Thiên 63 — Phẩm 63 – Thích-đề-hoàn-nhân (Đế Thích)
Phẩm thứ sáu mươi ba: Thích-đề-hoàn-nhân trong kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật. (Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật là trí tuệ lớn lao thấu suốt thật tướng của mọi sự, đưa người tu vượt qua biển khổ sinh tử sang bờ giải thoát. Thích-đề-hoàn-nhân là vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Ba mươi ba, một vị hộ trì Phật pháp.) Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa vi diệu, khó hiểu khó thấu, khó giảng khó biết, không thể nghĩ bàn, vì bản chất vốn thanh tịnh. Ai nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà chép, giữ gìn, học tập, thì người ấy hẳn đã đầy đủ, từ công đức lớn mà đến; ý tưởng chấp trước không còn sinh ra nữa, cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn khắp của Phật) cũng không có tưởng chấp." Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, đúng vậy! Này Câu-dực (tên họ của Đế Thích, Phật gọi ông bằng tên này)! Người tu Bát-nhã ba-la-mật không phải từ công đức nhỏ mà đến. Này Câu-dực, giả sử chúng sinh đầy khắp cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở) đều tu mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói lời đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không si), bốn tâm bình đẳng (bốn tâm vô lượng: từ là thương ban vui, bi là thương cứu khổ, hỷ là vui theo, xả là buông bỏ bình thản), bốn bậc thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc) và bốn định không (bốn tầng định của cõi Vô sắc). Cũng không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái hiền lành, tiếng gọi người tu) chép và giữ gìn Bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng, thọ nhận, học tập, an trú đúng như lời dạy, cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không để ý niệm khác xen vào. Phúc ấy hơn gấp trăm lần, nghìn lần, muôn ức lần, không thể lấy gì ví dụ để so sánh." Bấy giờ có một vị tỳ-kheo (người tăng xuất gia) khác nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực! Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy giữ gìn, thực hành, vâng giữ Bát-nhã ba-la-mật, lại đem dạy cho người khác, thì công đức vượt trên những việc mà chúng sinh cõi Diêm-phù-đề kia làm." Thích-đề-hoàn-nhân nói với vị tỳ-kheo ấy: "Thiện nam tử, thiện nữ nhân đối với Bát-nhã ba-la-mật chỉ phát tâm một lần thôi, đã hơn hẳn mười điều thiện, bốn bậc thiền, bốn tâm bình đẳng, năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại) mà cõi Diêm-phù-đề làm được; huống gì người vâng làm, chép, giữ gìn, đọc tụng đúng như lời dạy trong kinh, thì đều vượt trên chư thiên, A-tu-luân (một loài thần có phúc lớn nhưng hay sân giận, thường đánh nhau với chư thiên) và người đời. Vị Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) ấy không chỉ vượt trên chư thiên và người đời, mà còn vượt trên các bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất của Tiểu thừa, đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn một lần trở lại cõi người), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả thánh thứ tư, đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, chỉ tự độ mình). Không chỉ vượt trên những bậc ấy, mà còn vượt trên cả những Bồ-tát tu năm ba-la-mật (năm pháp tu bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định) mà không có Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tức tài khéo dùng mọi cách thích