Thiên 62 — Phẩm 62 – Tướng bất thoái chuyển

 Phẩm thứ sáu mươi hai: Tướng A-duy-việt-trí trong kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật. (Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật là trí tuệ lớn lao thấu suốt thật tướng của mọi sự, đưa người tu vượt qua biển khổ sinh tử sang bờ giải thoát. A-duy-việt-trí là bậc Bồ-tát đã đạt địa vị không bao giờ còn thoái lui trên con đường thành Phật.)

 Phật bảo Tu-bồ-đề (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không"): "Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) dù trong giấc mộng cũng không đến gần địa vị La-hán (bậc thánh đã dứt phiền não, tự mình thoát khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của Tiểu thừa) hay Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, chỉ tự độ mình chứ không giáo hóa người khác). Vị ấy cũng không đến gần tam giới (ba cõi mà chúng sinh trôi lăn trong sinh tử: cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc là cõi chỉ còn tâm thức), mà cũng không phá hoại tam giới, cũng không khởi ý chấp trước. Vị ấy nhìn các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) như giấc mộng, như tiếng vang, như trò ảo thuật, như ánh nắng dợn bốc lên lúc trời nóng. Vị ấy nhìn các pháp như những hình bóng do phép thần thông biến hóa ra, mà không tác chứng (không chứng nhập Niết-bàn của Tiểu thừa rồi dừng lại ở đó). Này Tu-bồ-đề! Vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) như thế, đó là tướng A-duy-việt-trí.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát trong mộng thấy Phật cùng với hàng trăm nghìn, không thể đếm xuể, tứ chúng (bốn hạng đệ tử của Phật: tỳ-kheo là tăng nam xuất gia, tỳ-kheo-ni là tăng nữ xuất gia, ưu-bà-tắc là nam cư sĩ tại gia, ưu-bà-di là nữ cư sĩ tại gia) vây quanh mà thuyết pháp. Nghe pháp từ Phật, vị ấy liền hiểu được nghĩa sâu bên trong; việc làm thường không rời giáo pháp, lời nói không sai phép tắc của giáo pháp. Này Tu-bồ-đề! Nên biết đó là tướng A-duy-việt-trí.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát trong mộng thấy Phật Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) vọt lên đứng giữa hư không, thân có ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm hình dáng nổi bật của bậc đại nhân như Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ, hiện các phép biến hóa thần thông, thuyết pháp cho chúng tỳ-kheo (các vị tăng xuất gia), hóa hiện ra người đi đến các cõi Phật khác để làm Phật sự (công việc giáo hóa, cứu độ chúng sinh của Phật). Này Tu-bồ-đề! Đó là tướng A-duy-việt-trí.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát trong mộng nếu thấy quận huyện nổi binh đao chém giết nhau, nếu thấy có hỏa hoạn, nếu thấy cọp, sói, sư tử, rắn rết độc và các việc đáng sợ khiến người lo buồn khổ não, nếu thấy cảnh đói khát, nếu thấy mất cha mẹ, anh em, bà con, bạn bè, người quen biết; mộng thấy những cảnh ấy rồi mà không sợ không hãi. Khi tỉnh mộng, vị ấy liền nghĩ rằng: 'Mọi thứ có trong ba cõi đều chỉ như giấc mộng mà thôi. Ta phải tinh tấn, khi đã thành A-duy-tam-Phật (bậc Phật đã giác ngộ hoàn toàn, chân chính) thì sẽ thuyết pháp cho chúng sinh trong ba cõi.' Này Tu-bồ-đề! Đó là tướng A-duy-việt-trí."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Mọi người làm sao biết được vị Bồ-tát này sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn khắp của Phật)? Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát nếu thấy những kẻ chịu khổ sở trong ba đường ác (ba cảnh giới đau khổ nhất) là Nê-lê (địa ngục), Bệ-lệ (cõi ngạ quỷ, loài quỷ đói) và loài cầm thú, thì phát nguyện rằng: 'Khi ta thành A-duy-tam-Phật, khiến trong cõi nước của ta không có ba đường ác. Vì sao vậy? Vì mọi thứ có trong mộng cùng tất cả các pháp đều chỉ là một pháp, không có hai.' Nên biết đó là tướng A-duy-việt-trí.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát trong mộng thấy trong địa ngục lửa thiêu, nước sôi nấu, khi tỉnh dậy nghĩ rằng: 'Những hình tượng và tai biến ta đã thấy trong mộng ấy—nếu trong mộng ta tự thấy mình có tướng A-duy-việt-trí—thì ta liền thề rằng: "Như điều ta đã thấy, lửa trong địa ngục liền phải tắt đi."' (?) Nếu lửa tắt, nước sôi nguội lạnh, nên biết vị Bồ-tát ấy đã được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau chắc chắn sẽ thành Phật), sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Đó là tướng A-duy-việt-trí. Nếu ngọn lửa ấy cháy lan từ nhà này sang nhà khác, từ xóm này sang xóm khác, hoặc cháy nhà này mà không cháy nhà kia, hoặc cháy xóm này mà không cháy xóm kia, trong đó có người bị lửa thiêu, thì nên biết những người trong nhà bị cháy ấy là do tội đoạn pháp (tội chê bai, bài bác, làm dứt mất chánh pháp) gây nên, đều là tai ương còn sót lại của tội đoạn pháp. Từ đó về sau, tai ương còn sót của tội đoạn pháp đều hết sạch, ấy là tội diệt phúc sinh. Đó là tướng A-duy-việt-trí."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nay ta sẽ nói về hình dáng, tướng mạo và hành vi của bậc A-duy-việt-trí. Nếu có người nam, người nữ bị quỷ thần nhập vào, vị Bồ-tát ấy liền nghĩ thế này: 'Nếu chư Phật Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: Vô Sở Trước là bậc không còn dính mắc vào đâu; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng) trong quá khứ quả thật đã thọ ký cho ta, rằng những nguyện và hạnh ta làm đều thanh tịnh không vết nhơ, không phải rơi xuống địa vị La-hán, Bích-chi Phật, cũng không có ý niệm La-hán, Bích-chi Phật, rằng ta sẽ thành A-duy-tam-Phật—mà cũng chẳng phải thành, cũng chẳng phải không thành; và nếu chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác hiện tại ở mười phương, những bậc không gì không biết, không gì không thấy, không gì không giác ngộ, chư Phật ấy biết ta chắc chắn sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thì quỷ thần này phải rời đi.' Nếu quỷ thần ấy không đi, nên biết vị Bồ-tát ấy chưa được chư Phật quá khứ thọ ký. Này Tu-bồ-đề! Nếu vị Bồ-tát ấy nói kinh cho nghe xong mà quỷ thần liền bỏ đi, nên biết vị Bồ-tát ấy đã được chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác thọ ký rồi. Này Tu-bồ-đề! Đầy đủ hình dáng, tướng mạo và hành vi như thế, đó là tướng A-duy-việt-trí.