Phẩm thứ sáu mươi chín: Sáu độ thâu nhiếp lẫn nhau, thuộc kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh nói về trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát; "sáu độ" là sáu pháp tu đưa người qua biển khổ, tức sáu ba-la-mật; "thâu nhiếp" là bao gồm, gom chứa).
Khi ấy Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không) bạch Phật: "Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) làm thế nào để khi thực hành đàn ba-la-mật (sự hoàn thiện của hạnh bố thí, tức cho đi) mà bao gồm được cả thi ba-la-mật (sự hoàn thiện của hạnh giữ giới)?"
Phật dạy: "Bồ-tát bố thí để cầu tát-vân-nhiên (trí biết tất cả, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật), thì thân, miệng và ý luôn trong sạch cả ba mà đem cho chúng sinh. Đó là Bồ-tát bố thí mà bao gồm được thi ba-la-mật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bồ-tát làm thế nào để khi bố thí mà bao gồm được sằn ba-la-mật (sự hoàn thiện của hạnh nhẫn nhục)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí, dù người nhận quay lại chửi mắng, khinh rẻ, dùng lời thô lỗ với mình, Bồ-tát cũng không hề có ý giận ghét. Đó là Bồ-tát bố thí mà bao gồm được sằn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi bố thí mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật (sự hoàn thiện của hạnh tinh tấn, tức siêng năng không lười mỏi)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí, dù người nhận chửi mắng và khinh rẻ, Bồ-tát vẫn giữ vững tâm ý, càng muốn bố thí nhiều hơn, chẳng tiếc thứ gì. Bồ-tát thường tự nghĩ: 'Ta phải luôn luôn bố thí, không được bỏ quên dù chỉ trong chốc lát.'
Bồ-tát luôn mở lòng mà cho, không cần đợi người đến xin rồi mới cho. Bồ-tát thường tự đi tìm người để cho, không kể xa hay gần. Đó là Bồ-tát bố thí mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi bố thí mà bao gồm được thiền ba-la-mật (sự hoàn thiện của thiền định, tức giữ tâm yên lặng, chuyên nhất)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí để cầu tát-vân-nhiên, tâm ý không tán loạn, không cầu đạo La-hán (bậc tu hành đã dứt hết phiền não, tự mình giải thoát) hay đạo Bích-chi Phật (bậc tự mình ngộ đạo khi không có Phật ra đời, chỉ lo giải thoát cho riêng mình). Đó là Bồ-tát bố thí mà bao gồm được thiền ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi bố thí mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn thiện của trí tuệ, tức trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát bố thí, trong ý luôn nghĩ: 'Những gì ta bố thí đều như huyễn ảo, như giấc mộng. Tuy có bố thí, nhưng ta không thấy chúng sinh vì thế mà có thêm hay bớt đi; cũng không thấy có ai nhận được của ta, cũng không thấy có ai không nhận được.' Đó là Bồ-tát thực hành đàn ba-la-mật mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) làm thế nào để khi đứng vững trong thi ba-la-mật mà bao gồm được năm ba-la-mật còn lại?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát giữ gìn thân, miệng, ý theo giới luật, và nhờ giữ giới mà không ngả theo (?) quả vị La-hán hay Bích-chi Phật. Tự mình đứng vững trong giới, không làm hại mạng sống chúng sinh, không lấy của không cho, không phạm phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục), không phạm mười giới (mười điều răn: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si mê tà kiến). Đứng vững trong giới mà bố thí. Tùy theo giới mà người ấy giữ, đem việc bố thí ấy cùng với chúng sinh phát khởi sằn-đề ba-la-mật (sự hoàn thiện của hạnh nhẫn nhục) (?)."