hợp để tu hành và giáo hóa mà không bị dính mắc). Bồ-tát an trú đúng như lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật thì vượt lên trên chư thiên và người đời, chư thiên và người đời đều không theo kịp. Người an trú đúng như lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật là an trú nơi địa vị không làm dứt hạt giống Tát-vân-nhiên (nhất thiết trí, tức trí tuệ biết rõ tất cả của Phật), trọn không lìa danh hiệu Như Lai và hạnh Bồ-tát, như thế trọn không mất đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo giác ngộ). Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) tu như vậy là vì muốn kéo chúng sinh ra khỏi dòng sông dài sinh tử mà họ đang chìm đắm. Ai học như thế là học điều Bồ-tát học, không học điều Thanh văn (người tu Tiểu thừa, nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) và Bích-chi Phật học. Bồ-tát học như thế thì các vị Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời hộ thế, cai quản bốn phương) sẽ đến chỗ vị Bồ-tát ấy mà nói: 'Thiện nam tử, thiện nữ nhân hãy siêng học, mau học, để thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Khi ngồi nơi đạo tràng, bốn cái bát mà chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Vô Sở Trước là bậc không còn dính mắc; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng) trong quá khứ đã nhận, nay đang ở đây, chẳng bao lâu nữa sẽ dâng lên.' Người tu Bát-nhã ba-la-mật như thế, các vị Thích-đề-hoàn-nhân cũng sẽ lại đến khuyến khích, giúp đỡ thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy; vua trời Tu-diệm (cõi trời Dạ-ma) dẫn các thiên tử cõi Diệm xuống; vua trời Đâu-suất (cõi trời Đâu-suất, nơi các Bồ-tát sắp thành Phật ở) dẫn các thiên tử cõi Đâu-suất xuống; các vị trời Ni-ma-la (cõi trời Hóa Lạc, chư thiên ở đó tự hóa ra cảnh vui mà hưởng) đều xuống; các vị trời Ba-la-ni-mật (cõi trời Tha Hóa Tự Tại, chư thiên ở đó hưởng cảnh vui do người khác hóa ra) cũng đều xuống; cho đến các vị trời Thủ-đà-hội (cõi trời Tịnh Cư, nơi các bậc thánh A-na-hàm sinh về) đều xuống, đến chỗ vị Bồ-tát đang tu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác hiện tại ở mười phương đều thường nghĩ nhớ đến thiện nam tử, thiện nữ nhân tu Bát-nhã ba-la-mật ấy. Người tu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này thì mọi tai nạn, khổ sở có trong thế gian đều hoàn toàn không còn nữa. Này Tu-bồ-đề (?)! Đó là quả báo công đức ngay trong đời hiện tại của người tu Bát-nhã ba-la-mật. Mọi người trong thế gian đều có bốn loại bệnh (bệnh do bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió trong thân mất điều hòa); chỉ một yếu tố bị xáo động thì các bộ phận trong thân đều đau đớn. Vì thân đau nên tâm ý cũng phiền não. Những bệnh tật phiền não ấy không còn bám vào thân vị Bồ-tát này nữa, vì vị ấy tu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa; đó là quả báo công đức ngay trong đời hiện tại." Bấy giờ A-nan (người em họ của Phật, thị giả theo hầu Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) nghĩ thầm: "Thích-đề-hoàn-nhân tự dựa vào tài biện luận của mình mà nói, hay là nhờ oai lực của Phật mà nói?" Thích-đề-hoàn-nhân biết ý nghĩ của A-nan, liền nói với A-nan: "Những điều tôi nói đều là việc của Phật (do oai lực của Phật)." Phật bảo A-nan: "Những điều Thích-đề-hoàn-nhân nói đều do nhân duyên oai lực của Phật. Khi Bồ-tát học tập, nghĩ nhớ Bát-nhã ba-la-mật, thì ma trong cõi tam thiên đại thiên (một thế giới cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều sinh nghi ngờ: 'Nay vị Bồ-tát này sẽ chứng chân tế (biên tế chân thật; ở đây là chứng Niết-bàn rồi dừng lại), giữ lấy đạo Thanh văn, Bích-chi Phật chăng? Hay sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật (bậc Phật đã giác ngộ hoàn toàn, chân chính)?' Này A-nan! Khi có Bồ-tát không lìa Bát-nhã ba-la-mật, ma lại vô cùng buồn rầu đau đớn. Lúc ấy ma lại nổi gió lớn, muốn khiến vị Bồ-tát ấy sợ hãi, gặp nạn mà sinh ý lười biếng, muốn khiến Bồ-tát trong niệm Tát-vân-nhiên khởi lên một ý rối loạn." A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Ma quấy nhiễu tất cả các Bồ-tát sao? Hay có vị không bị quấy nhiễu?" Phật bảo A-nan: "Có vị bị quấy rối, có vị không bị quấy rối." A-nan bạch Phật: "Ai bị quấy nhiễu? Ai không bị quấy nhiễu?" Phật nói: "Bồ-tát từ trước khi nghe Bát-nhã ba-la-mật, trong lòng không ưa, không hiểu, thì Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Dục giới, chuyên phá người tu đạo) liền đến quấy nhiễu. Nếu khi nghe nói Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, trong lòng nghi ngờ nói rằng: 'Thật có điều này chăng? Hay không có?' Vì thế mà Ba-tuần đến quấy nhiễu. "Lại nữa, A-nan! Nếu có Bồ-tát xa lìa thiện tri thức chân thật (người bạn, người thầy chân chính dẫn dắt trên đường đạo), thì không được nghe, không biết Bát-nhã ba-la-mật, không hiểu việc trong đó nên trong ý không ưa thích; vì thế Ba-tuần lại đến quấy nhiễu. "Lại nữa, A-nan! Nếu có Bồ-tát xa lìa Bát-nhã ba-la-mật mà lại giữ những điều sai pháp, vì thế ma có được dịp hại. "Lại nữa, A-nan! Bồ-tát mất Bát-nhã ba-la-mật lại còn khen ngợi điều sai pháp. Ma liền vui mừng nghĩ: 'Kẻ kia nói việc sai pháp, sẽ có nhiều bè bạn, sẽ thỏa nguyện của ta, lại khiến cả những người khác cùng rơi vào hai địa vị, tức là La-hán và Bích-chi Phật.' "Lại nữa, A-nan! Nếu có Bồ-tát khi nghe nói Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, liền nghĩ: 'Sâu thì sâu, nhưng chẳng lẽ lại sâu lớn đến thế sao?' (?) Ai nghĩ như vậy thì ma liền nghĩ: 'Nay ta đã có được dịp hại gã ấy.' "Lại nữa, A-nan! Nếu có Bồ-tát tự cao nói với người khác: 'Ta có thể tu sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), còn ông không tu được.' Vị Bồ-tát ấy đã bị ma có được dịp hại. Này A-nan! Lúc ấy ma Ba-tuần vô cùng vui mừng nhảy nhót. "Lại nữa, A-nan! Nếu có Bồ-tát cậy trí tuệ của mình, cậy dòng dõi của mình, cậy điều thiện của mình, cậy hiểu biết của mình, liền sinh tự cao, xem thường người khác, cũng không có hình dáng, tướng mạo và hành vi của bậc A-duy-việt-trí (bậc Bồ-tát đã đạt địa vị không bao giờ còn thoái lui trên đường thành Phật), chỉ chuyên tự cao, khinh rẻ người khác, rồi nói với người ta: 'Ông chẳng hiện có trong dòng dõi Bồ-tát, ông cũng chẳng ở trong Ma-ha-diễn (Đại thừa, cỗ xe lớn chở mọi chúng sinh đến giác ngộ).' Lúc ấy Ba-tuần vui mừng nghĩ: 'Nay cảnh giới cung điện của ta không bị trống vắng, ba đường ác (ba cảnh giới đau khổ nhất: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) thêm đông, dòng dõi của ta không bị tổn giảm.' Ma thường rình rập vị Bồ-tát ấy, muốn khiến người ấy nói những việc sai pháp, muốn khiến mọi người đều nghe điều sai pháp, lại khiến tà kiến tăng thêm, phiền não cấu bẩn tăng thêm, làm những việc điên đảo, điên đảo đối với giáo pháp, thân miệng ý sai lầm, tham đắm vào phúc tà. Do nhân duyên ấy mà ba đường ác tăng thêm, quyến