Thiên 76 — Phẩm 76 – Tướng không nương tựa

 Phẩm thứ bảy mươi sáu: "Không nương tựa vào tướng", thuộc kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Mahāprajñāpāramitā, nghĩa là "trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia": trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu vượt khỏi khổ đau và vòng sinh tử để đến bờ giác ngộ).

 Khi ấy Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lý "không") thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính gọi Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu mọi thứ của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tức người đã phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) đều không thật có, thì Bồ-tát thấy được điều gì mà vì chúng sinh phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề (anuttarā samyaksambodhi: sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Chính vì mọi thứ đều không thật có, nên Bồ-tát mới phát được tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề. Vì sao? Người còn nương tựa, bám víu thì khó được giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc của phiền não và vòng sinh tử). Người còn nương vào tướng (hình tướng, những đặc điểm dùng để phân biệt sự vật này với sự vật khác) thì không đạt được giác ngộ, cũng không thể thành tựu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Người không nương vào tướng thì có đạt giác ngộ, thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề không?"

 Phật nói: "Đạt giác ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề rồi thì chính là không nương tựa vào đâu, vì không phân biệt pháp tính (bản tính chân thật vốn có của mọi pháp; "pháp" ở đây là mọi sự vật, hiện tượng). Ai muốn đạt giác ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề bằng sự không nương tựa, tức là muốn chỉ bày pháp tính của tất cả các pháp."

 "Bạch Thế Tôn! Nếu người không nương tựa thì không có sự đạt giác ngộ, vậy cũng không có A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề. Thế thì vì duyên cớ gì mà Bồ-tát đi từ trụ thứ nhất đến trụ thứ mười (mười bậc tu hành của Bồ-tát, từ thấp lên cao; cũng gọi là mười địa)? Vì nhân duyên gì mà được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (tức vô sinh pháp nhẫn: trí tuệ chứng biết chắc chắn và an trụ vững vàng trong lẽ mọi pháp vốn không thật có sinh ra, cũng không thật có diệt mất)? Vì sao lại có ngũ thông (năm năng lực thần thông: mắt trời thấy khắp, tai trời nghe khắp, biết tâm người khác, biết các đời trước, đi lại và biến hoá tự tại) và công đức của lục ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)? Vì sao lại nhận công đức của các pháp, gây dựng cõi Phật, giáo hoá chúng sinh, cúng dường chư Phật, mọi việc đều có cho đến khi bát-nê-hoàn (parinirvāṇa: nhập Niết-bàn trọn vẹn, tức sự diệt độ hoàn toàn của bậc giác ngộ, không còn tái sinh)?"

 Phật nói: "Sự không nương tựa ngang bằng với quả báo của ngũ thông, ngang bằng với mười trụ, ngang bằng với sáu ba-la-mật, và ngang bằng với công đức cúng dường chư Phật. Vì thế cho đến khi bát-nê-hoàn, việc cúng dường vẫn không dứt."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Sự không nương tựa với ngũ thông và sáu ba-la-mật có gì khác nhau?"

 Phật nói: "Không có khác nhau; chỉ là khi nói ra thì có khác nhau."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao ba việc ấy lại có khác nhau?"

