Phẩm Chúc Lụy (dặn dò, phó thác kinh để giữ gìn lưu truyền), thứ sáu mươi bảy, của kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp người vượt từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát).
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Đao-lợi) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Những điều con nói có thuận theo, có hợp với Pháp không?"
Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy, Câu-dực (tên gọi khác của Thích-đề-hoàn-nhân)! Những điều ông nói và hỏi đều thuận với thực chất sự việc, không có sai lầm."
Thích-đề-hoàn-nhân thưa: "Bạch Thế Tôn! Những điều tôn giả Tu-bồ-đề (đại đệ tử hiểu lý "không" bậc nhất của Phật) nói thật rất kỳ lạ. Điều ngài nói không lìa không, vô tướng, vô nguyện (thấy các pháp vốn không, không có tướng để chấp, không có gì để mong cầu), không lìa ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), cũng không lìa Đạo (sự giác ngộ)."
Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực! Trưởng lão Tu-bồ-đề thường hành lẽ không. Hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà sáu ba-la-mật cũng không có, huống gì có người hành? Ba mươi bảy phẩm cũng không có, huống gì có người hành? Thiền (định tâm), duy vô (các pháp giải thoát) (?), tam-muội (định, tâm chuyên chú vào một chỗ), tam-muội việt (các tầng định lần lượt bước vào) (?) cũng không có; bốn điều không sợ (bốn sự tự tin vững vàng của Phật khi thuyết pháp), bốn tuệ không ngại (bốn tài hiểu và nói thông suốt: về pháp, về nghĩa, về lời, về biện luận), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), đại từ đại bi (lòng thương lớn ban vui và cứu khổ cho mọi loài), mười lực (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật), mười tám pháp của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có) cũng không có, huống gì có người hành?
Đạo cũng không có, huống gì có người muốn được? Tát-vân-nhiên (trí biết tất cả, trí tuệ trọn vẹn của Phật) cũng vậy, cũng không có, huống gì có người hành? Như Lai còn không có, thì ai sẽ là Như Lai? Vô sở tùng sinh (sự thấu suốt rằng các pháp vốn không từ đâu sinh ra) cũng không có, huống gì có người muốn chứng được? Tướng cũng không có, huống gì có thân mang ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật)? Các vẻ đẹp cũng không có, huống gì có người muốn được tám mươi vẻ đẹp (tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật)?
Vì sao? Câu-dực! Vì Tu-bồ-đề đối với tất cả các pháp đều hành theo vắng lặng. Tu-bồ-đề hành theo cái không có gì, là hành không, hành vô tướng, hành vô nguyện. Câu-dực! Đó là hạnh của Tu-bồ-đề. Hạnh của Tu-bồ-đề đem so với hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, người tu cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) hành bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ giúp vượt sang bờ giải thoát) thì dù trăm lần, nghìn lần, ức vạn lần cũng không sánh được. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát hành bát-nhã ba-la-mật, so với La-hán (bậc đã dứt phiền não, chỉ lo giải thoát cho riêng mình), Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ một mình, không giáo hóa người), và các Bồ-tát ma-ha-tát khác, là bậc tôn quý cao nhất; trừ chư Như Lai ra, không ai hơn.
Vì thế, Bồ-tát ma-ha-tát nào muốn vượt lên trên chư thiên và người đời thì nên hành bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát hành bát-nhã ba-la-mật thì vượt trên thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Bích-chi-Phật, trụ ở bậc Bồ-tát, đầy đủ Phật pháp, đạt tát-vân-nhiên, rồi thành Như Lai."
Lúc ấy, chư thiên cõi Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, nơi Đế Thích làm chủ) có mặt trong hội lấy hoa văn-đà-la (một loài hoa cõi trời) rải lên Phật. Khi ấy sáu nghìn tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) sửa sang y phục, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, làm lễ Phật, quỳ thẳng trước Phật; nhờ oai thần của Phật, mỗi người đều có hoa văn-đà-la đầy hai vốc tay, cầm rải lên Phật. Rải hoa xong, tất cả cùng lúc thưa: "Bạch Thế Tôn! Chúng con sẽ vâng làm hạnh nhiệm mầu như chư Phật đã làm, là chỗ mà các La-hán, Bích-chi-Phật không theo kịp."