thuộc và cung điện của ma càng nhiều. Lúc ấy Ba-tuần càng vui mừng nhảy nhót, tự mình vui thích. "Lại nữa, A-nan! Nếu người tu đạo Bồ-tát tranh cãi với người tu đạo Thanh văn, lúc ấy ma nghĩ: 'Thiện nam tử này đã cách xa Tát-vân-nhiên, không gần trí tuệ lớn.' Vì sao vậy? Vì tranh đấu, oán giận không phải là đạo Tát-vân-nhiên, mà là nghiệp của ba đường ác. "Lại nữa, A-nan! Bồ-tát với Bồ-tát lại tranh cãi nhau, Ba-tuần nghĩ: 'Cả hai đều cách xa Phật, mất Tát-vân-nhiên, hai vị Bồ-tát này đều không thể thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.' Vì sao vậy? Vì những điều thiện nam tử ấy làm là nghiệp ba đường ác, không phải Tát-vân-nhiên. "Lại nữa, A-nan! Bồ-tát chưa được thọ ký (chưa được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) mà tranh cãi với Bồ-tát đã được thọ ký, khởi ý xấu, thì tùy theo số lần khởi ý nhiều hay ít mà bị lùi lại bấy nhiêu kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài). Tuy khởi ý tranh cãi, nhưng nếu vẫn không bỏ Tát-vân-nhiên, thì phải trải qua bấy nhiêu kiếp đường dài, sau đó mới thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ." A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Phải trải qua ngần ấy kiếp sao? Trong khoảng ấy có thể được trừ bớt chăng?" Phật bảo A-nan: "Ta thuyết pháp cho ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát), tùy theo số lần khởi ý nhiều hay ít, đều phải trả hết việc ấy, không có chuyện giữa chừng được giảm bớt." Phật bảo A-nan: "Nếu Bồ-tát với Bồ-tát tranh cãi nhau, hoặc giận dữ, hoặc mắng chửi, ôm hận không hối lỗi, thì ta không nói là được trừ bớt; phải trải qua số kiếp ấy, siêng năng mặc áo giáp tăng-na (áo giáp của đại nguyện, tức tâm nguyện lớn kiên cố như áo giáp để cứu độ chúng sinh), sau đó mới thành. Nếu có Bồ-tát tranh đấu, giận dữ xong, liền tự hối hận nói: 'Lợi ích này (được làm người, được gặp đạo) thật khó có được; nay ta phải hạ mình trước tất cả mọi người, đời này đời sau phải khiến chúng sinh đều hòa giải với nhau. Nay sao ta lại đem lời ác nói với người và nghĩ điều xấu về người? Ta trọn không dám làm việc ấy nữa, phải như con dê điếc (không để lời ác lọt vào tai, không đáp trả), phải tự trừ lỗi mình, để thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, độ thoát chúng sinh. Sao lại nổi giận mà tự chìm đắm? Không nên ôm hận, không nên tự chìm đắm.' Khi Bồ-tát vừa khởi ý ấy, ma Ba-tuần không thể có được dịp hại. "Lại nữa, A-nan! Người tu Bồ-tát không nên ở chung với người tu Thanh văn; nếu ở chung thì không nên tranh cãi với họ. Vì sao vậy? Vì phải tự nghĩ: 'Ta không nên khởi giận, tranh cãi với hạng người ấy; ta phải thành tựu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ để độ mọi khổ nạn.'" A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát với Bồ-tát ở chung với nhau thì phép tắc thế nào?" Phật bảo A-nan: "Phép tắc Bồ-tát với Bồ-tát ở chung là phải nhìn nhau như nhìn Thế Tôn mà ở chung. Vì sao vậy? Vì phải nghĩ rằng: 'Đây là bạn đồng hành chân thật của ta, cùng đi chung một con thuyền. Người kia học điều ta học, ấy là bạn đồng học, cùng tu Đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật) cho đến Tát-vân-nhiên. Nếu ý người kia rối loạn, không thuận theo Tát-vân-nhiên, thì đó là điều ta không nên làm theo. Nếu ý người kia vững định, không lìa Tát-vân-nhiên, thì ta cũng nên như thế.' Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy là cùng học một cách bình đẳng."