Phẩm Thân Cận (gần gũi), thứ sáu mươi lăm, của kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp người vượt từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát).
Lúc ấy, Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Đao-lợi) nghĩ thầm: "Bồ-tát (người tu hạnh cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) thực hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cho đến mười tám pháp của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) mà còn vượt trên chúng sinh, huống gì là người đã thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả Phật)? Nếu có ai phát tâm nghĩ đến tát-vân-nhiên (trí biết tất cả, trí tuệ trọn vẹn của Phật), người ấy đã được điều quý nhất trong đời sống, mối lợi tốt đẹp nhất trong loài người, huống gì là phát tâm muốn thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ? Những người chưa phát tâm thì nên gần gũi người đã phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ."
Thích-đề-hoàn-nhân lấy hoa mạn-đà-la (một loài hoa cõi trời, màu trắng, thơm, thấy hoa thì lòng vui) của cõi trời rải lên Phật. Rải xong, ông phát nguyện: "Nếu có ai phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, xin cho người ấy được trọn vẹn nguyện về Pháp, trọn vẹn nguyện về tát-vân-nhiên, trọn vẹn nguyện về pháp tự nhiên (trí tuệ tự mình giác ngộ, không do thầy dạy), trọn vẹn nguyện về pháp vô lậu (pháp trong sạch, không còn phiền não rỉ chảy khiến trôi lăn sinh tử)."
Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Theo ý nguyện của con, những người đã phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, con không muốn để họ lại dao động, thoái lui mà rơi xuống bậc La-hán (bậc tu đã dứt phiền não, chỉ lo giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ một mình nhờ quán sát nhân duyên, không giáo hóa người khác). Vì họ đã bước vào Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu để cứu độ tất cả mọi người) (?), nên trọn không rơi vào thừa La-hán, Bích-chi-Phật; lại càng phát nguyện tinh tấn gấp bội, nguyện thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ; thấy ai chịu khổ nhọc trong tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử) thì đều làm chỗ che chở cho họ.
Như thế là trọn vẹn tâm niệm của Bồ-tát: 'Chúng ta đã vượt qua bờ sinh tử thì sẽ đưa những người chưa vượt qua; ta đã an ổn thì sẽ làm cho người khác được an ổn; ta đã nê-hoàn (niết-bàn: dứt sạch khổ đau, ra khỏi sinh tử) thì sẽ đưa người khác cùng được nê-hoàn.'"
Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thiện nam, thiện nữ vui mừng theo (tùy hỷ: vui mừng với công đức của người khác như của chính mình) Bồ-tát mới phát tâm thì được bao nhiêu phúc? Vui mừng theo Bồ-tát đã phát tâm lâu thì được phúc thế nào? Vui mừng theo Bồ-tát A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật) thì được bao nhiêu phúc? Vui mừng theo Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (bậc chỉ còn một đời nữa là thành Phật) thì được bao nhiêu phúc?"
Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Này Câu-dực (tên gọi khác của Thích-đề-hoàn-nhân)! Bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức một thế giới) còn có thể cân mà biết được bao nhiêu cân lạng, chứ phúc của người vui mừng theo thì không thể cân. Cõi tam thiên đại thiên (một nghìn triệu thế giới hợp lại, là phạm vi giáo hóa của một đức Phật) cũng còn có thể cân mà biết được, chứ phúc của người vui mừng theo thì không thể cân đếm.
Này Câu-dực! Nước biển trong cõi tam thiên đại thiên, nếu lấy một sợi tóc chẻ làm trăm phần, dùng một phần ấy chấm hết nước biển từng giọt, còn có thể đếm biết được bao nhiêu giọt; còn công đức vui mừng theo (ở chỗ này có ba mươi lăm chữ bị lặp lại, sách căn cứ bản Đan — bản kinh khắc in đời Khiết Đan — mà bỏ đi) thì phúc không thể đo đếm. Này Câu-dực! Hư không trong khắp các cõi Phật nhiều đến a-tăng-kỳ (con số nhiều không thể đếm xuể), nếu dùng hộc, đấu, thăng, hợp (các đơn vị đong lường, từ lớn đến nhỏ, mỗi bậc bằng mười bậc dưới) mà đong hư không, còn có thể biết được bao nhiêu; còn công đức vui mừng theo thì phúc không thể đo đếm."
Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Những ai không vui mừng theo Bồ-tát mới phát tâm, đó là kẻ bị ma (Ma vương cùng bè lũ, kẻ chuyên phá hoại người tu) sai khiến; người không vui mừng theo là người thuộc bè lũ của ma, từ trong ma mà đến. Vì sao? Vì người vui mừng theo người phát tâm là để phá ma. Những ai muốn không bỏ lòng kính Tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, Pháp, Tăng), cũng không thấy một tướng, cũng không thấy hai tướng (?), thì nên đem tâm vui mừng theo ấy mà cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ."
