Thiên 66 — Phẩm 66 – Bền chắc

 Phẩm Bền Chắc, thứ sáu mươi sáu, của kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp người vượt từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát).

 Bấy giờ Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) nói với Tu-bồ-đề (đại đệ tử hiểu lý "không" bậc nhất): "Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, người tu hạnh cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) hành bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ giúp vượt sang bờ giải thoát) là hành cái không bền chắc phải không?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Đúng vậy, đúng vậy! Bồ-tát ma-ha-tát hành bát-nhã ba-la-mật là hành cái không bền chắc. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật không có bền chắc, cho đến tát-vân-nhiên (trí biết tất cả, trí tuệ trọn vẹn của Phật) cũng không có bền chắc, cũng không có không bền chắc. Vì sao? Vì Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật thì cái không bền chắc còn không thể nắm bắt, cho đến tát-vân-nhiên cũng không thể thấy được, huống gì là có cái bền chắc?"

 Vài trăm nghìn thiên tử cõi Sắc và cõi Dục (cõi Dục: cõi còn ham muốn; cõi Sắc: cõi đã lìa ham muốn, chỉ còn thân hình vi tế) nghĩ thầm: "Những thiện nam, thiện nữ phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả Phật) và hành bát-nhã ba-la-mật, ta nên làm lễ họ. Họ đã hành bát-nhã ba-la-mật mà không giữa đường thủ chứng (dừng lại nửa chừng nhận lấy quả chứng nhỏ) để rơi vào bậc La-hán (bậc đã dứt phiền não, chỉ lo giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ một mình, không giáo hóa người), vì thế nên làm lễ họ, vì họ không thủ chứng ở nơi pháp bình đẳng (thực tại như nhau của mọi pháp)."

 Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Bồ-tát không thủ chứng quả La-hán, Bích-chi-Phật nơi pháp bình đẳng, việc ấy chưa đủ là lạ. Vì a-tăng-kỳ (nhiều không đếm xuể) người mà lập thệ nguyện, lại không thấy có người nào, mà vẫn muốn độ thoát chúng sinh, đó mới là lạ. Vì thế, Bồ-tát phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ là vì muốn điều phục chúng sinh. Muốn điều phục chúng sinh tức là muốn điều phục hư không. Vì sao? Nên biết hư không và chúng sinh đều vắng lặng. Chúng sinh cũng không, hư không cũng không; như hư không không bền chắc, chúng sinh cũng không bền chắc.

 Các thiên tử! Vì chúng sinh không bền chắc mà kết thệ nguyện, cho nên Bồ-tát ma-ha-tát thật rất kỳ đặc. Kết thệ nguyện vì chúng sinh, tức là cùng hư không chiến đấu. Kết thệ nguyện vì chúng sinh mà cũng không thấy chúng sinh, vì chúng sinh cũng vắng lặng, việc kết thệ nguyện cũng vắng lặng. Bồ-tát nghe như vậy mà không sợ, không biếng nhác, không ngại khó, không khiếp nhược, đó là hành bát-nhã ba-la-mật.

 Vì sao? Vì năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm nhận, tri giác, ý muốn tạo tác, hay biết) vắng lặng nên chúng sinh cũng vắng lặng. Thế nào là vì năm ấm vắng lặng nên chúng sinh cũng vắng lặng? Vì năm ấm vắng lặng nên sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) vắng lặng; vì năm ấm và sáu suy (sáu cảnh: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý tưởng — những thứ làm hao mòn tâm lành) vắng lặng nên nội không, ngoại không (thân tâm bên trong và cảnh vật bên ngoài đều không có thực thể) và hữu vô không (cả cái có lẫn cái không đều là không) cũng vắng lặng; vì năm ấm, sáu suy vắng lặng nên mười tám tính (mười tám giới: sáu giác quan, sáu cảnh, sáu thức) cũng vắng lặng.

 Vì năm ấm vắng lặng nên ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), bốn thiền (bốn bậc thiền định cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn không định (bốn bậc định cõi Vô sắc) và bốn tuệ không ngại (bốn tài hiểu và nói thông suốt: về pháp, về nghĩa, về lời, về biện luận) cũng vắng lặng. Vì năm ấm vắng lặng nên mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ (bốn sự tự tin vững vàng của Phật khi thuyết pháp), đại từ đại bi (lòng thương lớn ban vui và cứu khổ cho mọi loài), mười tám pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có) và tát-vân-nhiên cũng vắng lặng. Bồ-tát nghe các pháp đều vắng lặng mà tâm không sợ hãi, không ngại khó, không khiếp nhược, đó là hành bát-nhã ba-la-mật."