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Có Bồ-tát tu sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà lìa Âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tức tài khéo dùng mọi cách thích hợp để tu hành và giáo hóa mà không bị dính mắc), chưa tu ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ) và ba cửa giải thoát (ba pháp quán mở đường giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), chưa đạt ngôi vị Bồ-tát, chưa có được chỗ tam-muội (trạng thái tâm định sâu, tập trung trọn vẹn) của Bồ-tát, cũng chưa được chư Phật quá khứ thọ ký. Vị Bồ-tát ấy đi đến chỗ người nam, người nữ kia và lại nói: 'Nếu ta quả thật đã được thọ ký, sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thì quỷ thần này phải rời đi.' Quỷ thần không chịu đi, vị Bồ-tát ấy vẫn cứ nói kinh pháp không ngừng. Lúc ấy ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Dục giới, chuyên phá người tu đạo) đi đến chỗ ấy. Ba-tuần nghĩ: 'Ta sẽ làm cho quỷ thần bỏ đi. Vì sao vậy? Vì Ba-tuần có oai thần, mạnh hơn quỷ thần này.' Liền đó Ba-tuần ra lệnh cho quỷ thần phải đi. Vị Bồ-tát ấy không biết là Ba-tuần khiến quỷ thần bỏ đi, mừng rỡ nói: 'Quỷ thần vì ta mà đi.' Liền tự cao, khinh rẻ người khác, nói với người khác rằng: 'Ta đã được chư Phật quá khứ thọ ký rồi, còn những người khác đều chưa được thọ ký.' Vì sự tự cao, khinh người ấy mà vị ấy lìa xa Tát-vân-nhiên (nhất thiết trí, tức trí tuệ biết rõ tất cả của Phật), không đạt được trí tuệ của Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác; vì sự tự cao ấy mà mất phương tiện khéo léo, liền rơi vào hai địa vị: địa vị La-hán và Bích-chi Phật. Vì lời thề 'chí thành' ấy mà sinh ra việc ma, xa lìa thiện tri thức chân thật (người bạn, người thầy chân chính dẫn dắt trên đường đạo), rơi vào lưới của ma. Vì sao vậy? Vì không tu sáu ba-la-mật, không giữ phương tiện khéo léo. Này Tu-bồ-đề, nên biết vị Bồ-tát ấy tự gây ra việc ma."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Có Bồ-tát chưa tu sáu ba-la-mật, chưa có phương tiện khéo léo, chưa đạt ngôi vị Bồ-tát. Do việc ma, Ba-tuần lại đến chỗ vị Bồ-tát ấy, mặc y phục khác lạ, nói với Bồ-tát rằng: 'Thiện nam tử (người con trai hiền lành, tiếng gọi người tu)! Như Lai đã thọ ký cho ông, ông sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Cha mẹ ông tên là thế này, anh em chị em của ông tên là thế này, bạn bè, người quen biết, bà con của ông tên là thế này, cha mẹ bảy đời trước của ông tên là thế này, ông sinh ra ở nước nọ, huyện nọ, làng nọ.' Nếu thấy Bồ-tát tính nết hiền hòa, thì nói: 'Đời trước ông cũng đã mềm mỏng như vậy.' Nếu thấy người ấy tài trí sáng suốt, nếu thấy người ấy tu mười hai hạnh của sa-môn (mười hai hạnh khổ hạnh đầu-đà của người xuất gia như ở nơi vắng vẻ, đi khất thực, ăn ngày một bữa, mặc áo vá...), nếu thấy người ấy ít nói, giữ lời, thì Ba-tuần tùy theo đó mà nói với Bồ-tát: 'Đời trước ông đều đã có những hạnh ấy, đời trước ông cũng đã tu mười hai hạnh này.' Vị Bồ-tát kia nghe ma nói chuyện đời trước, lại tự xem xét những hạnh mình làm, thì càng tự cao gấp bội, khinh rẻ bạn đồng học. Ma lại nói thêm: 'Như Lai quá khứ đã thọ ký cho ông; công đức ông đã làm như thế không còn thoái lui nữa.' Ba-tuần có khi hóa làm hình tỳ-kheo, có khi hóa làm cha mẹ, có khi hóa làm hình Ca-la-việt (người gia chủ, cư sĩ giàu có tại gia) mà đến nói: 'Ông chắc chắn sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Vì sao vậy? Vì ông có đầy đủ tướng và hạnh A-duy-việt-trí.'"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Những hình dáng, tướng mạo và hành vi A-duy-việt-trí mà ta đã nói, vị Bồ-tát kia không hề có tướng ấy. Nên biết vị Bồ-tát ấy đã bị ma sai khiến: vì nghe được danh tiếng ấy mà tự cao tự đắc, khinh rẻ bạn đồng học, chê cười người khác, không còn coi ai ra gì (?). Vì tự cao nên đó là việc ma.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát gặp nhân duyên của ma thì phải nhận ra việc ma. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát ấy không tu sáu ba-la-mật, nên không biết chân như (thực tính như thật, không biến đổi) của việc ma, không biết chân như của năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là các hoạt động tâm ý, thức là sự hay biết). Vị Bồ-tát kia vì không nhận ra việc ma, trước đã nghe vị tỳ-kheo kia nói về việc được thọ ký, nay lại nghe danh hiệu được thọ ký ấy, trong lòng vui mừng, liền tự nghĩ: 'Với dấu hiệu chứng nghiệm này, nay ta chắc chắn sẽ đắc A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.' Càng thêm tự cao, khinh rẻ người khác, gọi người ta là kẻ không biết gì. Vị Bồ-tát ấy không có tướng A-duy-việt-trí, liền xa lìa Bát-nhã ba-la-mật và phương tiện khéo léo, mất trí tuệ A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, xa lìa thiện tri thức chân thật mà gặp ác tri thức (người bạn xấu dẫn vào đường sai). Nên biết vị Bồ-tát ấy rốt cuộc không thành tựu, rơi vào địa vị của hai thừa (hai con đường tu của