Phẩm thứ sáu mươi bốn: Hỏi về sự học bình đẳng, trong kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật. (Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật là trí tuệ lớn lao thấu suốt thật tướng của mọi sự, đưa người tu vượt qua biển khổ sinh tử sang bờ giải thoát.)
Tu-bồ-đề (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Thế nào là sự bình đẳng mà Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh, có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) phải học?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nội không (sự trống rỗng, không có tự tính thật của những gì bên trong như thân và các giác quan), ngoại không (sự trống rỗng, không có tự tính thật của những gì bên ngoài như cảnh vật) là sự bình đẳng của Bồ-tát ma-ha-tát. Năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là các hoạt động tâm ý, thức là sự hay biết) tự nó là không, cho đến đạo, đạo cũng tự là không. Này Tu-bồ-đề! Cái không ấy là sự bình đẳng của Bồ-tát ma-ha-tát. Trong cái không bình đẳng ấy mà thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn khắp của Phật)."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát học sự tiêu mòn của năm ấm là học Tát-vân-nhiên (nhất thiết trí, tức trí tuệ biết rõ tất cả của Phật) chăng? Học năm ấm không nhiễm ô là học Tát-vân-nhiên chăng? Học sự diệt của năm ấm là học Tát-vân-nhiên chăng? Học năm ấm không sinh là học Tát-vân-nhiên chăng? Cho đến học bốn trí vô ngại (bốn tài hiểu biết và biện thuyết không bị trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ, về biện tài) là học Tát-vân-nhiên chăng?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như lời ông nói, học sự tiêu mòn của năm ấm là học Tát-vân-nhiên, cho đến học sự không sinh là học Tát-vân-nhiên."
Phật nói: "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Chân như (thực tính như thật, không biến đổi) của năm ấm, cho đến chân như của đạo và chân như của Thế Tôn—các chân như ấy có lúc nào giảm bớt, hết sạch, tiêu diệt chăng?"
Tu-bồ-đề nói: "Không, bạch Thế Tôn!"
Phật nói: "Bồ-tát học như vậy là học chân như, là học Tát-vân-nhiên. Chân như chẳng hết, chẳng giảm, cũng chẳng diệt. Học như vậy là học chân như, là học Tát-vân-nhiên. Bồ-tát học như vậy là học sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), là học ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), là học mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có), là học Tát-vân-nhiên."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát học như vậy là vượt lên trên mọi sự học, là sự học bậc nhất. Người học như vậy thì chư thiên và ma không thể phá hoại. Học như vậy thì mau đến gần địa vị A-duy-việt-trí (địa vị Bồ-tát không bao giờ còn thoái lui trên đường thành Phật). Người học như vậy là tập theo sự nghiệp cao quý, là tập theo Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc từ chân như mà đến). Người học như vậy là dẫn dắt, điều phục chúng sinh. Người học như vậy là làm thanh tịnh cõi Phật, là học đại từ đại bi, là học giáo hóa chúng sinh. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát học như vậy là học chuyển bánh xe pháp ba lần với mười hai hành tướng (Phật giảng Bốn Sự Thật cao quý theo ba bước: chỉ rõ, khuyên tu, chứng nghiệm; ba bước nhân với bốn sự thật thành mười hai), để độ thoát chúng sinh. Người học như vậy là học không làm dứt hạt giống Phật. Người học như vậy là học mở cửa pháp cam lồ (pháp như nước thánh bất tử, đưa đến Niết-bàn không còn sinh tử). Học như vậy là học chỉ bày pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn). Này Tu-bồ-đề! Kẻ hèn kém không thể học điều này. Người học như vậy là muốn nhổ tận gốc rễ sinh tử của hết thảy chúng sinh. Người học như vậy thì không vào ba đường ác (ba cảnh giới đau khổ nhất: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh không có Phật pháp), không sinh vào nhà Chiên-đà-la (giai cấp hạ tiện nhất ở Ấn Độ cổ, làm nghề đồ tể, cai ngục giết người). Người học như vậy không còn bị điếc, mù, câm, què quặt. Người học như vậy thì các giác quan đầy đủ, trọn không khiếm khuyết, không có giọng nói xấu, không phạm mười điều ác (giết, trộm, tà dâm, nói dối, nói lời đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham, sân, si), trọn không học nghề tà để nuôi sống, không phải kẻ vô ơn bội nghĩa, cũng không chung đụng