Thiên 74 — Phẩm 74 – Giáo hóa chúng sinh

 Phẩm thứ bảy mươi bốn, "Giáo hóa chúng sinh", của kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Đại trí tuệ đưa sang bờ bên kia: trí tuệ thấu suốt rằng mọi sự vốn không có thực thể cố định, đưa người tu vượt khỏi khổ đau sinh tử sang bờ giải thoát).

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không")! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại tu hành, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) giữ tâm niệm hướng về Tát-vân-nhiên (tức Tát-vân-nhã: trí biết hết thảy, trí tuệ toàn tri của Phật). Từ lúc mới phát tâm, Bồ-tát không lìa tâm niệm Tát-vân-nhã mà thực hành thi Ba-la-mật (giữ giới đến bờ bên kia, tức giữ giới trọn vẹn mà không chấp vào việc giữ giới). Tâm ý Bồ-tát chưa từng rơi vào dâm, nộ, si (ba thứ độc của tâm: tham dục, giận dữ, ngu mê), cũng không nghĩ đến dâm, nộ, si, cũng không bị chúng trói buộc. Những việc không hợp với đạo (?), tâm ganh ghét, phá giới, giận dữ, tâm lười biếng, tán loạn, sự ngu si, ngang bướng (?), thói tự cho mình là đúng mà bám chặt vào cái ta, cùng tâm ý của hai địa (hai bậc của hàng Thanh văn và Bích-chi-Phật, chỉ tu để tự giải thoát), Bồ-tát đều không có.

 Vì sao? Vì Bồ-tát đều biết hình tướng của các pháp là không, đều biết các pháp không có gì cả, không có gì thành tựu, quán thấy các pháp đều không có sự quay trở lại, đều hiểu rõ hình tướng của các pháp, vượt qua mọi việc thế gian, ở nơi vô vi (cái không do tạo tác, không sinh diệt). Bồ-tát đầy đủ ẩu-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài khéo dùng mọi cách thích hợp để tu hành và cứu độ chúng sinh mà không bị dính mắc), tăng thêm công đức, vì thực hành thi Ba-la-mật mà giáo hóa chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật (thế giới nơi một vị Phật giáo hóa), mà cũng không nhận lấy ở thế gian quả báo của việc giữ giới. Cho đến Bát-nhã Ba-la-mật cũng vậy, Bồ-tát chỉ muốn đem lợi ích cho tất cả, giáo hóa chúng sinh.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành bốn thiền (bốn bậc thiền định của cõi sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng đối với mọi loài: từ, bi, hỷ, xả), bốn thiền vô hình (bốn bậc định của cõi vô sắc, nơi không còn hình thể vật chất). Tuy thực hành các bậc thiền mà Bồ-tát không nhận lấy phúc báo của thiền (tức không sinh lên các cõi trời tương ứng). Vì sao? Vì nhờ phương tiện khéo léo, Bồ-tát biết hình tướng của các bậc thiền đều là không, cũng biết rõ cái gì lay động, cái gì thoái lui (?).

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm đã thực hành phương tiện khéo léo, thực hành sự quán xét và sự trong sạch, mà không hướng về quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc Thánh, mới vào dòng Thánh), không chứng lấy quả Tu-đà-hoàn, cho đến quả A-la-hán (quả cao nhất của hàng tu để tự giải thoát, đã dứt sạch phiền não) cũng không chứng lấy. Vì sao? Vì Bồ-tát biết hình tướng của các pháp là không, và biết pháp không thoái chuyển. Bồ-tát cũng thực hành ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho việc giác ngộ) mà vượt qua hai địa. Tu-bồ-đề! Đó là vô sở tùng sinh pháp nhẫn (vô sinh pháp nhẫn: trí tuệ chấp nhận và an trụ vững chắc trong chân lý rằng các pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thực hành tám thiền duy vô (tám phép thiền giải thoát, lìa bỏ dần sự trói buộc của sắc và vô sắc) và chín thứ đệ (chín bậc định nối tiếp nhau theo thứ lớp), mà cũng không chứng lấy đạo Tu-đà-hoàn. Vì sao? Vì Bồ-tát biết rõ hình tướng của các pháp là không, biết rằng không có lay động thoái lui.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành các việc của mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), cùng bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), bốn vô ngại tuệ (bốn thứ trí tuệ không bị ngăn trở: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về tài biện thuyết), mười tám pháp của Phật (mười tám công đức riêng chỉ Phật mới có), đại từ đại bi (lòng thương lớn, ban vui và cứu khổ cho mọi loài), làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh, rồi sau đó mới đạt Tát-vân-nhã. Bồ-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như vậy."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức là Phật)! Trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát thật rộng lớn, thực hành pháp sâu xa như thế mà lại không nhận lấy quả báo."

 Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy, Tu-bồ-đề! Vì sao thế? Vì Bồ-tát đối với chỗ có thì không lay động, không xoay chuyển."

 "Thế Tôn! Thế nào là đối với chỗ có thì không lay động, không xoay chuyển?"

 Phật dạy: "Đối với cái không có thì không lay động, không xoay chuyển. Đối với cái có của năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm nhận, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là tạo tác của tâm, thức là phân biệt nhận biết) thì không xoay chuyển. Đối với cái có của sáu Ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thì không lay động. Đối với cái có của các bậc thiền và bốn đẳng thì không xoay chuyển. Đối với cái có của ba mươi bảy phẩm thì không xoay chuyển. Đối với cái có của ba thoát môn (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện) thì không xoay chuyển. Đối với cái có của đại từ đại bi thì không xoay chuyển. Đối với cái có của mười lực và mười tám pháp thì không xoay chuyển. Vì sao? Vì cái có của các pháp ấy đều là không có gì cả. Tu-bồ-đề! Không thể dùng cái không có mà giác ngộ cái có."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Vậy có thể dùng cái có mà giác ngộ cái có không?"

 Phật dạy: "Không thể."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Vậy có thể dùng cái không có mà giác ngộ cái không có không?"

 Phật dạy: "Không thể."

 "Như thế, thưa Thế Tôn, há chẳng phải là không có gì đạt được, không có gì giác ngộ sao?"

 Phật dạy: "Có đạt được, có giác ngộ, nhưng không theo bốn câu ấy."

 "Thế Tôn! Vậy sự đạt được, sự giác ngộ ấy là thế nào?"

 Phật dạy: "Sự đạt được, sự giác ngộ không phải là có, cũng không phải là không có. Sự đạt được, sự giác ngộ không phải là hý luận (lời nói và ý nghĩ phân biệt rỗng không, bàn luận vô ích dựa trên sự chấp trước), cũng không phải là không hý luận."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Thế nào là hý luận của Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Nói rằng: 'Năm ấm là thường còn hay vô thường', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'năm ấm là khổ hay vui', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'năm ấm là của ta hay không phải của ta', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'năm ấm là sạch hay không sạch', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'phân biệt mà biết năm ấm', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'biết bốn đế' (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), đó là hý luận của Bồ-tát. Nghĩ về 'bốn thiền, bốn đẳng và bốn thiền vô hình, ba mươi bảy phẩm, ba thoát môn, tám duy vô, chín bậc thiền thứ đệ', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'ta đạt đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo A-la-hán, đạo Bích-chi-Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy)', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'ta đã đầy đủ mười trụ của Bồ-tát (mười bậc tu chứng của Bồ-tát)', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'ta làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'ta đầy đủ mười lực, bốn vô sở úy, bốn vô ngại tuệ, mười tám pháp của Phật', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'ta đạt Tát-vân-nhã', đó là hý luận của Bồ-tát. Nói 'ta dứt hết các tập khí (dấu vết thói quen phiền não còn sót lại từ trước)', đó là hý luận của Bồ-tát.

 Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì đối với năm ấm thường còn hay vô thường, không hý luận cũng không phải không hý luận; cho đến đối với Tát-vân-nhã thường còn hay vô thường, cũng không hý luận và cũng không phải không hý luận. Vì sao? Vì đối với cái có thì không hý luận về cái có, đối với cái không có thì không hý luận về cái không có, đối với cả cái có lẫn cái không có thì không hý luận mà cũng không phải không hý luận. Vì vậy, Tu-bồ-đề! Năm ấm cho đến Tát-vân-nhã đều không phải là hý luận. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng không dùng hý luận."