Tiểu thừa là Thanh văn và Bích-chi Phật). Nếu về sau, rất lâu xa, trải qua bao khổ sở trong sinh tử vô cùng dài lâu, mới lại gặp được thiện tri thức chân thật, được nghe Bát-nhã ba-la-mật, bấy giờ mới hối hận việc trước kia đã chấp vào danh hiệu được ban; nhờ hối hận ấy mới đắc quả La-hán hay Bích-chi Phật. Ví như tỳ-kheo phạm bốn giới cấm nặng (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: dâm, trộm, giết người, nói dối mình đã chứng thánh; phạm thì mất tư cách tỳ-kheo), thì ngay đời này không thể chứng được bốn quả (bốn quả thánh của Tiểu thừa: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán). Này Tu-bồ-đề! Tội của vị Bồ-tát kia còn nặng hơn tội phạm bốn giới cấm, vì đã nhận danh hiệu, chấp vào đó mà tự cao. Hãy gác lại chuyện tội ấy. Ai phạm vào sự tự cao, nhận danh hiệu, nhận danh hiệu giả dối ấy, thì tội còn hơn cả tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng). Này Tu-bồ-đề! Nếu có ai khởi tưởng chấp vào danh hiệu, thì phải gấp rút phòng giữ, nhận ra những nhân duyên vi tế của ma.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Ba-tuần lại đến chỗ Bồ-tát, khen ngợi hạnh viễn ly (sống xa lìa, ở một mình nơi vắng vẻ để tu), nói về công đức của hạnh ấy: 'Như cách ông đang làm, chính là điều Phật khen ngợi.' Này Tu-bồ-đề! Pháp viễn ly của Bồ-tát mà ta nói không phải như thế; nếu ở trong núi, dưới gốc cây, một mình nơi vắng lặng không người, chưa hẳn đó đã là pháp viễn ly."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là sự viễn ly khác biệt của Bồ-tát?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Sự viễn ly của Bồ-tát là lặng dứt ý niệm Thanh văn (người tu theo Tiểu thừa, nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) và Bích-chi Phật, lặng dứt cả ý niệm phải ở một mình nơi núi, dưới gốc cây. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát như thế, đó là pháp đại viễn ly. Bồ-tát phải tu như thế cả ngày lẫn đêm, đó là sự viễn ly vắng lặng của Bồ-tát. Dù ở giữa đám đông người, ai làm theo lời dạy về sự vắng lặng của ta thì dù ở cạnh thành thị cũng chẳng khác gì ở nơi núi đầm. Nếu nghe theo lời dạy của ma mà dừng lại ở hạnh viễn ly kia, thì rơi vào địa vị La-hán, Bích-chi Phật, không tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật, không đầy đủ những việc của Tát-vân-nhiên. Người tu và nghĩ như vậy, đó chẳng phải là pháp thanh tịnh. Họ pha trộn ý La-hán, Bích-chi Phật, lại còn chê cười, khinh rẻ những người tu hạnh thanh tịnh giữa đời. Người tu giữa đời không hề pha trộn ý La-hán, Bích-chi Phật, vậy mà họ lại càng khinh rẻ. Họ cũng khinh rẻ người đắc thiền định, giải thoát (?), tam-muội, khinh rẻ người đắc thần thông. Bồ-tát không có phương tiện khéo léo thì dù ở nơi hoang vắng cách xa trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài thời Ấn Độ cổ, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), nơi trăm nghìn vạn ức năm chim thú không đến, quỷ thần, giặc cướp không đến; dù ở trong đó lâu ngày, mà không biết pháp viễn ly của Bồ-tát, thì rốt cuộc chẳng có ích gì. Người nghe lời Ba-tuần dạy mà tu viễn ly thì không ưa sự viễn ly mà ta dạy, cũng không thể đầy đủ pháp viễn ly, cũng không ở trong pháp viễn ly. Vì sao vậy? Vì đã cách xa pháp viễn ly ấy. Vừa khi đã cách xa pháp viễn ly ấy, ma Ba-tuần liền ở giữa hư không khen rằng: 'Lành thay, lành thay! Thiện nam tử! Đây đúng là điều Phật nói, đây là pháp viễn ly chân thật. Ông tu pháp viễn ly này thì có thể mau đắc A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.' Vị Bồ-tát viễn ly giả dối kia được khen như vậy, liền vui mừng tự cao, khinh rẻ người viễn ly chân thật, lại còn chê bai rằng người ấy ồn ào, cho là bất tịnh, ồn náo, tâm chí rối loạn. Kẻ bất tịnh thì lại gọi là tịnh; kẻ không đáng kính thì lại kính; người đáng kính thì lại khinh mạn. Vì sao vậy? Vì họ nghĩ: 'Ta được chư thiên, loài người và các loài phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần, rồng...) thấy mà khuyến khích, giúp đỡ, cung kính; điều ta tu mới thật là hạnh chân chính. Ông ở cạnh thành thị, ai sẽ đến cung kính, khen ngợi ông?' Người ấy đối với các thiện nam tử, thiện nữ nhân ở cạnh thành thị đang cầu đạo Bồ-tát, đứng trước mặt họ mà tự cao nói: 'Chư thiên đến bảo cho ta biết bao nhiêu ngày nữa ta sẽ đắc đạo.' Này Tu-bồ-đề! Nên biết hạng Bồ-tát tự cao ấy giống như Chiên-đà-la (Chiên-đà-la, tiếng nước Tấn gọi là cai ngục chuyên giết người). Hạng người ấy là vết nhơ, là bệnh lớn trong hàng Bồ-tát; đó là kẻ dựa vào pháp mà mang dáng vẻ giống Bồ-tát, là giặc lớn trong cõi trời và cõi người, cũng là giặc lớn trong hàng những người mang hình tướng sa-môn (người xuất gia tu hành), lại là giặc lớn trong hàng thiện nam tử, thiện nữ nhân. Hạng người như thế, không nên cùng làm việc chung, cũng không nên gặp gỡ, ngồi đứng, chuyện trò, ăn uống cùng họ. Vì sao vậy? Vì hạng người ấy tự cao, ngoan cố, hung hăng. Nếu có Bồ-tát không muốn bỏ Tát-vân-nhiên, không muốn bỏ A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, nghiêm chỉnh muốn cầu thành A-duy-tam-Phật, muốn cứu hết thảy chúng sinh, thì phải tránh xa hạng người ấy. Không nên cùng họ làm việc chung, hãy tự tu hạnh của mình, đừng qua lại với họ. Phải thường có lòng nhàm chán thế gian, không nên đắm vào niềm vui của ba cõi, phải thường đem lòng từ bi thương xót đến chúng sinh, phải vì hạng người thấy biết điên đảo ấy mà khởi lòng đại bi, phải tự nghĩ: 'Khiến cho ta đời đời đừng có những việc sai trái như bọn ấy; nếu có ý ấy thì mau làm cho nó tiêu diệt.' Này Tu-bồ-đề! Nên biết hạng Bồ-tát ấy tự khởi thần thông (?).

