới phát tâm cho đến khi pháp diệt, các gốc lành đã làm trong khoảng ấy và phúc của việc khuyên giúp, vui mừng thay cho người, đem cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ – ngươi hãy mau bỏ ý ấy, sớm ăn năn. Nếu bỏ, nếu ăn năn, ta sẽ nói cho ngươi pháp cốt yếu của kinh sâu xa do Phật nói, lời Như Lai dạy. Những gì ngươi đã nghe đều không phải kinh Phật, không phải lời Như Lai dạy, chỉ là do người theo đạo khác soạn ra thôi." Nếu Bồ-tát bị tâm rối loạn, ngờ vực như thế, nên biết Bồ-tát ấy không phải được Như Lai thọ ký, Bồ-tát ấy chưa thật sự an trụ vững ở địa vị A-duy-việt-trí. Nếu Bồ-tát không nghi, không loạn, không đổi ý, không nhận theo, không tin việc người khác, không dùng lời dạy của người khác, thì thực hành sáu ba-la-mật tự nhiên đầy đủ, mau đạt con đường trí tuệ Tát-vân-nhiên (trí biết tất cả, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật). Tự mình nương về đó mà không nhận lời dạy của người khác, ví như vị A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) đã dứt sạch lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), tự mình thấy pháp trước mắt, không tin lời dạy nào khác, ma rốt cuộc không thể làm gì được (?). A-la-hán, Bích-chi-Phật cũng trọn không thể làm Bồ-tát A-duy-việt-trí xoay chuyển."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như ông nói, A-la-hán, Bích-chi-Phật không thể lay chuyển Bồ-tát A-duy-việt-trí. Không thể lay chuyển tức là không quay lui; Bồ-tát ấy nhất định đến A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, an trụ đúng ở địa vị A-duy-việt-trí. Ngay đến Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chính Giác (ba danh hiệu của Phật: đấng từ chân như mà đến, đấng không còn bám dính gì, đấng giác ngộ chân chính trọn vẹn) vị ấy còn không tin theo, huống gì tin lời A-la-hán, Bích-chi-Phật, ma Ba-tuần và những kẻ học đạo khác. Vì sao? Vì vị ấy chưa từng thấy có pháp nào có thể tin, không thấy chân như của ngũ ấm có gì để tin, cũng không thấy chân như của đạo có gì để tin. Này Tu-bồ-đề! Nên lấy hình dáng ấy mà xét hạnh tướng, biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí.
Này Tu-bồ-đề! Ma lại hóa làm hình dáng tỉ-khâu (người xuất gia nam đã thọ đủ giới) mặc áo xuất gia, đến trước Bồ-tát nói: "Thiện nam tử! Những gì ngươi làm đều là việc thế tục, không phải hạnh Tát-vân-nhiên." Ma lại nói: "Ta sẽ cắt đứt gốc rễ khổ nhọc cho ngươi." Rồi nói cho Bồ-tát thứ pháp giống như đạo mà không phải đạo; thứ giáo pháp giả dạng ấy là việc thế gian, hoặc chỉ cho phép thi giải (thuật bỏ lại xác thân để thành tiên), hoặc nói về bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc) và bốn không định (bốn tầng thiền định của cõi không còn hình sắc), nói rằng: "Thiện nam tử! Đây mới là trở về chính đạo; theo đây có thể đắc đạo Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của hàng tu tự giải thoát, nghĩa là "đã vào dòng thánh"), có thể đến đạo A-la-hán, Bích-chi-Phật. Theo lời ta dạy thì có thể cắt đứt gốc rễ khổ nhọc của sinh tử. Học những điều khổ nhọc kia làm gì? Theo lời ta dạy thì có thể sinh lên các tầng trời cõi Dục, được sinh lên các tầng trời cõi Sắc." Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát nghe vậy liền rất vui mừng, không loạn, không đổi, cũng không ngờ vực, lại nghĩ rằng: "Nay vị tỉ-khâu này đem pháp giả dạng đến nói cho ta, giúp ích cho ta không ít. Vì sao? Vì nhờ biết pháp giả dạng ấy, ta sẽ không chứng quả ở Tu-đà-hoàn, cho đến đạo A-la-hán, Bích-chi-Phật cũng không chứng quả, đến A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ cũng không chấp lấy để chứng. Nay ta chịu ơn vị tỉ-khâu này, điều ta cần biết rõ thì nay đã nói cho ta. Biết rõ điều này rồi, ta sẽ biết khắp việc của ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-Phật, Bồ-tát)."