 Phật hỏi Tu-bồ-đề: "Vì sao Bồ-tát không sợ, không biếng nhác là hành bát-nhã ba-la-mật?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Vì không có gì nên không sợ, vì vắng lặng nên không biếng nhác. Bồ-tát vì không có gì, vì vắng lặng như thế nên không sợ, không biếng nhác, đó là hành bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì sợ hãi và biếng nhác cũng không thể thấy được. Bồ-tát nghe rằng sợ hãi cũng không thể nắm bắt, lại không sợ hãi, đó là hành bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì sợ hãi đều không thể thấy được.

 Bồ-tát ma-ha-tát hành như vậy thì chư thiên, Phạm Thiên (vua trời cõi Sắc), Đế Thích (vua trời cõi Đao-lợi) đều làm lễ. Không chỉ chư thiên, Đế Thích, Phạm Thiên làm lễ Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật, mà cho đến chư thiên cõi Thủ-đà-hội (cõi trời Tịnh Cư, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục) cũng đều làm lễ Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật.

 Tu-bồ-đề! Chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân lý như thật; Vô Sở Trước — bậc không còn dính mắc; Đẳng Chánh Giác — bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) hiện tại ở mười phương đều nhớ nghĩ đến Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật ấy. Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật là đầy đủ năm ba-la-mật kia, là đầy đủ tát-vân-nhã (tức tát-vân-nhiên). Tu-bồ-đề! Nếu chư Phật mười phương nhớ nghĩ đến Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật ấy, thì nên biết Bồ-tát ấy chẳng bao lâu sẽ thành Phật.

 Tu-bồ-đề! Giả sử số người nhiều như cát bên một sông Hằng đều làm ma (Ma vương, kẻ chuyên phá hoại người tu), mỗi một ma dẫn theo bè lũ cũng nhiều như cát bên một sông Hằng; giả sử chừng ấy ma cùng chừng ấy bè lũ muốn cùng nhau phá rối Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật, cũng trọn không thể phá được. Có hai điều khiến ma không thể giữa đường phá hoại Bồ-tát. Hai điều gì? Một là quán thấy các pháp đều không, hai là không bỏ chúng sinh. Lại có hai điều khiến ma không thể phá. Hai điều gì? Một là làm đúng như lời đã nói, hai là thường nhớ nghĩ chư Phật.

 Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật như vậy, chư thiên đều đến khuyến khích, an ủi rằng: 'Thiện nam tử! Nay chẳng bao lâu ông sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, vì thế chớ bỏ hạnh không, vô tướng, vô nguyện (thấy các pháp vốn không, không có tướng để chấp, không có gì để mong cầu).' Người hành như vậy, ai không có chỗ quy hướng thì nhận làm chỗ quy hướng cho họ; ai không có chỗ nương tựa che chở thì làm chỗ nương tựa che chở; ai không có mái che thì làm nhà cho họ; làm ánh sáng lớn cho người ở trong tối; làm mắt cho người mù. Vì sao? Vì Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật này được chư Phật mười phương cùng các Bồ-tát và chúng tỳ-kheo tăng (đoàn thể những người xuất gia) đều cùng khen ngợi, nói lên tên tuổi.