 Tu-bồ-đề thưa: "Vì sao năm ấm không phải là hý luận, cho đến Tát-vân-nhã không phải là hý luận?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Năm ấm không có gì cả, cho đến Tát-vân-nhã cũng không có gì cả. Những gì không có gì cả thì đều không phải là hý luận. Vì vậy năm ấm cho đến Tát-vân-nhã đều không có hý luận. Tu-bồ-đề! Bồ-tát học Bát-nhã Ba-la-mật như vậy thì được lên Bồ-tát vị (địa vị Bồ-tát chắc chắn sẽ thành Phật, không còn thoái lui)."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Cái có của các pháp còn không thể nắm bắt được, thì làm sao được Bồ-tát vị? Dùng đạo của hai địa chăng? Dùng đạo Phật chăng? Dùng cái gì mà được địa vị ấy?"

 Phật dạy: "Bồ-tát không dùng đạo của hai địa, cũng không dùng đạo Phật. Bồ-tát học khắp mọi đạo rồi mới lên Bồ-tát vị. Như bậc hiền thánh thứ tám (bậc Bát nhân: người đang tu hướng tới quả Tu-đà-hoàn, tính ngược từ A-la-hán là bậc thứ tám) học khắp các đạo, tuy đã ở bậc ấy mà chưa chứng quả. Bồ-tát cũng vậy, thực hành mọi đạo mà được Bồ-tát vị, nhưng chưa đạt Tát-vân-nhã, chưa được Kim cương tam-muội (phép định vững chắc như kim cương, phá tan những phiền não vi tế cuối cùng ngay trước khi thành Phật). Đến khi được đầy đủ công đức thì mới trọn vẹn đạt Tát-vân-nhã."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Nếu Bồ-tát phải học khắp mọi đạo rồi mới lên được Bồ-tát vị, thì Bồ-tát lại ở bậc thứ tám mà chứng lấy đạo Tu-đà-hoàn chăng? Ở bậc Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn sinh lại cõi người một lần) thì được đạo Tư-đà-hàm, ở bậc A-na-hàm (quả thứ ba, không còn sinh lại cõi dục) thì được đạo A-na-hàm, ở bậc A-la-hán thì được đạo A-la-hán, ở bậc Bích-chi-Phật thì được đạo Bích-chi-Phật, ở bậc Phật thì được đạo Phật chăng? Các đạo ấy mỗi đạo một khác. Thế Tôn! Làm sao Bồ-tát lại phải học khắp mọi đạo rồi mới lên Bồ-tát vị? Nếu Bồ-tát ở tám bậc ấy mà nhận lấy tám đạo, thì điều ấy quyết không thể có. Nói rằng ở Bồ-tát vị liền đạt Tát-vân-nhiên, cũng không thể có. Nói rằng Bồ-tát đạt đạo Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), đạo Bích-chi-Phật rồi mới đến Tát-vân-nhiên, cũng không thể có. Thế Tôn! Con phải hiểu thế nào về việc Bồ-tát đi vào khắp các đạo rồi lên Bồ-tát vị?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như ông nói, Bồ-tát quyết không ở tám bậc ấy mà chứng đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo A-la-hán, đạo Bích-chi-Phật rồi mới đạt Tát-vân-nhã. Tu-bồ-đề! Bồ-tát từ lúc mới phát tâm luôn thực hành sáu Ba-la-mật, dùng trí tuệ mà thấy tám bậc. Tám bậc nào? Đó là Tịnh địa (bậc trí tuệ ban đầu, tâm đã trong sạch nhưng chưa thấm nhuần thiền định), Tính địa (bậc đã có được tính chất của bậc Thánh), bậc thứ tám trong các bậc hiền thánh (bậc Bát nhân, đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn) (?), Quán địa (bậc đã thấy chân lý, tức quả Tu-đà-hoàn), Bạc địa (bậc phiền não đã mỏng, tức quả Tư-đà-hàm), Vô cấu địa (bậc đã lìa nhơ uế của dục, tức quả A-na-hàm), Dĩ biện địa (bậc đã làm xong việc tu, tức quả A-la-hán), Bích-chi-Phật địa. Bồ-tát dùng trí tuệ quán xét mà vượt qua tám bậc ấy, dùng đạo tuệ (trí biết khắp mọi con đường tu, để dẫn dắt mọi loại chúng sinh) mà vượt qua Bồ-tát vị. Vượt qua địa vị ấy rồi thì dùng trí tuệ Tát-vân-nhã mà bỏ hết các tập khí.