 Phật nói: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không nương vào vật mình đem cho, không nương vào chính mình, cũng không nương vào người nhận. Cho đến đối với Bát-nhã ba-la-mật cũng không nương tựa; thực hành thần thông cũng không nương tựa; thực hành ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ, gồm: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo) cũng không nương tựa; thực hành tam tam-muội (ba loại định, "tam-muội" là trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ; ba loại ấy là định quán về không, định quán về không có tướng, định không mong cầu gì) cũng không nương tựa; giáo hoá chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật cũng không nương tựa; đạt giác ngộ các pháp của chư Phật cũng không nương tựa. Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không nương tựa. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành như vậy thì các ma (những thế lực gây chướng ngại, phá hoại việc tu đạo) và ma thiên (các vị trời theo phe ma, đứng đầu là Ma vương ở tầng trời cao nhất cõi Dục) không ai phá hoại được."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà với một tâm ý thọ trì (nhận lấy, giữ gìn và thực hành) sáu ba-la-mật; thọ trì tứ thiền (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc, tức cõi của những chúng sinh còn thân hình nhưng đã lìa dục vọng thô), tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn, bình đẳng với mọi chúng sinh: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả; cũng gọi là tứ vô lượng tâm), đại từ đại bi (lòng thương lớn, ban vui và cứu khổ cho mọi chúng sinh) và tứ không định (bốn bậc định thuộc cõi Vô Sắc, tức cõi không còn thân hình: định thấy hư không vô biên, định thấy thức vô biên, định thấy không có gì cả, định không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng); tứ vô ngại tuệ (bốn trí tuệ thông suốt không vướng mắc: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về tài giảng giải), tứ vô sở uý (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), ba mươi bảy phẩm, cả tam thoát môn (ba cửa giải thoát: không, không có tướng, không mong cầu), thập lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), mười tám pháp của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, gọi là mười tám pháp bất cộng); và thế nào là thọ trì tám mươi vẻ đẹp (tám mươi nét đẹp phụ trên thân Phật, đi kèm ba mươi hai tướng tốt chính)?"

 Phật nói: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì mọi việc bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn và các việc thiền định đã làm đều thực hành bằng Bát-nhã ba-la-mật. Đối với ba cửa giải thoát, bốn tâm bình đẳng, đại từ và ba mươi bảy phẩm, mọi điều làm, mọi điều nghĩ đều không rời Bát-nhã ba-la-mật. Đối với ba tam-muội, mười lực của Phật, bốn vô sở uý, bốn vô ngại tuệ, mười tám pháp của Phật, tám mươi vẻ đẹp, cũng đều không rời Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát với một tâm ý thực hành Bát-nhã ba-la-mật, mà thọ trì sáu ba-la-mật cho đến tám mươi vẻ đẹp?"

 "Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì khi thực hành sáu ba-la-mật hoàn toàn không có tướng hai (không chia ra hai bên đối đãi như mình và người, có và không); cho đến tám mươi vẻ đẹp cũng không có tướng hai."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là thực hành sáu ba-la-mật cho đến tám mươi vẻ đẹp mà không dùng tướng hai?"

 Phật nói: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đầy đủ trọn vẹn, gồm thâu giữ hết các ba-la-mật và ba mươi bảy phẩm mà thực hành bố thí."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Việc ấy là thế nào?"

 Phật nói: "Bồ-tát lúc thực hành Bát-nhã ba-la-mật không dùng tâm hữu lậu (tâm còn rỉ chảy phiền não, còn dính mắc thế gian), mà thực hành đàn ba-la-mật (dāna-pāramitā: bố thí đưa sang bờ giác) trong sự vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), và nghĩ rằng: 'Ta là ai? Vật đem cho là gì? Người nhận là ai?' Đối với ba việc ấy không nhận lấy ý niệm về tướng. Lúc ấy cũng không thấy tâm ý của mình, vật đem cho và người nhận. Cho đến mười tám pháp của Phật cũng như vậy.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cho đến chính Bát-nhã ba-la-mật cũng không có tướng, cũng không thấy sáu ba-la-mật. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cho đến tám mươi vẻ đẹp, cũng không có tướng, cũng không thấy gì."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Dùng pháp không tướng, không tạo tác, thì làm sao đầy đủ sáu ba-la-mật, làm sao đầy đủ ba mươi bảy phẩm, làm sao đầy đủ ba không (ba pháp quán: không, không có tướng, không mong cầu) và mười lực, làm sao đầy đủ bốn vô sở uý và mười tám pháp của Phật?"