Phật dạy: "Bồ-tát giữ giới, nếu có người đến cắt xẻo, lột từng đốt thân thể, tâm ý Bồ-tát cũng không dấy động, không oán hận, không giận dữ, lại càng vui mừng mà nói: 'Ta được lợi lớn, vì có người đến cắt xẻo ta từng đốt.' Đó là Bồ-tát đứng vững trong giới mà bao gồm được sằn-đề ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi giữ giới mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật (sự hoàn thiện của hạnh tinh tấn)?"
Phật dạy: "Khi Bồ-tát giữ giới, thân, miệng, ý không lười biếng, thường nghĩ: 'Ta sẽ kéo các chúng sinh ra khỏi vòng sinh tử, đặt họ vào cõi cam lộ (cõi bất tử, ví như nước ngọt của trời uống vào thì không chết, chỉ niết-bàn).' Đó là Bồ-tát đứng vững trong giới mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi giữ giới mà bao gồm được thiền ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát giữ giới, nhập từ tầng thiền thứ nhất đến tầng thiền thứ tư (bốn tầng thiền định, tâm càng lúc càng lắng sâu và thanh tịnh), mà không nương vào hai bậc (tức quả vị La-hán và Bích-chi Phật). Trong ý luôn nghĩ: 'Ta ở trong thiền định là để cứu độ chúng sinh.' Đó là Bồ-tát đứng vững trong giới mà bao gồm được thiền ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi giữ giới mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát giữ giới mà cũng không thấy có pháp nào (sự vật, hiện tượng nào) có chỗ dừng trụ, không thấy pháp là có hay là không, không thấy có pháp nào vượt ra ngoài chân như (bản chất thật, vốn như thế của mọi vật). Nhờ bát-nhã ba-la-mật và ẩu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tức cách thức linh hoạt để giáo hóa chúng sinh), Bồ-tát không rơi vào hai bậc. Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát đứng vững trong thi ba-la-mật mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành sằn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục) mà bao gồm được đàn ba-la-mật (hạnh bố thí)?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành nhẫn nhục, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo), dù tất cả chúng sinh chửi mắng, khinh rẻ, cắt rời từng đốt tay chân, Bồ-tát vì đứng vững ở bậc nhẫn nhục nên trong ý luôn nghĩ: 'Dù người ta không nhận, ta vẫn bố thí, không bỏ dở dù chỉ chốc lát. Ta đem công đức này chung cùng với chúng sinh, mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật).'
Tuy phát nguyện như thế, Bồ-tát không trụ vào hai chỗ. Hai chỗ nào? Đó là không có tướng của sự mong cầu, không có tướng của sự tạo tác. Đó là Bồ-tát đứng vững trong nhẫn nhục mà bao gồm được đàn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi đứng vững trong nhẫn nhục mà bao gồm được thi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành nhẫn nhục, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, trước sau không phạm mười điều ác — từ giết hại cho đến tà kiến (thấy biết sai lệch) —, không phạm mười việc ấy mà vâng làm mười điều thiện, trong ý không nghĩ tưởng đến hai bậc. Đem công đức này nguyện chung cùng với chúng sinh, phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, đối với tâm ý của ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát) hoàn toàn không vướng mắc. Đó là Bồ-tát đứng vững trong nhẫn nhục mà bao gồm được thi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành nhẫn nhục mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành nhẫn nhục, dấy lên ý tinh tấn mà nói: 'Ta sẽ đi qua hàng trăm nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), hoặc hàng trăm nghìn cõi nước, hoặc vô số cõi nước. Nếu có một người không giữ giới, ta sẽ dạy cho người ấy giữ giới, tùy theo căn cơ thích hợp mà dùng pháp ba thừa để cứu độ giải thoát cho họ. Đem công đức này chung cùng với chúng sinh, phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề.' Đó là Bồ-tát đứng vững