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu có Bồ-tát chí thành, nghiêm chỉnh cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thì phải cùng thiện tri thức chân thật làm việc chung."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là thiện tri thức chân thật của Bồ-tát?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Chư Phật Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) là thiện tri thức chân thật của Bồ-tát; các Bồ-tát ma-ha-tát cũng là thiện tri thức chân thật của Bồ-tát; các hàng đệ tử cũng là thiện tri thức chân thật; nên biết đó là thiện tri thức chân thật của Bồ-tát. Thiện tri thức chân thật là người thường giảng giải Bát-nhã ba-la-mật cho Bồ-tát, phân tích rõ ràng sự việc trong đó. Sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác), chân như, chân tế (biên tế chân thật, tức tận cùng của sự thật), pháp tánh (bản tính chân thật của mọi pháp)—đó là thiện tri thức chân thật của Bồ-tát. Sáu ba-la-mật là Thế-đa-la (?) (có lẽ là bậc thầy dẫn dắt thế gian), sáu ba-la-mật là con đường, sáu ba-la-mật là ánh sáng lớn, sáu ba-la-mật là ngọn đuốc lớn, sáu ba-la-mật là ánh sáng của trí tuệ lớn, sáu ba-la-mật là chỗ che chở, sáu ba-la-mật là chỗ nương về, sáu ba-la-mật là cha, là mẹ, sáu ba-la-mật là ba mươi bảy phẩm, sáu ba-la-mật là Tát-vân-nhiên, sáu ba-la-mật trừ được mọi tập khí (thói quen phiền não còn sót, bám rễ lâu đời trong tâm) của con người. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề! Ba mươi bảy phẩm là mẹ của chư Phật mười phương trong quá khứ, vị lai và hiện tại. Vì sao vậy? Vì chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác trong quá khứ, vị lai, hiện tại đều từ ba mươi bảy phẩm mà sinh ra. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát muốn thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa chúng sinh, thì phải dùng bốn việc để làm lợi ích và thu phục chúng sinh: một là bố thí, hai là lời nói yêu thương, ba là làm việc có lợi cho người, bốn là cùng chung việc làm và mục đích với người; dùng bốn việc ân đức này mà làm lợi ích cho chúng sinh. Này Tu-bồ-đề! Ta thấy rõ nghĩa ấy nên mới nói việc này. Ba mươi bảy phẩm chính là cha mẹ của Bồ-tát ma-ha-tát, là nhà ở, là chỗ che chở, là ngọn đèn sáng. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát không muốn dựa theo lời dạy của người khác mà đứng vững, muốn dứt hết mọi nghi ngờ của hết thảy chúng sinh, muốn làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa chúng sinh, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật nói rộng về hạnh của Bồ-tát, là điều các Bồ-tát phải học."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là tướng của Bát-nhã ba-la-mật?"