 Tu-bồ-đề! Ví như khi ta thuyết pháp, ta khen ngợi Bồ-tát Bảo Tạo và Bồ-tát Thức Vãn (?); khi ta thuyết pháp, ta khen ngợi các Bồ-tát tu phạm hạnh (hạnh trong sạch) ở cõi Phật Diệu Lạc, ta cũng thường khen ngợi các chánh sĩ (bậc hiền chân chính, chỉ các Bồ-tát) ấy. Cũng như chư Phật mười phương nét mặt vui mừng khen ngợi Bồ-tát hành bát-nhã ba-la-mật: từ Bồ-tát mới phát tâm muốn thực hành trọn vẹn Phật đạo cho đến khi thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, được tát-vân-nhiên, chư Phật mười phương cũng nét mặt vui mừng khen ngợi. Vì sao? Vì ít có Bồ-tát nào có thể thuận theo mà làm đúng sự nghiệp của Phật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chư Phật nét mặt vui mừng khen ngợi các Bồ-tát, là khen người còn dao động thoái lui hay người không còn thoái lui?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Có Bồ-tát tu hạnh A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật) hành bát-nhã ba-la-mật, cũng có Bồ-tát chưa được thọ ký (được Phật báo trước về việc mình sẽ thành Phật) hành bát-nhã ba-la-mật. Có Phật vì hạng này mà thuyết pháp, Phật cũng khen ngợi nói về họ. Nếu có Bồ-tát đang học ở cõi Phật Diệu Lạc, Phật cũng khen ngợi nói về họ. Đó là những người được chư Phật nét mặt vui mừng khen ngợi.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Những Bồ-tát có thể hành bát-nhã ba-la-mật, biết các pháp không sinh nhưng chưa được vô sở tùng sinh (sự thấu suốt vững chắc rằng các pháp vốn không từ đâu sinh ra); biết các pháp là không nhưng cũng chưa được vô sở tùng sinh; biết các pháp trong sạch nhưng cũng chưa được vô sở tùng sinh; biết các pháp không có gì, không bền chắc nhưng cũng chưa được vô sở tùng sinh. Chư Phật nét mặt vui mừng khen ngợi hạng Bồ-tát ấy, nói lên tên tuổi của họ. Hạng Bồ-tát ma-ha-tát ấy, vì đã vượt bỏ bậc La-hán, Bích-chi-Phật, nên sẽ được thọ ký ở bậc A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. Bồ-tát nào hành bát-nhã ba-la-mật thì chư Phật đều vui mừng khen ngợi, và người ấy cũng sẽ trụ ở bậc A-duy-việt-trí, đạt đến tát-vân-nhiên.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Khi nghe nói bát-nhã ba-la-mật mà không ngờ vực, không lùi bước, không biếng nhác đối với lời dạy của Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, thì Bồ-tát ấy sẽ lại đến chỗ Phật Diệu Lạc nghe bát-nhã ba-la-mật này. Các chánh sĩ ở cõi Phật Diệu Lạc thấy thiện nam, thiện nữ ở cõi này cũng vui mừng. Người ấy vì từng hành bát-nhã ba-la-mật nên đến sinh ở đây, cũng sẽ lại được bát-nhã ba-la-mật sâu xa, theo đúng lời chư Phật dạy mà trụ ở bậc A-duy-việt-trí.

 Tu-bồ-đề! Vì thế nên biết, âm thanh của bát-nhã ba-la-mật có nhiều lợi ích. Âm thanh của bát-nhã ba-la-mật mà còn có lợi ích đến thế, huống gì là người hành bát-nhã ba-la-mật, làm đúng như lời dạy, trụ ở tát-vân-nhiên!"

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Không lìa việc trụ đúng như lời dạy; không lìa như (chân như: tướng chân thật như vậy của các pháp) thì là không có gì. Làm sao trụ ở tát-vân-nhiên? Bạch Thế Tôn! Như là giải thoát, là pháp không có chỗ được; vậy ai trụ ở như? Ai trụ trong như? Ai chứng ngộ? Ai trụ nơi như? Ai thuyết pháp? Như còn không thể thấy được, thì ai là người trụ ở như? Ai là người chứng ngộ? Điều đó không thể có."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như ông nói, như thì không sinh cũng không diệt; như trụ yên không khác, không sinh không diệt, thì ai sẽ trụ trong đó mà thành A-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn)? Ai là người thuyết pháp? Tất cả đều không có gì."

 Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Đao-lợi) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa; Bồ-tát muốn thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ thật rất khó được. Vì sao? Vì không có ai trụ ở như, không có ai thành A-duy-tam-Phật, cũng không có ai thuyết pháp. Tuy không thấy gì, không có gì, mà nghe vậy vẫn không sợ hãi, không kinh hoàng."

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực (tên gọi khác của Thích-đề-hoàn-nhân)! Đúng như Câu-dực nói, Bồ-tát thật rất kỳ lạ, rất đặc biệt! Ở trong pháp sâu xa mà không ngờ vực, cũng không chạy theo niềm vui (?). Các pháp đều không, thì ai là người ngờ vực, có ý tiến lui?"

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Như tôn giả nói, chỉ nói về lẽ không, không có chỗ vướng ngại. Ví như ngửa lên bắn vào khoảng không, mũi tên bay đi không gì cản trở. Lời tôn giả Tu-bồ-đề nói cũng không có chỗ dính mắc."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video