Lúc ấy ma Ba-tuần biết Bồ-tát vui mừng, liền nói với Bồ-tát: "Thiện nam tử! Ngươi có muốn biết chăng: những Bồ-tát đã cúng dường y phục, đồ ăn uống, giường chiếu, thuốc men cho các Phật nhiều như cát sông Hằng, há chẳng phải đã theo các Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng mà thọ học, thực hành năm ba-la-mật, ở chỗ các Phật ấy đã nghe và hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát phải an trụ thế nào, phải thực hành năm ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, đại bi đại từ thế nào? Theo lời các Phật dạy, phải tu như thế, phải an trụ như thế. Theo chỗ Bồ-tát nên làm, từ đó mà thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Theo lời dạy mà an trụ, theo các hạnh ấy mà đạt Tát-vân-nhiên." Các Bồ-tát quá khứ tu hành như thế, làm biết bao công đức như thế, mà còn không đạt được A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ; ngươi học mới có bấy lâu, làm sao đạt được A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ?" Nếu Bồ-tát nghe vậy, ý không khác đi, không sợ không hãi, lại càng vui mừng mà nói: "Các vị tỉ-khâu này lại giúp ích cho ta lần nữa, khiến ta đạt từ Tu-đà-hoàn đến Tát-vân-nhiên." Lúc ấy ma Ba-tuần biết ý Bồ-tát không lay chuyển, lại hóa ra một đoàn tỉ-khâu đông đảo, chỉ cho Bồ-tát mà nói: "Các tỉ-khâu này đã dứt sạch các lậu; họ đã phát tâm cầu thành Phật mà không thành Phật được, nay đều lấy quả A-la-hán. Những người như thế còn không thành được, huống gì ngươi là Bồ-tát muốn đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ?" Người biết rõ đó là việc của ma thì không rơi vào đạo A-la-hán, Bích-chi-Phật, sẽ thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Nếu có Bồ-tát thực hành đàn ba-la-mật (hạnh bố thí hoàn hảo) cho đến Tát-vân-nhiên mà không lay động quay lui, thì sẽ thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu có Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà nghĩ rằng: "Như lời Phật dạy, Bồ-tát vâng giữ trọn vẹn, không rời lời dạy của các Phật thì đến Tát-vân-nhiên trọn không hao giảm." Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên nghĩ rằng: "Người biết rõ việc của ma thì trọn không bị hao giảm đối với A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ." Này Tu-bồ-đề! Với hạnh tướng, hình dáng ấy đầy đủ, nên biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát quay lưng với cái gì mà gọi là không quay lui?"
Phật nói: "Quay lưng với tướng của ngũ ấm, quay lưng với tướng của mười hai suy (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), quay lưng với tướng của mười tám tính (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức nhận biết), quay lưng với tướng của dâm, nộ, si (tham dục, giận dữ, ngu mê), quay lưng với tướng của các kiến chấp, quay lưng với tướng của ba mươi bảy phẩm, quay lưng với tướng của Thanh văn, Bích-chi-Phật, quay lưng với tướng của Phật. Vì sao? Vì Bồ-tát A-duy-việt-trí thấy hình sắc, dáng vẻ, tướng của các pháp đều là không, nên bước lên địa vị Bồ-tát (địa vị vững chắc, không còn rơi rớt). Đối với pháp không sinh thì không có gì cả; đã không có gì thì cũng không có gì tạo tác, không làm ra cũng không sinh ra; vì thế gọi là vô sở tòng sinh pháp nhẫn (sự hiểu và chấp nhận vững chắc rằng mọi pháp vốn không thật sinh ra, không thật diệt mất). Bồ-tát đạt được pháp nhẫn ấy chính là Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí. Này Tu-bồ-đề! Với hạnh tướng, hình dáng ấy đầy đủ, biết đó là Bồ-tát Ma-ha-tát A-duy-việt-trí."
Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười hai (hết).
Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười ba.
Đời Tây Tấn, vị Tam tạng (pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu-điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay) vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video