 Tu-bồ-đề! Bậc thứ tám ấy chính là nhẫn (trí tuệ chấp nhận và an trụ vững chắc nơi chân lý) của Bồ-tát. Trí tuệ của Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm cùng sự trừ bỏ tập khí, cũng là sự quán xét bằng trí tuệ của A-la-hán, cũng là trí tuệ Bích-chi-Phật của Bồ-tát, cũng là nhẫn của Bồ-tát. Bồ-tát đầy đủ đạo Thanh văn và đạo Bích-chi-Phật, dùng đạo tuệ mà lên Bồ-tát vị, dùng trí tuệ Tát-vân-nhã mà trừ hết các tập khí. Vì vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát phải đầy đủ khắp mọi đạo rồi mới thành A-nậu-đa-la-tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), thành A-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ trọn vẹn). Thành A-duy-tam-Phật rồi thì làm nền tảng của đạo cho chúng sinh."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Như Phật nói có ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu): đạo Thanh văn, đạo Bích-chi-Phật, đạo Phật. Vậy thế nào là đạo của đạo tuệ?"

 Phật dạy: "Bồ-tát nên khởi lên mọi đạo và làm trong sạch mọi đạo, nhìn khắp chúng sinh và hình dáng tướng mạo của họ, biết hết, hiểu hết. Đã biết khắp rồi thì nên dạy dỗ tất cả, chia ra nhiều dòng mà giáo hóa rộng khắp, thu nhận khắp mọi âm thanh mà được tiếng nói lớn vang khắp ba nghìn đại thiên cõi nước (một thế giới rất lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), nhưng phải thấy tiếng ấy như tiếng vang (có nghe mà không có thực thể). Vì vậy, Bồ-tát phải đầy đủ khắp mọi đạo.

 Bồ-tát phải biết đạo tuệ, biết rõ tâm ý của chúng sinh. Lại phải biết nê-lê (địa ngục), biết các nẻo dẫn vào địa ngục, cũng phải biết quả báo tội lỗi của chúng sinh, phải cắt đứt quả báo của những tội làm nhân duyên đưa vào địa ngục. Tiết-lệ (quỷ đói) và súc sinh cũng phải biết; những quả báo do nhân duyên đưa vào quỷ đói và súc sinh, đều phải cắt đứt. Phải biết chân-đà-la (một loài thần ca nhạc), ma-hầu-lặc (loài thần mình rắn lớn), các loài rồng, duyệt-xoa (dạ-xoa, loài quỷ thần nhanh nhẹn, dữ tợn); phải biết nhân duyên làm người và quả báo trong cõi người; cũng phải biết cõi trời, từ trời Tứ Thiên vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời cai quản) lên đến trời Ba mươi ba (cõi trời thứ hai, do vua trời Đế Thích cùng ba mươi hai vị trời cai quản); cũng phải biết nhân duyên làm trời và quả báo của trời. Phải biết pháp ba mươi bảy phẩm, pháp ba thoát môn, cũng phải biết mười lực, cũng phải biết bốn thiền, bốn đẳng và bốn không định (bốn bậc định của cõi vô sắc), đại từ đại bi, mười tám pháp của Phật. Biết hết những điều ấy rồi thì đặt chúng sinh vào đạo ba thừa.

