Thiên 72 — Phẩm 72 – Hạnh Bồ-tát

 Phẩm thứ bảy mươi hai, "Hạnh Bồ-tát", của kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Đại trí tuệ đưa sang bờ bên kia: trí tuệ thấu suốt rằng mọi sự vốn không có thực thể cố định, đưa người tu vượt khỏi khổ đau sinh tử sang bờ giải thoát).

 Lúc ấy Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không") bạch Phật rằng: "Dạ, thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức là Phật)! Hạnh Bồ-tát (bậc phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài), cái gọi là hạnh Bồ-tát ấy là việc gì?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Hạnh Bồ-tát là hạnh đi trên đường đạo, vì thế gọi là hạnh Bồ-tát."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Hạnh Bồ-tát thực hành ở chỗ nào?"

 Phật dạy: "Bồ-tát thực hành nơi năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là tạo tác của tâm, thức là phân biệt nhận biết), thấy các pháp bên trong và bên ngoài đều là không. Bồ-tát thực hành nơi sáu Ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Dựa trên nội không, ngoại không (sự trống không của các pháp bên trong thân tâm và bên ngoài) và hữu vô không (sự trống không của cả cái có lẫn cái không) mà thực hành bốn thiền (bốn bậc thiền định của cõi sắc). Bồ-tát thực hành nơi bốn thiền vô hình (bốn bậc định của cõi vô sắc, nơi không còn hình thể vật chất), thực hành nơi bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng đối với mọi loài: từ, bi, hỷ, xả), thực hành nơi ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho việc giác ngộ), thực hành nơi ba tam-muội (ba phép định: không, vô tướng, vô nguyện), thực hành nơi mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), thực hành nơi bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), thực hành nơi bốn vô ngại (bốn thứ trí tuệ và tài biện thuyết không bị ngăn trở), thực hành nơi mười tám pháp (mười tám công đức riêng chỉ Phật mới có). Bồ-tát thực hành việc làm trong sạch cõi Phật (thế giới nơi một vị Phật giáo hóa), thực hành việc giáo hóa chúng sinh, thực hành việc đi vào văn tự (dùng chữ nghĩa, lời nói để diễn đạt giáo pháp), thực hành việc không đi vào văn tự, thực hành nơi đà-lân-ni (năng lực ghi nhớ và gìn giữ không quên mọi giáo pháp đã nghe), thực hành nơi tính hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) và vô vi (cái không do tạo tác, không sinh diệt). Thực hành mà không để đạo thành hai (không rơi vào phân biệt đối đãi), đó là hạnh đi trên đường đạo, đó là hạnh không của Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát)."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Thế nào gọi là Phật?"

 Phật dạy: "Vì giác ngộ đạo nên gọi là Phật. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì đạt được pháp chân thật, giác ngộ pháp ấy nên gọi là Phật. Vì vượt qua cả pháp chân thật nên gọi là Phật. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vì giác ngộ đúng như thật các pháp nên gọi là Phật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Giác ngộ nghĩa là gì?"

 Phật dạy: "Giác ngộ pháp không, giác ngộ cái Như (chân như: thực tướng vốn như thế, không đổi khác của mọi sự), giác ngộ pháp; chỉ dùng chữ mà đặt tên như thế. Tu-bồ-đề! Nghĩa của giác ngộ là nghĩa không thể cắt đứt. Cái Như và cái đúng như thế là một (?), an trụ không thay đổi, vì thế gọi là giác ngộ. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Chỉ do danh xưng và hình tướng mà gọi là Phật. Vì đó là đạo của chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ cái chân thật như thế mà đến) nên gọi là giác ngộ. Vì chư Phật Thế Tôn cùng giác ngộ như nhau nên gọi là giác ngộ."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Bồ-tát đi trên đường đạo là thực hành sáu Ba-la-mật chăng? Là thực hành Tát-vân-nhã (trí biết hết thảy, tức trí tuệ toàn tri của Phật) chăng? Thành tựu được điều lành gì? Tăng thêm công đức gì? Có sinh có diệt, có dính mắc có cắt đứt chăng?"

 Phật dạy: "Bồ-tát đi trên đường đạo, thực hành sáu Ba-la-mật cho đến Tát-vân-nhã, thì đối với các pháp không có gì thành, không có gì hoại, không có gì tăng, không có gì giảm, không có gì dính mắc, không có gì cắt đứt."