Lúc ấy Thế Tôn biết ý các tỳ-kheo, liền mỉm cười. Theo lệ thường của chư Phật, ánh sáng năm màu từ miệng phát ra, chiếu khắp mười phương, rồi quay về nhiễu quanh thân ba vòng và đi vào đỉnh đầu. A-nan (người hầu cận Phật, đệ tử nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất) đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa y phục, hạ gối phải xuống trước rồi quỳ thẳng, bạch Phật: "Phật không cười vô cớ, con xin được nghe ý ấy."
Phật bảo A-nan: "Sáu nghìn tỳ-kheo này, ở đời vị lai, trong kiếp (một khoảng thời gian vô cùng dài) tên là Đa-lâu-ba-ni, đều sẽ thành Phật, cùng hiệu là Tán Hoa Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân lý như thật; Vô Sở Trước — bậc không còn dính mắc; Đẳng Chánh Giác — bậc giác ngộ chân chính trọn khắp). Cõi nước của các vị Như Lai ấy đều ngang nhau, số tỳ-kheo tăng cũng đều ngang nhau, thọ mạng các vị Phật ấy cũng ngang nhau, mỗi vị thọ một nghìn năm. Khi làm Phật, suốt đời mỗi vị đều có mưa hoa năm màu."
Phật bảo A-nan: "Các tỳ-kheo này khi hết thọ mạng ở đời này, sinh ra ở nơi nào cũng thường xuất gia tu đạo, cùng nhau rất lâu dài, rồi sau mới thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả Phật).
"Lại nữa, A-nan! Bồ-tát ma-ha-tát nào muốn được hạnh nhiệm mầu bậc nhất thì nên hành bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát nào muốn thành Như Lai thì nên hành bát-nhã ba-la-mật. A-nan! Nếu có thiện nam, thiện nữ hành bát-nhã ba-la-mật, nên biết người ấy từ cõi người mà đến, hoặc từ cõi trời Đâu-thuật (cõi trời nơi Bồ-tát chỉ còn một đời nữa thành Phật cư ngụ trước khi xuống trần) mà đến. Nên biết người ấy ở cõi người đã được nghe rộng bát-nhã ba-la-mật, cũng ở cõi trời Đâu-thuật đã được nghe rộng bát-nhã ba-la-mật; đó là nhờ từ trước đã nghe trí tuệ trong kinh ấy mà được như vậy.
Nếu có thiện nam, thiện nữ nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, chép viết, giữ gìn, thọ nhận học hỏi, đọc tụng, thực hành, lại dạy người khác tu đạo Bồ-tát, nói rõ những điều trong kinh, thì thiện nam, thiện nữ ấy nên biết rằng việc đó cũng như nghe từ chính Phật, không khác. Nên biết người ấy từ chư Phật quá khứ đã trồng gốc lành công đức đến nay; thiện nam, thiện nữ ấy không làm công đức trong pháp thanh văn, Bích-chi-Phật, cũng không nghe bát-nhã ba-la-mật này từ hàng thanh văn. A-nan! Nếu có thiện nam, thiện nữ nghe bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, đọc tụng, thọ trì, hiểu được nghĩa trong đó và rộng giảng dạy cho người, nên biết người ấy như được gặp mặt Phật, không khác.
"Lại nữa, A-nan! Nếu thiện nam, thiện nữ khi nghe nói bát-nhã ba-la-mật sâu xa này mà không kinh, không sợ, lại càng vui mừng, nên biết người ấy là nhờ đã tu hạnh ở chỗ các Phật quá khứ mà được, nhờ lâu đời gặp gỡ thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt chỉ dẫn đường tu) mà được. Thiện nam, thiện nữ ấy từ khi trồng gốc lành nơi các Phật quá khứ đến nay, trọn không mất việc của ba thừa (ba con đường tu: thanh văn, Bích-chi-Phật, Bồ-tát), lấy tâm tinh tấn hành sáu ba-la-mật cho đến tát-vân-nhiên, cũng sẽ chăm lo mọi việc, siêng năng gắng sức, lâu dài sẽ vững chắc hành sáu ba-la-mật cho đến tát-vân-nhiên, không dừng lại ở bậc La-hán, Bích-chi-Phật.