 Phật nói: "Tướng của Bát-nhã ba-la-mật giống như tướng của hư không, chẳng phải tướng, cũng không tạo ra tướng."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Có nhân duyên nào để có thể biết được tướng của Bát-nhã ba-la-mật chăng? Có thể dùng tướng mà biết các pháp chăng?"

 Phật nói: "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Muốn biết tướng của Bát-nhã ba-la-mật thì như tướng của các pháp. Vì sao vậy? Vì các pháp vắng lặng, vì các pháp thường thanh tịnh. Vì thế, Tu-bồ-đề! Tướng của Bát-nhã ba-la-mật chính là tướng của các pháp, vì đều không và vắng lặng."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp vắng lặng, nếu các pháp là không, thì làm sao biết các pháp có chấp trước, có đoạn dứt? Sự vắng lặng của cái không thì chẳng đoạn cũng chẳng chấp, cũng không thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Trong sự không và vắng lặng cũng chẳng có pháp nào, trong sự không và vắng lặng cũng chẳng thấy có ai đắc A-duy-tam-Phật. Bạch Thế Tôn! Chúng con làm sao hiểu được nghĩa này?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Chúng sinh trong đêm dài (suốt thời gian dài lâu mê muội trong sinh tử) chấp vào cái 'ta', cái 'của ta' mà hành động."