 Phật dạy: "Bồ-tát đi trên đường đạo Bát-nhã Ba-la-mật thì không rơi vào bất cứ pháp nào. Đối với các pháp, Bồ-tát không thấy có thành có hoại, có tăng có giảm, không thấy sinh cũng không thấy diệt, không thấy dính mắc cũng không thấy cắt đứt."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Nếu Bồ-tát không rơi vào pháp nào, không quán thấy pháp nào, thì làm sao thọ trì sáu Ba-la-mật mà tự mình thực hành cái không ngay nơi hình tướng? Làm sao thực hành bốn thiền? Làm sao thực hành bốn đẳng, bốn không định (bốn bậc định của cõi vô sắc)? Làm sao thực hành ba mươi bảy phẩm và ba thoát môn (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện)? Làm sao thực hành mười lực, mười tám pháp của Phật? Làm sao thực hành đại từ đại bi (lòng thương lớn, ban vui và cứu khổ cho mọi loài)? Làm sao thực hành mười trụ của Bồ-tát (mười bậc tu chứng của Bồ-tát)? Làm sao vượt qua hai địa (hai bậc của hàng Thanh văn và Bích-chi-Phật, chỉ tu để tự giải thoát)? Làm sao vượt lên Bồ-tát vị (địa vị Bồ-tát chắc chắn sẽ thành Phật, không còn thoái lui)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát không dùng cái thấy hai bên đối đãi mà thực hành sáu Ba-la-mật, cũng không dùng cái thấy hai bên đối đãi mà thực hành Tát-vân-nhã."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Nếu Bồ-tát không dùng cái thấy hai bên đối đãi mà thực hành sáu Ba-la-mật, thực hành Tát-vân-nhã, thì làm sao đi từ lúc mới phát tâm đến lúc phát tâm sau cùng? Làm sao tăng thêm công đức?"

 Phật dạy: "Những ai thực hành theo lối hai bên đối đãi thì những người ấy không tăng thêm được gì. Vì sao? Vì thực hành theo lối hai bên đối đãi chỉ làm tăng thêm cho kẻ phàm phu ngu tối. Bồ-tát từ lúc mới phát tâm đến lúc phát tâm sau cùng, không dùng lối hai bên đối đãi để tăng thêm công đức. Vì thế chư thiên và loài người không thể phá hoại Bồ-tát, khiến Bồ-tát rơi xuống hai địa; các điều xấu ác khác cũng không thể ngăn được Bồ-tát, khiến Bồ-tát không thực hành sáu Ba-la-mật và Tát-vân-nhã."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Bồ-tát vì công đức mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật chăng?"

 Phật dạy: "Bồ-tát không vì công đức mà thực hành, cũng không vì không có công đức mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Nhưng Bồ-tát cốt phải cúng dường chư Phật, cốt phải đầy đủ mọi công đức lành, cốt phải gặp được chân tri thức (người bạn tu chân chính, người thầy hiền lành dẫn dắt mình theo đường ngay), như thế mới thành được A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật)."

 "Thế Tôn! Bồ-tát cúng dường chư Phật, đầy đủ công đức, gặp được chân tri thức như thế nào thì mới đạt Tát-vân-nhã?"

 Phật dạy: "Bồ-tát từ lúc mới phát tâm Bồ-tát luôn cúng dường chư Phật. Mười hai bộ kinh (toàn bộ giáo pháp của Phật, chia theo mười hai thể loại) mà chư Phật thuyết, Bồ-tát luôn thọ trì, giữ gìn vững chắc, ghi nhớ không quên, nhờ vậy được đà-lân-ni, khởi lên các trí tuệ không bị ngăn trở. Khởi lên trí tuệ không ngăn trở rồi, thì ở bất cứ nơi nào sinh ra cho đến khi đạt Tát-vân-nhã, Bồ-tát không bao giờ quên mất những điều mình đã biết, đã giữ, và công đức đã cúng dường chư Phật. Bồ-tát không bao giờ sinh vào đường dữ hay tám chốn bất nhàn (tám hoàn cảnh không có thì giờ, cơ hội để gặp Phật nghe pháp), mà được tâm ý trong sạch. Được tâm ý trong sạch rồi thì làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh. Nhờ công đức ấy, Bồ-tát không bao giờ lìa chân tri thức, không bao giờ lìa chư Phật, chư Bồ-tát, các bậc chân nhân (bậc đã chứng đạo chân thật, như A-la-hán) và những người ca ngợi Phật. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì nên cúng dường chư Phật, nên đầy đủ các pháp và thâu nhận mọi công đức, nên theo gần chân tri thức."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video