 Tu-bồ-đề! Như thế là Bồ-tát đầy đủ đạo tuệ. Bồ-tát học điều ấy rồi thì biết hết những điều chúng sinh mong cầu trong lòng. Biết điều họ mong cầu rồi thì tùy theo đó mà thuyết pháp, chưa từng gián đoạn. Vì sao? Vì Bồ-tát biết khắp căn tính của chúng sinh và các nẻo sinh tử. Bồ-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như vậy. Vì những pháp Bồ-tát nên thực hành, những gì ba mươi bảy phẩm thực hành, những gì hai địa thực hành, đều thâu vào trong Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Các pháp, ba mươi bảy phẩm và các pháp của đạo, những pháp ấy không hợp lại cũng không tan ra, không có hình tướng, cũng không thể thấy được, chỉ có một tướng, mà một tướng tức là không có tướng. Vậy làm sao có thể đạt đạo? Pháp ấy không thể thấy, không có hình tướng, chỉ có một tướng, mà một tướng tức là không có tướng, thì làm sao có thể đạt đạo? Thế Tôn! Ví như hư không, không có gì chìm mất, cũng không có gì đạt tới."

 Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy, Tu-bồ-đề! Pháp không ấy không có gì đạt tới, cũng không có gì hướng về. Chỉ vì chúng sinh không biết hình tướng của các pháp là không có gì cả, nên Phật mới vì họ mà nói ba mươi bảy phẩm, và nói các pháp có chỗ đạt tới, có việc thành tựu. Tuy vậy, Tu-bồ-đề! Năm ấm, sáu Ba-la-mật, nội không, ngoại không (sự trống không của các pháp bên trong thân tâm và bên ngoài) và hữu vô không (sự trống không của cả cái có lẫn cái không), ba mươi bảy phẩm, bốn thiền, bốn đẳng và bốn không định, bốn vô ngại tuệ, bốn vô sở úy, mười lực của Phật, mười tám pháp bất cộng (mười tám công đức Phật không chung với ai), đại từ đại bi, cho đến Tát-vân-nhã, tất cả những gì có ấy, trong pháp và luật của bậc hiền thánh (giáo pháp và giới luật chân chính của các bậc Thánh), đều không hợp lại cũng không tan ra, không có hình tướng, không thể thấy được, không có gì đối ngại, một tướng tức không tướng.