với kẻ ác. Này Tu-bồ-đề! Người học như vậy không sinh vào cõi trời Trường thọ (cõi trời sống rất lâu nhưng không có cơ hội nghe pháp, nên bị xem là một nạn), vì có Âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tức tài khéo dùng mọi cách thích hợp để tu hành và giáo hóa mà không bị dính mắc). Thế nào là Âu-hòa-câu-xá-la? Âu-hòa-câu-xá-la mà Bát-nhã ba-la-mật nói đến là tu bốn bậc thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn tâm bình đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả) và bốn định không (bốn tầng định của cõi Vô sắc) mà không theo sức thiền định ấy để thọ sinh. Người học như vậy là làm thanh tịnh năng lực của tất cả các pháp, làm thanh tịnh năng lực của La-hán (bậc thánh đã dứt phiền não, tự thoát sinh tử) và Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, chỉ tự độ mình)."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bản tính của các pháp đều tự thanh tịnh, sao Bồ-tát còn muốn làm thanh tịnh các pháp?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng vậy, đúng vậy! Bồ-tát đã làm thanh tịnh gốc của bản tính. Học Bát-nhã ba-la-mật không chán, không lười, đó là học Bát-nhã ba-la-mật. Pháp này không phải là điều phàm phu, người ngu có thể học, có thể biết, có thể thấy; Bồ-tát vì chúng sinh mà tu Đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật) cho đến Tát-vân-nhiên. Bồ-tát học chân như, đó là học mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), là học sức không sợ hãi (sự tự tin vững chắc của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng). Người học như vậy thì vượt trên những gì chúng sinh làm được. Này Tu-bồ-đề! Ví như những thứ đất sinh ra, nơi sinh ra vàng, bạc và các thứ báu lạ chỉ là rất ít chỗ mà thôi. Cũng vậy, Tu-bồ-đề! Rất ít người học Bát-nhã ba-la-mật, phần nhiều phát tâm Thanh văn (người tu Tiểu thừa, nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) và Bích-chi Phật. Rất ít người làm được phúc của Già-ca-việt-la (Chuyển luân thánh vương, vị vua thống trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), kẻ làm được phúc của các tiểu vương nhỏ lẻ (vua nhỏ nhiều và rải rác như hạt thóc vãi) thì nhiều. Rất ít chúng sinh có thể vào được Tát-vân-nhiên, phần nhiều người vào đạo La-hán, Bích-chi Phật. Này Tu-bồ-đề! Có nhiều người phát ý cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, nhưng thành tựu được thì rất ít, phần nhiều dừng lại ở địa vị La-hán, Bích-chi Phật. Này Tu-bồ-đề! Có nhiều người tu đạo Bồ-tát, học Bát-nhã ba-la-mật, nhưng đến được địa vị A-duy-việt-trí cũng rất ít mà thôi. Vì thế, Tu-bồ-đề! Nếu muốn đứng vững nơi địa vị A-duy-việt-trí, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật thì ý ganh ghét không sinh, ý phạm giới không sinh, ý giận dữ không sinh, ý rối loạn không sinh, ý lười biếng không sinh, ý ngu si không sinh, ý ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) không sinh, ý nghi ngờ không sinh, ý về năm ấm không sinh, cho đến ý về đạo cũng không sinh. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề! Vì khi vị Bồ-tát ấy tu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì không thấy có pháp nào sinh ra, đối với pháp không sinh cũng không có gì để đắc, cũng không có gì khởi lên. Vì thế, Bồ-tát học và giữ Bát-nhã ba-la-mật sâu xa là gom giữ trọn vẹn tất cả các ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì khi Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì các ba-la-mật đều đi theo. Ví như người chấp vào cái 'ta', cái 'của ta' thì gom giữ trọn cả sáu mươi hai tà kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về cái ta và thế giới mà ngoại đạo thời ấy chủ trương). Vì thế, Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật thì các ba-la-mật đều đi theo. Ví như khi người sắp chết, hơi gió (hơi thở) và mạng sống đi trước, rồi các giác quan đều tắt theo. Này Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì các ba-la-mật đều vào trong đó. Bồ-tát muốn vượt lên trên các ba-la-mật thì phải học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Người học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa là học điều tôn quý cao nhất trong loài người. Này Tu-bồ-đề! Chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên (một thế giới cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) có nhiều chăng?"