 Phật nói: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, bố thí không chấp tướng, tùy theo điều chúng sinh muốn: hoặc xin da thịt, vợ con, đất nước, thành trì, châu báu, mọi của cải lúa gạo, đều không từ chối ai. Khi bố thí như vậy, có người đến hỏi Bồ-tát: 'Bố thí không chấp tướng như thế để làm gì?' Dù có lời ấy, ta vẫn tiếp tục bố thí không dứt, đem việc bố thí này chung cùng với chúng sinh, để hướng về A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề. Cũng không có ý niệm về tướng, không có ý về việc cho, không có ý về vật cho, không có ý về người nhận, cũng không thấy ý về A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề. Vì sao? Vì tất cả những gì thấy được đều là không. Như vậy thì ai là người thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề? Làm được như vậy mới là làm thật, mới làm trong sạch được cõi Phật, giáo hoá được chúng sinh, mới là thực hành sáu ba-la-mật, mới là đầy đủ ba mươi bảy phẩm và ba cửa giải thoát, mới là đầy đủ mười tám pháp của Phật.

 Người thực hành như vậy thì không nhận lấy quả báo của bố thí. Ví như vị vua cõi trời thứ sáu (cõi trời Tha Hoá Tự Tại, tầng trời cao nhất của cõi Dục, nơi mọi điều mong muốn đều tự hiện ra) muốn gì thì chỉ nghĩ đến là có ngay. Bồ-tát cũng thế, chỉ cần tâm nghĩ đến các pháp thì tất cả đều đến đầy đủ. Nhờ công đức bố thí, Bồ-tát có thể cúng dường chư Phật, làm no đủ khắp các vị trời và loài người. Bồ-tát dùng ổ-hoà câu-xá-la (upāya-kauśalya: phương tiện khéo léo, tức những cách thức linh hoạt, khéo léo để dẫn dắt chúng sinh tùy căn cơ) mà thực hành đàn ba-la-mật, đặt chúng sinh vào pháp tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-phật và Bồ-tát). Đó là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà đầy đủ đàn ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà đầy đủ thi ba-la-mật (śīla-pāramitā: giữ giới đưa sang bờ giác)?"

 Phật nói: "Bồ-tát biết rõ giới luật thuộc pháp đạo vô lậu của bậc hiền thánh, không huỷ phạm, không rối loạn, vâng giữ giới của hiền thánh. Đối với các pháp không bám chấp (?) điều gì: không bám chấp ngũ ấm (năm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn tạo tác, thức là sự hay biết), không bám chấp ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật hoặc vua Chuyển luân), không bám chấp tứ tính (bốn đẳng cấp trong xã hội Ấn Độ xưa: Bà-la-môn, Sát-đế-lợi, Phệ-xá, Thủ-đà-la; ý nói không cầu sinh vào dòng dõi cao sang), không bám chấp các cõi trời từ Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị vua trời hộ trì bốn phương, tầng thấp nhất của cõi Dục) cho đến trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ngự), không bám chấp từ Tu-đà-hoàn (quả vị thánh thứ nhất của hàng Thanh văn, người mới bước vào dòng thánh) đến La-hán (A-la-hán, quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy chỉ dạy), cũng không bám chấp Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường). Mọi công đức đã làm chỉ muốn chung cùng với chúng sinh, để hướng về tát-vân-nhược (sarvajña: nhất thiết trí, trí tuệ biết khắp mọi sự, tức trí tuệ của Phật); không chấp tướng, không nương tựa, cũng không theo lối hai bên đối đãi. Đó chỉ là nói theo việc đời, không phải nghĩa chân thật tối yếu.

 Đầy đủ giới rồi, Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo mà khởi lên bốn thiền, không vì tham mà nhận lấy thiên nhãn (mắt trời: năng lực thấy xa, thấy khắp, thấy cả những gì mắt thường không thấy). Dùng thiên nhãn nhìn chư Phật mười phương, cho đến khi thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề cũng chưa từng rời thiên nhãn. Dùng thiên nhĩ (tai trời: năng lực nghe khắp mọi âm thanh xa gần) trong sạch trọn vẹn mà nghe kinh pháp chư Phật giảng nói, không quên những điều đã nghe. Cho đến được tài biện luận của riêng mình, biết rõ ý của chư Phật. Biết ý chư Phật rồi thì có thể làm lợi ích cho mọi chúng sinh. Giữ trí tuệ biết túc mạng (biết các đời trước của mình và của người), hiểu rõ mọi việc đã làm mà không đánh mất hạnh nguyện gốc; dùng pháp vô lậu đặt chúng sinh vào ba thừa, tùy điều chúng sinh muốn mà trao cho tất cả. Tu-bồ-đề! Đó là không chấp tướng mà đầy đủ thi ba-la-mật."