 Tu-bồ-đề nói: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Chúng sinh trong đêm dài chấp vào cái 'ta', cái 'của ta' mà hành động."

 Phật nói: "Ông có biết cái 'ta', cái 'của ta' là không, là vắng lặng chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn!"

 "Này Tu-bồ-đề! Ông có biết chúng sinh vì cái 'ta' mà ở lâu trong sinh tử chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Vì chúng sinh chấp vào cái 'ta' nên ở lâu trong thế gian, chịu thêm khổ sở; do đó mới biết là có chấp trước."

 "Này Tu-bồ-đề! Không có 'ta', không có 'của ta', không có người nhận chịu, thì cũng không ở lâu trong thế gian, cũng không chịu khổ sở lâu dài; không chấp trước thì cũng không đoạn dứt."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát tu như thế thì không tu nơi năm ấm, cũng không tu nơi ba mươi bảy phẩm, cũng không tu bốn trí vô ngại (bốn tài hiểu biết và biện thuyết không bị trở ngại: thông suốt về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ, và về biện tài). Vì sao vậy? Vì không thấy có pháp nào có thể tu, cũng không thấy pháp nào sẽ có thể tu. Bồ-tát tu như thế thì chư thiên và người đời không ai lay chuyển được, không ai khuất phục được, La-hán và Bích-chi Phật không ai theo kịp. Vì sao vậy? Vì chỗ vị ấy an trú không ai đạt tới được. Bạch Thế Tôn! Chỗ an trú của Bồ-tát tu Tát-vân-nhiên không ai theo kịp. Bồ-tát như thế thì mau đến gần Tát-vân-nhiên."