Phật dạy: "Đúng vậy, Câu-dực! Người phát tâm vui mừng theo ấy sẽ được đến các cõi Phật cúng dường chư Phật. Vì sao? Vì vui mừng theo công đức của vô số người mới phát tâm, từ Bồ-tát mới phát tâm cho đến Bồ-tát thập trụ A-duy-nhan (bậc thứ mười, cao nhất trong mười bậc tu của Bồ-tát, ví như thái tử được làm lễ rưới nước lên đầu sắp nối ngôi vua), tất cả công đức các vị ấy làm ra đều vui mừng theo. Đem công đức ấy mà mau gần đến A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. Thành A-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn) rồi thì vô số chúng sinh, nhiều không thể nói hết, đều sẽ được độ.
Vì thế, Câu-dực, thiện nam, thiện nữ nào mới phát tâm thì nên đem công đức vui mừng theo ấy mà cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, không dùng tâm mà cầu, nhưng cũng không lìa tâm. Vui mừng theo Bồ-tát A-duy-việt-trí và Bồ-tát nhất sinh bổ xứ để cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, cũng không dùng tâm mà cầu, nhưng không lìa tâm."
Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, hiểu lý "không" bậc nhất) thưa: "Tâm này như huyễn (như trò ảo thuật, không có thật), làm sao đạt được A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ?"
Phật hỏi: "Ý ông nghĩ sao, ông có thấy tâm này như huyễn không?"
Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, bạch Thế Tôn! Con không thấy như huyễn, cũng không thấy tâm chẳng phải huyễn."
Phật hỏi: "Vậy ông có thấy cái chẳng phải pháp là tâm này không? Có thấy cái chẳng phải huyễn, không lìa tâm, thấy pháp này thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ không?" (?)
Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, bạch Thế Tôn! Con không thấy pháp, thì lấy gì mà khởi lên để cho là có hay là không? Pháp thường tự vắng lặng (không sinh, không diệt, không động), không thể nắm được bằng cái có, cũng không thể nắm được bằng cái không. Nếu pháp thường vắng lặng thì không thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, cái không có gì cũng không thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Vì tất cả các pháp đều không thể nắm bắt và cũng không có.
Bạch Thế Tôn! Sáu ba-la-mật thường vắng lặng, cho đến Đạo (sự giác ngộ) cũng thường vắng lặng. Pháp cũng không nên nghĩ tưởng đến, cũng không có pháp nào sau này mới có. Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ giúp vượt sang bờ giải thoát) thường vắng lặng mà thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ; A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ cũng thường vắng lặng."
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật và tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ chân chính trọn khắp) đều ở trong vắng lặng, thì làm sao mà chứng ngộ?"
Phật dạy: "Hay thay, hay thay! Tát-vân-nhiên vắng lặng, A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ cũng vắng lặng. Tu-bồ-đề! Nếu bát-nhã ba-la-mật và tát-vân-nhiên mà không vắng lặng thì chẳng phải là bát-nhã, cũng chẳng phải là tát-vân-nhiên. Vì vậy, Tu-bồ-đề, bát-nhã ba-la-mật và tát-vân-nhiên vắng lặng; cũng không do bát-nhã ba-la-mật mà thành A-duy-tam-Phật, nhưng cũng không lìa bát-nhã ba-la-mật mà thành A-duy-tam-Phật; người không được bát-nhã ba-la-mật thì trọn không thành A-duy-tam-Phật."
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Việc làm của Bồ-tát thật sâu xa."
Phật dạy: "Đúng như ông nói, việc làm của Bồ-tát là đi vào khổ hạnh rất sâu. Tuy chịu khổ hạnh gian nan (?), nhưng không ở trong pháp mà giữa đường thủ chứng (dừng lại nửa chừng để nhận lấy quả chứng nhỏ) rồi rơi vào bậc La-hán, Bích-chi-Phật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như con nghe từ Phật, Bồ-tát không phải là chịu gian khổ. Vì sao? Vì không thấy có gì để chứng, không thấy bát-nhã ba-la-mật có thể nắm lấy để chứng, cũng không thấy pháp nào phải nắm lấy để chứng. Các pháp đều không thể nắm bắt, thì có nghĩa gì, có pháp gì, có bát-nhã ba-la-mật gì có thể nắm lấy để chứng mà thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ?"
Tu-bồ-đề nói: "Hạnh của Bồ-tát là hạnh không có chỗ được. Bồ-tát ở trong pháp không có chỗ được mà quay về với giới hạn của cái không giới hạn của các pháp (?). Bạch Thế Tôn! Nếu có Bồ-tát nghe nói việc này mà không lùi bước, không ngại khó, cũng không biếng nhác, thì đó là hành bát-nhã ba-la-mật; cũng không thấy người hành bát-nhã ba-la-mật, cũng không thấy người thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ.
Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật cũng không nghĩ: 'Bậc La-hán, Bích-chi-Phật cách ta xa, tát-vân-nhiên cách ta gần.' Bạch Thế Tôn! Ví như hư không, không có ý nghĩ gần xa. Vì sao? Vì hư không không phân biệt. Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật cũng không nghĩ: 'Hai đạo (đạo La-hán và đạo Bích-chi-Phật) cách ta xa, tát-vân-nhiên cách ta gần.' Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật cũng không phân biệt.
Ví như người huyễn (người do ảo thuật biến ra) cũng không tự nghĩ: 'Thầy làm trò ảo thuật cách ta gần, người xem cách ta xa.' Vì sao? Vì người huyễn không có ý nghĩ. Ví như bóng hình không có ý nghĩ: 'Vật mà ta nương theo thì gần ta, các thứ khác thì xa ta.' Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật, đối với Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân lý như thật; Vô Sở Trước — bậc không còn dính mắc vào đâu; Đẳng Chánh Giác — bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) cũng không có chỗ yêu thích. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, ví như Như Lai không có ý nghĩ.
Ví như người do Như Lai hóa ra cũng không nghĩ: 'Hai đạo cách ta xa, Phật cách ta gần.' Vì sao? Vì người hóa ra do Như Lai thì không có ý nghĩ, bát-nhã ba-la-mật cũng không có ý nghĩ. Ví như những gì Như Lai làm ra cũng không nghĩ: 'Hai đạo cách ta xa, Phật đạo cách ta gần.' Vì sao? Vì những gì Như Lai hóa ra cũng không có ý nghĩ. Bát-nhã ba-la-mật cũng không có ý nghĩ: 'Hai đạo cách ta xa, Phật cách ta gần.' Ví như việc được làm ra cũng không có ý nghĩ gì để nói; việc của bát-nhã ba-la-mật cũng như việc được làm ra, cũng không có ý nghĩ."
Tôn giả Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) nói với trưởng lão Tu-bồ-đề: "Chỉ riêng bát-nhã ba-la-mật là không có ý nghĩ thôi sao?"
Tu-bồ-đề đáp: "Sáu ba-la-mật cũng không có ý nghĩ; năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm nhận, tri giác, ý muốn tạo tác, hay biết) và năm tình (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) cũng không có ý nghĩ; mắt, hình sắc và sáu nhập (sáu chỗ giác quan tiếp xúc với cảnh: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cũng không có ý nghĩ; bốn thiền (bốn bậc thiền định ở cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn không định (bốn bậc định ở cõi Vô sắc), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), cho đến ba cửa giải thoát (thấy các pháp là không, không có tướng, không có gì để mong cầu), mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật), mười tám pháp, bốn điều không sợ (bốn sự tự tin vững vàng của Phật khi thuyết pháp), bốn tuệ không ngại (bốn tài hiểu và nói thông suốt: về pháp, về nghĩa, về lời, về biện luận), và việc tát-vân-nhiên, cũng đều không có ý nghĩ; cho đến Đạo cũng không có ý nghĩ; tính hữu vi (tính chất của những gì do nhân duyên tạo thành) cũng không có ý nghĩ."
Xá-lợi-phất hỏi: "Nếu các pháp không có ý nghĩ, thì từ đâu mà có năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời)? Làm sao lại có Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả thứ tư, dứt sạch phiền não), Bích-chi-Phật và Phật Thế Tôn?"
Tu-bồ-đề đáp: "Các chúng sinh do bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ nhớp là trong sạch) mà khởi lên, do bốn điên đảo mà tạo tác mọi việc; thân, miệng, ý làm gì thì theo đó nhận lấy hình tướng, liền có cảm ứng (?), cho nên có nê-lê (địa ngục), tiết-lệ (quỷ đói), loài thú, cõi người, cõi trời."
Xá-lợi-phất (?) nói: "Làm sao có Tu-đà-hoàn cho đến tam-da-tam-Phật (bậc giác ngộ chân chính trọn khắp, tức Phật)? Đạo Tu-đà-hoàn cũng không có ý nghĩ, cho đến đạo tam-da-tam-Phật cũng không có ý nghĩ. Các bậc Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác ở quá khứ, vị lai, và chư Phật mười phương hiện tại, đều không có ý nghĩ, đã dứt sạch diệt hết. Vì thế, Xá-lợi-phất, nên biết như vầy: tất cả các pháp đều không có ý nghĩ, vì tin vào pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) và chân tế (chỗ tận cùng chân thật của thực tại) là như vậy. Xá-lợi-phất! Bồ-tát nên lấy không ý nghĩ mà hành bát-nhã ba-la-mật. Vì lấy không ý nghĩ mà hành bát-nhã ba-la-mật nên được chứng ngộ pháp không có ý nghĩ."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video