trong nhẫn nhục mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành nhẫn nhục mà bao gồm được thiền ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành nhẫn nhục, từ tầng thiền thứ nhất đến tầng thiền thứ tư, khởi lên những tâm ý thiện lành, rồi đem tâm ý thiện lành ấy phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề; trong ý nghĩ thì như thể không có thiền, cũng không có người tu thiền. Đó là Bồ-tát đứng vững trong nhẫn nhục mà bao gồm được thiền ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành nhẫn nhục mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành nhẫn nhục, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, quán xét thấy các pháp đều vắng lặng, quán thấy các pháp đều trong sạch, quán thấy các pháp đều tiêu diệt hết, lấy pháp trong sạch làm chỗ chứng ngộ. Ngồi nơi đạo tràng rồi, đạt được tát-vân-nhiên, đứng dậy liền chuyển bánh xe pháp (tức bắt đầu thuyết giảng giáo pháp). Đó là Bồ-tát đứng vững trong nhẫn nhục mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Những gì Bồ-tát bao gồm, đều như không nắm giữ, như không buông bỏ."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành duy-đãi ba-la-mật mà bao gồm được đàn ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát tinh tấn, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, trong suốt khoảng thời gian ấy, việc làm của thân, miệng, ý không có lúc nào lười biếng bỏ dở, dù chỉ trong khoảng một bữa ăn hay một hơi thở. Giữ tâm ý không lười biếng ấy, nghĩ rằng: 'Ta nhất định sẽ thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, không thể không thành.'
Đứng vững trong tinh tấn, vì chúng sinh mà vượt qua hàng trăm nghìn do-tuần, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, vượt qua hàng trăm nghìn cõi nước vì tất cả mọi người. Giả sử còn một người chưa được cứu độ, Bồ-tát cũng muốn làm cho người ấy được yên ổn, dùng pháp ba thừa mà cứu độ giải thoát cho họ, nhưng cũng không thấy có người nào được cứu độ.
Nếu không có ai có thể đi theo con đường của Phật và Bồ-tát, thì dạy họ con đường của Bích-chi Phật; nếu không có ai đi theo con đường của Bích-chi Phật, thì dạy họ mười điều thiện, cốt sao có được một người bước vào đạo. Sau khi đã đem pháp này bố thí cho chúng sinh (?), lại đem trọn mọi thứ mình có ra bố thí, rồi đem công đức này chung cùng với chúng sinh để cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, không vì hai bậc. Đó là Bồ-tát đứng vững trong tinh tấn mà bao gồm được đàn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi tinh tấn mà bao gồm được thi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát tinh tấn, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, tự mình vâng làm mười điều thiện, khuyên người khác cùng làm, thấy ai làm mười điều thiện thì vui mừng thay cho họ. Đứng vững trong giới, không mong cầu niềm vui của ba cõi (cõi dục, cõi sắc và cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới còn trong vòng sinh tử), cũng không mong cầu hai bậc. Đem công đức này chung cùng với chúng sinh để cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề. Việc làm không có ba ý niệm (?) (ý niệm về người cho, người nhận và vật cho), trong quá khứ, tương lai, hiện tại đều không thấy có người tạo tác. Đó là Bồ-tát đứng vững trong tinh tấn mà bao gồm được thi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi tinh tấn mà bao gồm được sằn ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát tinh tấn, từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, nếu có người hoặc loài phi nhân (loài không phải người, như quỷ thần) đến bắt Bồ-tát, cắt rời từng đốt tay chân, Bồ-tát không khởi ý nghĩ: 'Ai cắt ta? Kẻ cướp là ai?' mà chỉ nghĩ: 'Ta được lợi lớn. Ta vì chúng sinh mà nhận lấy thân này, nay chính chúng sinh tự đến lấy đi.'