 Phật nói: "Bồ-tát làm sao đầy đủ nhẫn? Từ khi phát tâm cho đến khi ngồi đạo tràng (toà ngồi dưới cội bồ-đề, nơi thành Phật), nếu có chúng sinh đến dùng dao gậy đánh đập Bồ-tát, Bồ-tát trọn không khởi tâm giận. Bồ-tát nên khởi lên hai thứ nhẫn: một là nhẫn nhục (chịu đựng sự nhục mạ, hãm hại mà không oán giận), hai là vô sở tùng sinh pháp nhẫn. Khởi ý nghĩ rằng: 'Kẻ đem dao gậy đánh ta là ai? Người chịu đòn là ai?' Nên quán (quan sát bằng trí tuệ) pháp tướng (tướng chân thật của các pháp); người quán pháp tướng thì cũng không có gì, cũng không có gì để quán. Không có gì để quán thì liền được vô sở tùng sinh pháp nhẫn. Trụ vững trong hai thứ nhẫn rồi thì đầy đủ bốn thiền, bốn tâm bình đẳng và bốn không định, đầy đủ ba mươi bảy phẩm và ba cửa giải thoát, đầy đủ mười lực, bốn vô sở uý, bốn vô ngại tuệ. Bồ-tát đã trụ trong pháp này thì được thần thông, không phải hàng nhị địa (hai bậc Thanh văn và Bích-chi-phật) có thể theo kịp.

 Đầy đủ thần thông rồi thì đầy đủ sáu ba-la-mật. Dùng tuệ thiên nhãn thấy chư Phật mười phương, cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề không quên niệm Phật. Lại dùng tuệ thiên nhĩ nghe giáo pháp chư Phật mười phương giảng dạy, biết hết chư Phật, những điều chư Phật nghĩ cũng đều đạt tới. Biết tâm ý chúng sinh, tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp. Tự biết đời trước của mình, dùng trí tuệ biết rõ công đức của chúng sinh, đem các gốc lành công đức khuyến khích chúng sinh; dùng trí tuệ lậu tận (trí tuệ đã dứt sạch mọi phiền não) đặt chúng sinh vào ba thừa. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo mà thực hành, giáo hoá chúng sinh, làm trong sạch cõi Phật, đầy đủ trí tuệ tát-vân-nhược, đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề, chuyển pháp luân (quay bánh xe pháp, tức thuyết giảng chánh pháp; ví giáo pháp như bánh xe lăn đi khắp nơi, nghiền nát phiền não). Đó là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà đầy đủ sằn ba-la-mật (kṣānti-pāramitā: nhẫn nhục đưa sang bờ giác)."