 Phật nói: "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Giả sử chúng sinh ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở) đều được làm người rồi, đều trở thành bậc A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân cúng dường, phụng sự các vị ấy suốt cả đời mình, rồi đem phúc cúng dường ấy hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Phúc của thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có nhiều chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Rất nhiều, rất nhiều."

 Phật nói: "Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân đem Bát-nhã ba-la-mật dạy người, nói đầy đủ cho họ, giải thích trí tuệ trong đó, mà ý không rời niệm tương ứng với Tát-vân-nhiên. Cho đến giả sử chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên (một thế giới cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều được làm người, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đều dạy họ tu theo mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói lời đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không si), đứng vững nơi bốn bậc thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn tâm bình đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả) và bốn định không (bốn tầng định của cõi Vô sắc), lại khiến họ đứng vững nơi quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn một lần trở lại cõi người), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả thánh thứ tư, dứt hết phiền não), Bích-chi Phật và A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, rồi đem công đức ấy hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Công đức của thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có nhiều chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Rất nhiều, rất nhiều."

 Phật nói: "Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân đem Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày cho người khác, nói đầy đủ cho họ, giải thích trí tuệ trong đó, mà ý không rời niệm Tát-vân-nhiên; người ấy vượt lên trên các bậc hiền thánh. Vì sao vậy? Vì ngoài Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác ra, chỉ có vị Bồ-tát ma-ha-tát này. Vì sao vậy? Vì thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy tu Bát-nhã ba-la-mật, có hạnh đại từ. Tu Bát-nhã ba-la-mật, thấy chúng sinh đang đi đến chỗ chết nên khởi lòng đại bi; nhờ hạnh ấy mà được đại xả (tâm buông bỏ, bình thản, không thiên lệch) không đi cùng với tưởng chấp, được đại hỷ, đầy đủ bốn tâm bình đẳng. Này Tu-bồ-đề! Đó là ánh sáng của đại trí tuệ của Bồ-tát. Ánh sáng của đại trí tuệ, chính là ánh sáng của sáu ba-la-mật. Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy tuy chưa đắc đạo nhưng đã làm chỗ cứu giúp cho hết thảy chúng sinh, đối với A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không còn lay động thoái lui. Những đồ cúng dường họ nhận như y phục, thức ăn uống, giường nằm, thuốc men và mọi thứ châu báu, nhờ tu Bát-nhã ba-la-mật nên chắc chắn đền đáp được phúc của tín tâm và sự bố thí của chúng sinh, mau đến gần Tát-vân-nhiên. Này Tu-bồ-đề! Nếu không muốn nhận của bố thí của người một cách ngu si, giả dối; nếu muốn chỉ cho chúng sinh con đường đi; nếu muốn hiểu rõ lý không có gì thật có; nếu muốn cứu thoát những người đang bị giam trong ngục tù (sinh tử); nếu muốn ban con mắt (trí tuệ) cho hết thảy chúng sinh, thì việc thân làm phải tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật, lời nói ra cũng phải tương ứng với ý của Bát-nhã ba-la-mật. Ai tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật thì các ý niệm khác không có dịp xen vào; phải tìm cách ngày đêm nhớ nghĩ Bát-nhã ba-la-mật, đừng để gián đoạn. Này Tu-bồ-đề! Ví như có người từng được viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, quý nhất trong các loại ngọc), sau lại được nó, vui mừng nhảy nhót. Sau đó lại đánh mất. Mất ngọc rồi thì vô cùng buồn rầu, luôn nhớ nghĩ đến viên ngọc ma-ni ấy, ngồi đứng không quên, không rời ra giây lát nào, tự nghĩ: 'Sao ta lại bỗng chốc làm mất viên ngọc quý lớn này?'"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát khi lìa niệm Tát-vân-nhiên cũng giống như người kia mất viên ngọc quý lớn, ngồi đứng không quên dù trong giây lát."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào? Mọi ý niệm đều không có chỗ dừng, đều là không, đều vắng lặng; vậy sao Bồ-tát lại không lìa niệm Tát-vân-nhiên? Mà cũng không thể từ trong sự lìa hay trong ý niệm mà tìm được Bồ-tát, cũng không thể từ trong Tát-vân-nhiên mà tìm được Bồ-tát?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu có Bồ-tát biết các pháp tự nó vốn xa lìa, pháp tánh thường còn, đạo pháp cùng chân như, chân tế thường còn; không phải do Phật làm ra, cũng không phải do La-hán, Bích-chi Phật làm ra được. Bồ-tát biết như vậy rồi thì trọn không bao giờ lìa Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật vốn không và vắng lặng, chẳng tăng cũng chẳng giảm."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bát-nhã ba-la-mật tự nó là không và vắng lặng, thì làm sao Bồ-tát ngang bằng với Bát-nhã ba-la-mật mà thành A-duy-tam-Phật?"