Người đã dùng pháp để tự chế ngự mình thì càng phải vui mừng, không nên dấy động. Đem công đức này chung cùng với chúng sinh để cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, không vì hai bậc. Đó là Bồ-tát đứng vững trong tinh tấn mà bao gồm được sằn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi tinh tấn mà bao gồm được thiền ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát tinh tấn, từ tầng thiền thứ nhất cho đến tầng thiền thứ tư, bốn tâm bình đẳng (tứ đẳng: lòng thương yêu ban vui, lòng thương xót cứu khổ, lòng vui theo điều lành của người khác, và lòng buông xả không phân biệt thân sơ, trải rộng đến muôn loài) và bốn tầng thiền vô hình (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: không vô biên, thức vô biên, vô sở hữu, phi tưởng phi phi tưởng), mà không đoạn tuyệt cũng không đắm trước.
Sinh ra ở bất cứ nơi nào cũng chỉ muốn cứu giúp chúng sinh, dùng pháp sáu độ để cứu độ giải thoát chúng sinh. Bồ-tát đến gặp các đức Phật, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, lễ kính cúng dường, gieo trồng các cội gốc thiện lành. Đó là Bồ-tát đứng vững trong tinh tấn mà bao gồm được thiền ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi tinh tấn mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát tinh tấn mà không thấy năm ba-la-mật kia, cũng không thấy chúng qua hình tướng, cũng không thấy chúng qua sự việc; cũng không thấy ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), cho đến tát-vân-nhiên cũng không thấy gì cả.
Cũng không thấy các pháp, không thấy chúng qua sự việc, không thấy chúng qua hình tướng, cũng không coi pháp như tổ như hang để nương náu bám víu. Lời nói đúng như việc làm, không có hai lòng. Đó là Bồ-tát đứng vững trong tinh tấn mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành thiền ba-la-mật mà bao gồm được đàn ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành bốn tầng thiền, bốn tâm bình đẳng và bốn tầng thiền vô hình (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc), không để tâm ý tán loạn. Đứng vững trong các tầng thiền, Bồ-tát thường thực hành hai cách bố thí: bố thí giáo pháp và bố thí của cải. Tự mình làm hai cách bố thí ấy, lại khuyên giúp người khác cùng làm, thường ca ngợi công đức của hai cách bố thí, thấy người khác làm hai cách bố thí thì thường khen ngợi và vui mừng thay cho họ. Đem công đức này chung cùng với chúng sinh để cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, không vì hai bậc. Đó là Bồ-tát đứng vững trong thiền mà bao gồm được đàn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành thiền mà bao gồm được thi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành thiền, không sinh ý dâm dục, giận dữ, si mê, cũng không sinh ý làm hại ai, chỉ sinh ý hướng về hạnh tát-vân-nhiên. Đem công đức này chung cùng với chúng sinh để cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, không vì hai bậc. Đó là Bồ-tát đứng vững trong thiền ba-la-mật mà bao gồm được thi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành thiền mà bao gồm được sằn ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành thiền, quán thấy sắc (thân thể và vật chất) như đám bọt nước, quán thấy thống (cảm giác khổ, vui) như bong bóng nước, quán thấy tưởng (sự nhận biết, hình dung) như sóng nắng giữa đồng, quán thấy hành (những tạo tác của tâm) như thân cây chuối (lột mãi không có lõi), quán thấy thức (sự phân biệt, hay biết) như trò ảo thuật. Quán như thế rồi, đối với năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thống, tưởng, hành, thức) Bồ-tát nghĩ rằng chúng không bền chắc, không có gì cốt lõi.
Quán như thế rồi, Bồ-tát nghĩ: 'Trong đây ai bị cắt xẻo? Cái ta là ai? Sắc là của ai? Thống là của ai? Tưởng là của ai? Hành là của ai? Thức là của ai?' Quán như thế rồi, lại tự nghĩ: 'Dù bị chửi mắng, nói lời thô lỗ, khinh rẻ, ý ta cũng không dấy lên giận dữ. Ngay cả kẻ dấy lên còn không có, thì ai là kẻ chửi mắng?' Đó là Bồ-tát đứng vững trong thiền mà bao gồm được sằn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành thiền mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát nhờ bốn tầng thiền mà tiến vào thiền định, nhờ công đức của việc tiến vào thiền định mà đạt được vô lượng phép biến hóa. Dùng thiên nhĩ (tai của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần) mà nghe suốt hai loại âm thanh (tiếng của người và tiếng của chư thiên); dùng ý mà biết được ý nghĩ của chúng sinh; tự biết vô số kiếp sống chết trước kia của mình; dùng thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy được mọi thứ xa gần, kể cả sự sống chết của chúng sinh) mà thấy quả báo chúng sinh nhận được tùy theo việc làm thiện hay ác.