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở) còn nhiều, huống chi là chúng sinh trong cõi tam thiên đại thiên?"
Phật nói: "Giả sử các chúng sinh ấy đều vào đạo, đều đắc A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Nếu có Bồ-tát cúng dường từng vị y phục, thức ăn uống và mọi thứ các vị ấy cần, suốt cả đời mình. Phúc ấy có nhiều chăng?"
Tu-bồ-đề nói: "Rất nhiều, rất nhiều."
Phật nói: "Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái hiền lành, tiếng gọi người tu) hết lòng nghĩ nhớ Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này là lợi ích lớn của các Bồ-tát ma-ha-tát, có thể khiến Bồ-tát thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát muốn đứng trên chúng sinh; thấy hết thảy chúng sinh không có chỗ nương về, không có chỗ nương tựa, muốn làm chỗ để họ quay về, muốn làm chỗ để họ nương tựa; muốn làm người dẫn đường sáng suốt cho kẻ mù; muốn cầu làm Phật; muốn đạt cảnh giới của Phật; muốn bước đi như Phật; muốn phát tiếng rống sư tử của Phật (lời thuyết pháp oai hùng không sợ hãi, khiến mọi tà thuyết phải im lặng); muốn đánh chuông trống của Phật; muốn thổi tù và lớn (tiếng pháp vang xa); muốn giữa pháp hội của Phật giảng nói nghĩa lý Phật pháp, giải quyết mọi nghi ngờ của đại chúng; ai muốn đạt được tất cả những điều ấy thì phải học Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật thì mọi phúc đức điều thiện có trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) không điều gì là không được."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát cũng được cả phúc đức của La-hán, Bích-chi Phật sao?"
Phật nói: "Cũng được phúc đức của La-hán, Bích-chi Phật, nhưng không tác chứng (không chứng nhập Niết-bàn của Tiểu thừa rồi dừng lại) ở đó mà thôi. Dùng trí tuệ quán xét trí tuệ của La-hán, Bích-chi Phật rồi liền vượt qua, không dừng lại ở đó, tự mình bước lên ngôi vị Bồ-tát. Bồ-tát học như vậy thì cách Tát-vân-nhiên không xa, mau thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát học như vậy là chỗ ban phúc che chở cho chư thiên và A-tu-luân (một loài thần có phúc lớn nhưng hay sân giận). Người tu như vậy vượt trên các bậc La-hán, Bích-chi Phật, mau đến gần Tát-vân-nhiên. Này Tu-bồ-đề! Người học như vậy, chẳng bao lâu sẽ tu Bát-nhã ba-la-mật (?), không lìa Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát tu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như vậy, nên biết đó là pháp không hao giảm, không xa Tát-vân-nhiên, mau đến gần trí tuệ của ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát). Nếu Bồ-tát lại nghĩ ngược rằng: 'Bát-nhã ba-la-mật có cái kia cái này (?), thì không đạt được Tát-vân-nhiên.' Ai nghĩ như vậy là không tu Bát-nhã ba-la-mật. Nếu lại phân biệt cái này cái kia đối với Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, thì không biết Bát-nhã ba-la-mật, cũng không thấy Bát-nhã ba-la-mật, cũng không biết Bát-nhã ba-la-mật là của ai, cũng không biết ai sẽ ở trong Bát-nhã ba-la-mật mà đắc A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Nếu lại nghĩ rằng: 'Bát-nhã ba-la-mật chẳng phải cái kia, cũng chẳng phải cái này, cũng không có gì từ trong đó sinh ra; pháp tánh (bản tính chân thật của mọi pháp) thường còn, chân như và chân tế (biên tế chân thật, tận cùng của sự thật) cũng vậy; dù có Phật hay không có Phật ra đời, pháp tánh vẫn thường còn.' Bồ-tát ma-ha-tát học như vậy là học Bát-nhã ba-la-mật."
Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười bốn.
Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười lăm.
Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho giáo điển của Phật: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu-điền (một nước cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video