 Vì thế Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ cái chân thật như thế mà đến), muốn độ thoát chúng sinh, mới dựa vào nhân duyên của thế tục mà nói lời dạy ấy, chứ không phải là nghĩa tối thượng đệ nhất (chân lý cao nhất, đúng như thực tướng). Vì vậy Bồ-tát nên học khắp mọi đạo, dùng trí tuệ quán xét mà thuận theo tập quán thế gian, biết trong các pháp có điều nên dùng, có điều không nên dùng. Thế nào là điều Bồ-tát nên dùng? Thế nào là điều Bồ-tát không nên dùng? Đạo A-la-hán và đạo Bích-chi-Phật thì Bồ-tát dùng trí tuệ quán xét mà học, nhưng không dùng; còn trí tuệ Tát-vân-nhã thì Bồ-tát nên dùng cho mọi pháp. Bồ-tát ở trong pháp và luật của bậc hiền thánh như vậy, nên học Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Phật nói về luật của bậc hiền thánh, vậy luật của bậc hiền thánh nghĩa là gì?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Thanh văn, Bích-chi-Phật, Bồ-tát Ma-ha-tát, và Như Lai, Vô Sở Trước (bậc không còn dính mắc vào bất cứ điều gì), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn, bình đẳng), đều không hợp với dâm, nộ, si mà cũng không phải không hợp. Đối với cái của ta và cái không phải của ta, không hợp cũng không tan. Không ngờ vực mà cũng không phải không ngờ vực. Đối với giới hạnh, không hợp cũng không tan. Đối với cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc (ba cõi của thế giới sinh tử), không hợp cũng không tan. Đối với sự kém trí và tính ngang bướng, không hợp mà cũng không phải không hợp. Đối với sự hung bạo, không hợp mà cũng không phải không hợp. Đối với bốn thiền, bốn đẳng và bốn không định, ba mươi bảy phẩm, đại từ đại bi, cùng tính hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) và vô vi (cái không do tạo tác, không sinh diệt), cũng không hợp không tan. Vì sao? Vì các pháp không có hình tướng, không thể thấy được, không có đối ngại, một tướng tức không tướng. Cái không hình tướng không hợp với cái không hình tướng, cũng không tan ra; cái không thể thấy không hợp với cái không thể thấy, cũng không tan ra; cái không đối ngại không hợp với cái không đối ngại, cũng không tan ra; một tướng không hợp với một tướng, cũng không tan ra; không tướng không hợp với không tướng, cũng không tan ra. Tu-bồ-đề! Đó gọi là luật của bậc hiền thánh. Không hình tướng, không thể thấy được, không đối ngại, một tướng tức không tướng, đó là sự độ thoát bằng vô tướng của Bồ-tát. Bồ-tát nên học như vậy. Học như vậy rồi thì sẽ đạt được sự không tướng của các pháp."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Vậy là không học tướng của sắc, thanh, hương, vị, xúc trơn mịn và các pháp do ý biết (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự chạm xúc, và các đối tượng của ý) chăng? Không học tướng của đất, nước, lửa, gió, không gian, thức (sáu yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới) chăng? Không học tướng của sáu Ba-la-mật chăng? Không học tướng của hữu vô không chăng? Không học tướng của bốn thiền, bốn đẳng và bốn không định, ba mươi bảy phẩm, ba thoát môn, mười lực, bốn vô sở úy, bốn vô ngại tuệ, mười tám pháp của Phật, đại từ đại bi, tướng của bốn đế, tướng của bậc hiền thánh chăng? Không học tướng của mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) theo chiều thuận và chiều nghịch chăng? Không học tướng của tính hữu vi và vô vi chăng? Nếu đối với các pháp ấy, cái không tướng cũng không học, cái tướng tạo tác cũng không học, thì Bồ-tát làm sao vượt qua hai địa mà lên Bồ-tát vị? Lên Bồ-tát vị rồi, làm sao đạt Tát-vân-nhã? Đạt Tát-vân-nhã rồi, làm sao chuyển bánh xe pháp (thuyết giảng giáo pháp)? Chuyển bánh xe pháp rồi, làm sao dùng pháp ba thừa mà độ thoát chúng sinh?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu các pháp có tướng thì Bồ-tát nên học tướng của các pháp. Nhưng các pháp không có hình tướng, không thể thấy được, không có đối ngại, chỉ một tướng, mà một tướng tức là không tướng. Vì thế Bồ-tát không học tướng, cũng không học không tướng. Sao ông lại hỏi như vậy?"

 Phật dạy: "Nếu trước có tướng thì sau mới có tướng. Vì pháp trước không có tướng nên pháp sau cũng không có tướng. Vì thế Bồ-tát không học tướng, cũng không học không tướng. Vì sao? Vì dù có Phật ra đời hay không có Phật ra đời, tính một tướng ấy vẫn thường trụ như cũ."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Nếu các pháp chẳng phải có tướng, chẳng phải không tướng, thì làm sao nghĩ nhớ Bát-nhã Ba-la-mật? Nếu Bồ-tát không nghĩ nhớ Bát-nhã Ba-la-mật thì không thể vượt qua hai địa. Không vượt qua hai địa thì không thể vượt qua Bồ-tát vị. Không thể vượt qua Bồ-tát vị thì không được vô sinh (sự chứng ngộ rằng các pháp vốn không từ đâu sinh ra). Không được vô sinh thì không được thần thông (năng lực siêu phàm) của Bồ-tát. Không được thần thông thì không thể làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh. Không làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh thì không thể đạt Tát-vân-nhã. Chưa đạt Tát-vân-nhã thì không thể chuyển bánh xe pháp. Không thể chuyển bánh xe pháp thì không thể đặt chúng sinh vào pháp ba thừa, cũng không thể đặt chúng sinh vào ba nền phúc: một là bố thí, hai là giữ giới, ba là nghĩ nhớ các pháp lành."

 Phật dạy: "Đúng vậy, đúng vậy, Tu-bồ-đề! Các pháp chẳng phải không tướng, cũng chẳng phải một tướng. Vậy đối với pháp không tướng, làm sao nghĩ nhớ Bát-nhã Ba-la-mật? Tu-bồ-đề! Bát-nhã Ba-la-mật không phải là cái để Bồ-tát nghĩ nhớ. Bồ-tát không nghĩ nhớ, đó chính là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn! Vì sao không nghĩ nhớ lại là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật dạy: "Đối với các pháp không nghĩ nhớ gì cả, đó là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật."