 Phật nói: "Bồ-tát cũng không ngang bằng với Bát-nhã ba-la-mật, chẳng tăng cũng chẳng giảm; chân tế cũng chẳng tăng chẳng giảm; pháp tánh cũng chẳng tăng chẳng giảm. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải một, cũng chẳng phải hai. Nếu Bồ-tát nghe điều này mà không sợ, không thấy khó, cũng không kinh hãi, nên biết vị Bồ-tát ấy đã an trú nơi địa vị A-duy-việt-trí mà tu Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào? Nghĩ rằng Bát-nhã ba-la-mật là không, nghĩ rằng Bát-nhã ba-la-mật là không có gì, như thế có phải là tu Bát-nhã ba-la-mật không?"

 Phật nói: "Không phải."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Có ai lìa Bát-nhã ba-la-mật mà tu Bát-nhã ba-la-mật được chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật tu Bát-nhã ba-la-mật chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Cái không có thể tu cái không chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Năm ấm tu Bát-nhã ba-la-mật chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Sáu ba-la-mật tu Bát-nhã ba-la-mật chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Cho đến bốn trí vô ngại tu Bát-nhã ba-la-mật chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Cái không của năm ấm, chân như và pháp như thế (?), pháp tánh, cái không của bốn trí vô ngại, có tu Bát-nhã ba-la-mật chăng?"

 Phật nói: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Các pháp ấy đều không tu Bát-nhã ba-la-mật sao? Nếu không tu các pháp ấy thì Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật như thế nào?"

 Phật nói: "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Có thấy pháp nào tu Bát-nhã ba-la-mật chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Không thấy, bạch Thế Tôn!"

 "Có thấy Bát-nhã ba-la-mật có chỗ nào để Bồ-tát tu chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Không thấy, bạch Thế Tôn!"

 "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Pháp mà ông không thấy, có thể nắm bắt được chăng?"

 "Không thể, bạch Thế Tôn!"

 Phật nói: "Pháp không thể nắm bắt được thì có sinh có diệt chăng?"

 "Không, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Như vô sinh pháp nhẫn (sự hiểu thấu và an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi pháp vốn không thật có sinh ra, không thật có diệt mất) của Bồ-tát thế nào, thì sự thọ ký A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ cũng như thế. Nếu Bồ-tát học, vâng theo bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững chắc của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng) và bốn trí vô ngại của Như Lai mà thực hành các pháp ấy, thì trọn không lìa trí tuệ A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, trí tuệ Tát-vân-nhiên, trí tuệ Ma-ha-diễn (Đại thừa, cỗ xe lớn chở mọi chúng sinh đến giác ngộ). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát khi đã đắc vô sinh pháp nhẫn thì cho đến lúc thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, trọn không hao giảm."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có phải từ nơi các pháp không sinh mà thọ ký A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ cho các Bồ-tát chăng?"

 Phật nói: "Không phải."

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Có phải từ nơi pháp có sinh mà thọ ký cho các Bồ-tát chăng?"

 Phật nói: "Không phải."

 Tu-bồ-đề nói: "Không phải từ pháp không sinh mà thọ ký cho Bồ-tát, cũng không phải từ pháp có sinh mà thọ ký cho Bồ-tát. Như vậy thì làm sao thọ ký A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ cho các Bồ-tát?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông có thấy pháp nào được thọ ký A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Con cũng không thấy pháp nào được thọ ký, con cũng không thấy ai đắc A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, cũng không thấy ai sẽ đắc, cũng không thấy ai đã đắc."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát đối với các pháp không có gì để đắc. Bồ-tát cũng không nghĩ rằng: 'Có A-duy-tam-Phật.' Cũng không nghĩ rằng: 'Ta sẽ đắc A-duy-tam-Phật.' Vì sao vậy? Vì Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật không phân biệt gì đối với các pháp, mà Bát-nhã ba-la-mật cũng không có sự phân biệt."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video