Vì thế, A-nan, ta đem bát-nhã ba-la-mật dặn dò phó thác cho ông. A-nan! Các pháp ta đã nói, trừ bát-nhã ba-la-mật ra, nếu quên mất hết thì lỗi ấy còn nhẹ. Còn ông giữ bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, nếu quên mất một câu, bỏ sót một câu, làm mất một câu, thì lỗi của ông rất nặng. Vì thế, A-nan, ta đem bát-nhã ba-la-mật sâu xa này phó thác cho ông; ông hãy khéo giữ, khéo nhận, khéo đọc tụng và ghi nhớ.
Nếu có thiện nam, thiện nữ thọ trì bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng, giữ gìn và thực hành, thì đó là thọ trì đạo của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu có thiện nam, thiện nữ muốn dùng hoa quý, hương quý, lọng lụa, cờ phướn để cúng dường ta, thì nên cúng dường bát-nhã ba-la-mật. Người cúng dường bát-nhã ba-la-mật là đã cúng dường chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại. Nếu có thiện nam, thiện nữ nghe nói bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà khởi lòng cung kính, thì đó là đã cúng dường chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại.
A-nan! Nếu ông cung kính thương mến ta, thì nên cung kính thương mến bát-nhã ba-la-mật. Khi chép bát-nhã ba-la-mật này cũng nên cung kính, cẩn thận chớ làm mất một câu. Vì thế, A-nan, ta đem bát-nhã ba-la-mật phó thác cho ông. Như ta nay là bậc tôn quý trong tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử), bát-nhã ba-la-mật cũng là bậc tôn quý. Những điều ta phó thác còn nhiều việc khác (?), nay ta đem bát-nhã ba-la-mật phó thác cho ông.
Vì thế, A-nan, ông hãy tuyên bố cho chư thiên, rồng, thần và người thế gian, khiến khắp nơi đều nghe biết: Những ai không muốn bỏ Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) của Như Lai, không muốn bỏ đạo của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, thì hãy cẩn thận chớ bỏ bát-nhã ba-la-mật; đó chính là phép tắc dẫn dắt của đạo ta (?). Nếu có thiện nam, thiện nữ thọ trì bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng, học tập, ghi nhớ, giữ gìn, thực hành, lại dạy người khác, giảng rộng nghĩa trong đó, phân tích giải thích, thì người ấy mau được A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, chẳng bao lâu được tát-vân-nhiên. Vì sao? A-nan! Đạo của chư Phật Như Lai đều từ bát-nhã ba-la-mật mà ra; chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều từ bát-nhã ba-la-mật mà ra.
Vì thế, A-nan, Bồ-tát muốn được bát-nhã ba-la-mật thì nên học sáu ba-la-mật. Vì sao? A-nan! Sáu ba-la-mật là mẹ của Bồ-tát, vì sinh ra các Bồ-tát. Những ai học sáu ba-la-mật đều sẽ từ đó mà thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. Vì thế, A-nan, ta lại đem sáu ba-la-mật phó thác cho ông gấp bội. Sáu ba-la-mật là kho pháp của chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác; sáu ba-la-mật là kho không bao giờ cạn. Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại chuyển pháp luân (quay bánh xe Pháp, tức thuyết pháp giáo hóa) để giáo hóa chúng sinh, đều lấy sáu ba-la-mật làm kho. Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều học trong sáu ba-la-mật mà thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. Các đệ tử của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều học sáu ba-la-mật mà bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn trọn vẹn, dứt hẳn sinh tử); những người sắp bát-nê-hoàn cũng sẽ học sáu ba-la-mật này.