 "Thế nào là đối với các pháp không nghĩ nhớ gì cả?"

 Phật dạy: "Không nghĩ nhớ năm ấm, sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ sắc, thanh, hương, vị, xúc trơn mịn và các pháp do ý biết, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt tham dục), đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ bốn thiền, bốn đẳng và bốn không định, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ ba ngôi tôn quý (Phật, Pháp, Tăng), không nghĩ nhớ ba phúc (bố thí, giữ giới, nghĩ nhớ pháp lành), đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ định diệt tận (phép định dứt hết mọi cảm nhận và ý niệm), không nghĩ nhớ phép an ban thủ ý (phép giữ tâm bằng cách theo dõi hơi thở ra vào), đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ tướng vô thường, tướng khổ, tướng vô ngã (không có cái ta thật), không nghĩ nhớ bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho cái vô thường là thường, cái khổ là vui, cái không có ta là có ta, cái nhơ là sạch), mười hai nhân duyên, không nghĩ nhớ tướng ta, tướng thọ mạng và tướng kẻ biết kẻ thấy, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ ba thoát môn, không nghĩ nhớ pháp ba mươi bảy phẩm, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ tám duy vô, chín bậc thiền thứ đệ, không nghĩ nhớ bốn thiền, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ mười trí (mười thứ trí tuệ của bậc Thánh), không nghĩ nhớ sáu Ba-la-mật, không nghĩ nhớ nội không, ngoại không và hữu vô không, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ mười lực, không nghĩ nhớ bốn vô sở úy, bốn vô ngại tuệ, mười tám pháp của Phật, không nghĩ nhớ đại từ đại bi, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, Bích-chi-Phật, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ Tát-vân-nhã, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ việc dứt các tập khí, đó là niệm Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế Tôn! Vì sao không nghĩ nhớ năm ấm, cho đến việc dứt các tập khí cũng không nghĩ nhớ, lại là niệm Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật dạy: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì cũng không nghĩ nhớ rằng năm ấm không có gì cả. Vì sao? Tu-bồ-đề! Những ai có tướng thì không có niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Không nghĩ nhớ cái có của dâm, nộ, si, không nghĩ nhớ cái có của những chốn không có đạo (?). Vì sao? Vì những ai có ý niệm thì không có niệm Bát-nhã Ba-la-mật. Những ai có tướng thì không có sáu Ba-la-mật. Vì sao? Vì những ai có tham đắm thì không có sáu Ba-la-mật; đó gọi là dính mắc vào các cõi có. Kẻ bị trói buộc dính mắc thì không được độ thoát. Tu-bồ-đề! Kẻ dính mắc vào cái có thì không có niệm về ba mươi bảy phẩm đạo, cũng không có niệm về ba thoát môn, cho đến Tát-vân-nhã cũng không có niệm. Vì sao? Vì bị trói buộc dính mắc vào cái có."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là có? Thế nào là không có?"

 Phật dạy: "Cái gì có hai (đối đãi) thì là có."

 "Thế Tôn! Thế nào là hai?"

 Phật dạy: "Tướng năm ấm là hai. Tướng mười hai suy (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng, gọi là "suy" vì chúng làm hao mòn điều lành) là hai. Tướng có Phật là hai. Tướng có đạo, tướng hữu vi và vô vi, đó là hai. Tu-bồ-đề! Tất cả các tướng, cho đến tướng không có, đều là hai. Hễ có hai thì liền có cái có. Đã có cái có thì liền có thế gian, có chúng sinh, không thể lìa khỏi sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ nhọc. Vì vậy, Tu-bồ-đề! Nên biết người có hai thì không có sáu Ba-la-mật, cũng không có đạo, cũng không đạt được gì, cũng không giác ngộ được gì, huống gì có thể buông bỏ năm ấm cho đến Tát-vân-nhã?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đến niệm về đạo còn không có, thì làm sao được đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo A-la-hán, đạo Bích-chi-Phật? Làm sao lìa được các tập khí?"

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video