Đứng vững trong năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thần túc biến hóa, thiên nhĩ, biết ý người khác, biết đời trước, thiên nhãn), Bồ-tát đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, lễ kính cúng dường, gieo trồng các cội gốc thiện lành, làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh. Đem công đức này chung cùng với chúng sinh để cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề, không vì hai bậc. Đó là Bồ-tát đứng vững trong thiền mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi đứng vững trong thiền ba-la-mật mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành thiền mà không coi năm ấm, sáu ba-la-mật là có thật, cũng không coi ba mươi bảy phẩm cho đến tát-vân-nhiên, cùng bản tính của các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh không diệt) là có thật. Không có gì cả, cũng không tạo tác gì; tuy không tạo tác mà cũng không sinh không diệt.
Vì sao vậy? Dù có Phật ra đời hay không có Phật ra đời, pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) vẫn mãi như thế. Không sinh cũng không diệt, chỉ có ý niệm hướng về tát-vân-nhiên, làm theo hạnh của tát-vân-nhiên. Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát thực hành thiền ba-la-mật mà bao gồm được bát-nhã ba-la-mật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được đàn ba-la-mật?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật, đối với nội không (tính trống rỗng, không có thực thể, của những gì bên trong như các giác quan) mà không coi nội không là có thật; đối với ngoại không (tính trống rỗng của những gì bên ngoài như cảnh vật) cũng không coi ngoại không là có thật; đối với nội ngoại không (tính trống rỗng của cả trong lẫn ngoài) cũng không coi nội ngoại không là có thật.
Các thứ không không (ngay cả tính trống rỗng cũng trống rỗng), đại không (mười phương rộng lớn cũng trống rỗng), đệ nhất tối không (chân lý cao nhất cũng trống rỗng), hữu vi không (các pháp do tạo tác cũng trống rỗng), vô vi không (các pháp không tạo tác cũng trống rỗng), Bồ-tát cũng không coi các tính trống rỗng ấy là có thật. Cũng không thấy cái không rốt ráo, cái không không có đáy (?) (không có điểm bắt đầu, tận cùng), thực hành tính không (bản tính vốn trống rỗng), thấy tất cả các pháp tự chúng vốn trống rỗng.
Bồ-tát Ma-ha-tát đứng vững trong mười bốn thứ không ấy rồi, cũng không thấy năm ấm là trống rỗng, vì cũng chẳng phải không trống rỗng (?), nên cũng không biết, cũng không coi là có. Cũng không thấy ba mươi bảy phẩm là trống rỗng, vì cũng chẳng phải không trống rỗng, nên cũng không biết, cũng không coi là có. Cho đến đạo quả cũng không thấy là trống rỗng, vì cũng chẳng phải không trống rỗng. Cũng không thấy bản tính của hữu vi và vô vi là trống rỗng, vì cũng chẳng phải không trống rỗng, nên cũng không biết, cũng không thấy.
Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật mà làm việc bố thí, thì tất cả những gì có thể đem ra bố thí ở cõi người và cõi trời, Bồ-tát đều thấy là trống rỗng, người nhận và người cho cũng đều trống rỗng. Quán xét ý tham lam ganh ghét thì thấy nó trước sau không thể thừa cơ xen vào được. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật thì không có những ý niệm phân biệt thế này thế kia.
Từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, ý tham lam ganh ghét không sinh ra, cũng như Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chính Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc không còn vướng mắc, bậc giác ngộ chân chính và bình đẳng) không có ý tham lam ganh ghét. Vì thế Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật thì không có ý tham lam ganh ghét. Điều mà Bồ-tát Ma-ha-tát tôn quý chính là bát-nhã ba-la-mật. Đó là Bồ-tát đứng vững trong bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được đàn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được thi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật thì ý hướng về hai bậc (La-hán và Bích-chi Phật) không thể thừa cơ xen vào được. Vì sao vậy? Vì không có ý cầu La-hán hay Bích-chi Phật. Dù có tìm cách khởi lên ý hướng về hai bậc, cũng không thể có được. Từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, Bồ-tát thường giữ mười điều thiện, lại khuyến khích người khác làm mười điều thiện, thấy ai làm thì cũng khen ngợi và vui mừng thay cho họ. Giữ tâm ý trì giới như thế, Bồ-tát không ngả theo (?) các pháp, cũng không ngả theo hai bậc, huống chi những thứ khác. Đó là Bồ-tát đứng vững trong bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được thi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được sằn ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật thì liền sinh thuận nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý, tâm an nhiên thuận theo lẽ thật của các pháp), nghĩ rằng: 'Các pháp không có gì sinh ra, cũng không có gì mất đi, cũng không có sống chết, không có ai chửi mắng, không có ai cắt xẻo, không có ai lột da, không có ai đánh đập, cũng không có ai trói buộc.'
Từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi nơi đạo tràng, dù tất cả chúng sinh đánh đập, cắt xẻo, dùng dao gậy chặt rời tay chân, Bồ-tát vẫn khởi ý nghĩ: 'Thương thay! Trong bản tính của các pháp, có gì là chửi mắng? Có gì là đánh đập? Có gì là lột da?' Đó là Bồ-tát đứng vững trong bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được sằn ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật, giảng pháp cho chúng sinh, giúp chúng sinh đứng vững trong sáu ba-la-mật, đứng vững trong ba mươi bảy phẩm, đứng vững trong pháp ba thừa, đứng vững nơi A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ-đề; giúp chúng sinh đứng vững mà như không đứng trên pháp hữu vi hay vô vi nào cả. Đó là Bồ-tát đứng vững trong bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được duy-đãi ba-la-mật."
"Bồ-tát làm thế nào để khi thực hành bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được thiền ba-la-mật?"
Phật dạy: "Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật, trừ tam-muội (trạng thái định tâm sâu, tâm chuyên chú vào một đối tượng) của Như Lai ra, còn tam-muội của hai bậc và tam-muội của Bồ-tát thì đều có thể thực hành được. Đối với tám thiền giải thoát (?) (tám cách thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc) và chín thiền thứ lớp (chín tầng định nối tiếp nhau từ thấp lên cao), Bồ-tát có thể thực hành các tam-muội ấy theo chiều ngược và chiều xuôi cho đến trọn vẹn; rồi từ các tam-muội ấy xuất ra, liền nhập vào tam-muội Sư Tử Phấn Tấn (tam-muội nhanh mạnh như sư tử vươn mình)."
"Thế nào là tam-muội Sư Tử Phấn Tấn?"
Phật dạy: "Là nắm giữ trọn vẹn (tổng trì) bốn tầng thiền, các tầng thiền vô hình, các thiền giải thoát, chín thiền thứ lớp, có thể theo chiều ngược và chiều xuôi mà nhập vào tất cả các tam-muội. Từ tam-muội Sư Tử Phấn Tấn xuất ra, liền nhập vào tam-muội Mãn Pháp Xà (?) (bản Đại tạng kinh nước Khiết Đan chép là Khư Ám), đạt đến sự bình đẳng của các pháp. Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đứng vững trong bát-nhã ba-la-mật mà bao gồm được thiền ba-la-mật."
Hết quyển mười lăm kinh Phóng Quang Bát-nhã.
Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển mười sáu.
Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Vô-la-xoa người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video