A-nan! Nếu ông thuyết pháp cho những người làm đệ tử trong cõi tam thiên đại thiên (một nghìn triệu thế giới hợp lại, phạm vi giáo hóa của một đức Phật), khiến tất cả đều thành tựu quả A-la-hán, thì dù dạy như vậy cũng chưa phải là lời dạy của đệ tử ta. Không bằng đem một câu bát-nhã ba-la-mật, đúng theo pháp mà dạy Bồ-tát học, đó mới là lời dạy của đệ tử ta. A-nan! Như ta vừa nói, dạy hết người trong cõi tam thiên đại thiên đều được hạnh La-hán, hành sáu ba-la-mật (?), thì công đức làm ra có nhiều không?"
A-nan thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn!"
Phật dạy: "A-nan! Cũng không bằng đệ tử của ta nói bát-nhã ba-la-mật dạy các Bồ-tát trong một ngày; nếu không được một ngày thì đến giữa trưa cũng được; không được đến giữa trưa thì khoảng một bữa ăn cũng được; không được đến một bữa ăn thì khoảng búng ngón tay; phúc ấy hơn cả việc độ chừng ấy La-hán. Vì sao? Vì đức của một Bồ-tát vượt hơn tất cả La-hán, Bích-chi-Phật. Vì sao? Vì Bồ-tát ấy tự mình muốn thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, lại khuyến khích, giúp đỡ, an ủi tất cả chúng sinh, lại muốn cho họ cũng thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ. A-nan! Hành sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm cho đến tát-vân-nhiên, tăng thêm công đức, thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ, trọn không giữa đường quay lui."
Khi nói bát-nhã ba-la-mật này, có bốn hạng đệ tử (tăng, ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ tại gia) cùng chư thiên, rồng, a-tu-luân (loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), kiền-đạp-hòa (thần nhạc cõi trời), chân-đà-la (thần ca múa cõi trời), ma-hầu-lặc (thần rắn lớn) (câu này dường như thiếu chữ) (?). Lúc ấy Phật ở giữa đại chúng hiện thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) biến hóa, khiến đại chúng trong hội đều thấy A-súc Như Lai (vị Phật ở cõi Diệu Lạc phương đông) được đại chúng cõi ấy vây quanh mà thuyết pháp.
Đại hội ấy đông như biển lớn, đều là La-hán — các lậu (phiền não rỉ chảy khiến trôi lăn sinh tử) đã hết, không còn bụi nhơ, đều được tự tại, tâm đã giải thoát, trí tuệ giải thoát đã thành, đã buông hết gánh nặng, mọi việc cần làm đã xong, ví như rồng lớn, điều nên đạt đã đạt, tập khí (thói quen phiền não còn sót lại) đã dứt, được giải thoát bình đẳng, đã vượt qua mọi ước nguyện; các La-hán trong hội ấy đều có đức như vậy — cùng với vô số Bồ-tát ma-ha-tát, đức cao vời không thể cân lường. Phật thu thần túc lại, cảnh ấy bỗng nhiên không hiện nữa.
Phật bảo A-nan: "Các pháp là như vậy, không thể thấy bằng mắt. Các pháp không có đối (không làm đối tượng cho nhau); pháp với pháp không ngang bằng, pháp với pháp không thấy nhau, pháp với pháp không biết nhau. Như nay đại chúng không thấy A-súc Như Lai, cõi Phật ấy cũng không làm đối tượng cho mắt. Các pháp cũng như vậy, không có đối, vì pháp với pháp không biết nhau, không thấy nhau. A-nan! Pháp cũng không biết, cũng không thấy; các pháp không tạo tác gì. Vì sao? Vì các pháp là không, không thể nắm bắt; các pháp không thể nghĩ bàn; các pháp không có ý nghĩ. Ví như người huyễn (người do ảo thuật biến ra) không hay biết gì, dùng thì chẳng thiết yếu, không bền chắc (?).
Bồ-tát ma-ha-tát hành như vậy là hành bát-nhã ba-la-mật, đối với các pháp không có chỗ bước vào (không bám vào pháp nào). A-nan! Bồ-tát học như vậy là học bát-nhã ba-la-mật. Ai muốn đạt các ba-la-mật thì nên học bát-nhã ba-la-mật. Học như vậy là tôn quý nhất, cao nhất, vượt trên mọi tài biện luận; là mái che không gì che hơn được (?), làm mái che cho đời; ai không có chỗ nương thì làm chỗ nương cho họ. Phật nhờ sự học này mà có thể dùng tay phải nhấc cõi tam thiên đại thiên này lên rồi đặt lại chỗ cũ, mà tất cả chúng sinh không hề hay biết. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật này là chỗ chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều học, mà thành các trí tuệ không ngại của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại.
A-nan! Sự học bát-nhã ba-la-mật này, trong mọi sự học là tôn quý nhất, cao nhất, vượt trên mọi tài biện luận. Muốn đo lường bát-nhã ba-la-mật thì như muốn tìm bờ mé của hư không. Vì sao? Vì bát-nhã ba-la-mật không thể đo lường. A-nan! Ta xưa nay chưa từng nói bát-nhã ba-la-mật có giới hạn; thân văn thì có số, câu chữ thì có số, nghĩa giải thì có số (?), còn bát-nhã ba-la-mật thì không có giới hạn số lượng."
A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao bát-nhã ba-la-mật không có giới hạn số lượng?"
Phật bảo A-nan: "Vì bát-nhã ba-la-mật không thể cùng tận nên không có giới hạn; vì bát-nhã ba-la-mật vắng lặng nên không có giới hạn. Chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác quá khứ, vị lai, hiện tại đều từ bát-nhã ba-la-mật này mà học thành, nhưng cũng không thể làm cạn hết bát-nhã ba-la-mật. Vì thế, A-nan, bát-nhã ba-la-mật không thể cùng tận, cũng không ai làm cạn được, cũng chẳng phải là cái cạn. Nếu có người nói: 'Tôi có thể làm cạn bát-nhã ba-la-mật', thì đó là muốn làm cạn hư không. A-nan! Nên biết sáu ba-la-mật không thể cùng tận, cũng không cạn, cũng không ai làm cạn được; cho đến tát-vân-nhiên cũng không thể cùng tận, không ai làm cạn được, cũng không có lúc cạn. Pháp này cũng không có sinh; đã không có sinh thì làm sao có cạn?"
Bấy giờ Thế Tôn dùng tướng lưỡi rộng dài (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật: lưỡi rộng dài che được cả mặt, biểu hiện lời nói luôn chân thật) che mặt, bảo A-nan: "Hãy giữ bát-nhã ba-la-mật này, ở trong bốn chúng mà rộng tuyên bố, rộng nói, rộng phân tích giải thích, rộng diễn bày mọi việc cho rõ ràng. Vì sao? Vì trong bát-nhã ba-la-mật này rộng sinh ra các pháp, người học theo ba thừa (ba con đường tu: thanh văn, Bích-chi-Phật, Bồ-tát) đều sẽ ở trong đó, tùy chỗ thích hợp của mình mà học thành.
A-nan! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này là kho của các pháp, tất cả các chữ đều đi vào trong đó. Bát-nhã ba-la-mật này là cửa của các đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất); các Bồ-tát muốn học đà-la-ni thì nên học bát-nhã ba-la-mật. Các Bồ-tát được đà-la-ni đều có tài biện thuyết nắm giữ trọn vẹn các pháp. Bát-nhã ba-la-mật là nơi chứa đựng pháp của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; vì thế ta bảo với tất cả: ai thọ trì, đọc tụng, học bát-nhã ba-la-mật thì đó là tổng trì (nắm giữ trọn vẹn) đạo của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. A-nan! Nay ta vì ông mà nói hạnh bát-nhã ba-la-mật; ông giữ bát-nhã ba-la-mật thì đó là nắm giữ trọn vẹn tất cả các pháp."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video