 Phật nói: "Thế nào là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà đầy đủ duy-đãi ba-la-mật (vīrya-pāramitā: tinh tấn, tức sự siêng năng bền bỉ, đưa sang bờ giác)? Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, thân và tâm đều tinh tấn, đầy đủ bốn thiền. Từ bốn thiền đứng dậy thì được vô số thần thông, biến hoá đi lại, tay sờ được mặt trời mặt trăng. Đem sự tinh tấn ấy đi khắp vô số cõi nước mười phương, dùng mọi đồ cúng dường mà cúng dường chư Phật, cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề. Các vị trời và người đời đều sẽ cung kính. Vị Bồ-tát ấy cho đến khi bát-nê-hoàn, dùng thần túc (năng lực đi lại tự tại, biến hoá thân hình) đến khắp mười phương nghe nhận lời pháp của chư Phật; pháp đã nghe thì cho đến khi thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề trọn không quên; làm trong sạch cõi Phật, giáo hoá chúng sinh, đầy đủ tát-vân-nhược. Đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà đầy đủ duy-đãi ba-la-mật.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Dùng pháp đạo vô lậu mà đầy đủ tinh tấn về tâm: miệng không nói điều ác, thân không làm điều ác, ý không nghĩ điều ác; cũng không bám chấp (?) khổ hay vui, thường hay vô thường (luôn đổi thay, không bền), không bám chấp có ngã hay vô ngã (có hay không có một cái "ta" thường còn), không bám chấp hữu vi hay vô vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt; và pháp không do tạo tác, không sinh không diệt), không bám chấp tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc, tức toàn bộ thế giới của chúng sinh còn luân hồi), không bám chấp bốn thiền và bốn không định, bốn tâm bình đẳng, ba cửa giải thoát, ba mươi bảy phẩm, cho đến mười tám pháp cũng không bám chấp gì. Cũng không bám chấp Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến quả A-la-hán), Bích-chi-phật; không bám chấp đạo Thanh văn, đạo Bích-chi-phật; không bám chấp Bồ-tát, không bám chấp các địa (các bậc tu) của Bồ-tát, không bám chấp ngũ thú (năm nẻo tái sinh: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục). Cũng không phân biệt đây là trời, đây là người, đây là súc sinh, đây là nê-lê (địa ngục), đây là bệ-lệ (ngạ quỷ, loài quỷ đói); cũng không phân biệt đây là đạo Tu-đà-hoàn, đây là đạo La-hán, đây là đạo Bích-chi-phật; cũng không phân biệt đây là đạo Bồ-tát, cũng không phân biệt đây là tát-vân-nhược; không bám chấp các pháp, các đạo cũng không phân biệt. Vì sao? Vì các pháp ấy đều không có cốt lõi thật, không có gì để bám chấp, cũng không có gì để phân biệt.

 Nhờ đầy đủ tinh tấn về tâm, Bồ-tát cứu được tất cả chúng sinh, kể cả ma và kẻ oán thù. Cứu chúng sinh rồi, cũng không thấy chúng sinh. Đầy đủ tinh tấn rồi, cũng không thấy tinh tấn. Đầy đủ Phật pháp rồi, cũng không thấy Phật pháp. Làm trong sạch cõi Phật mà cũng không thấy, không nắm được gì. Đầy đủ tinh tấn thì nhận được các pháp lành, nhưng cũng không khởi niệm bám vào các pháp lành ấy. Đi khắp các cõi nước cứu giúp chúng sinh, biến hoá tùy ý không ngăn ngại: hoặc mưa hoa, hoặc rải hương, hoặc dùng các trò âm nhạc, trống phách, đàn ca, hoặc làm cho mặt đất chấn động, hoặc phóng ánh sáng, hoặc hiện ra cõi nước bằng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não), hoặc dùng trò cờ bạc, hoặc hiện vào nước vào lửa tùy theo nẻo đường của họ mà vào, tạo nhân duyên cho họ thực hành thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch). Hoặc dùng bố thí, giữ giới mà thu phục họ; hoặc đem thân thể bị cắt xẻ, vợ con, đất nước mà thu phục họ; hoặc dùng chính thân mình theo ý chúng sinh mà thu phục họ. Tu-bồ-đề! Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo, không chấp tướng mà thực hành duy-đãi ba-la-mật."

 Phật nói: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, trụ trong pháp không tướng mà tu thiền. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì, trừ tam-muội của Như Lai (định riêng chỉ Phật có; "Như Lai" là danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như), tất cả các tam-muội khác đều sẽ đầy đủ. Đầy đủ bốn thiền, đầy đủ bốn tâm bình đẳng và bốn không định; đều sẽ tu theo chiều thuận và chiều nghịch tám duy vô (bát giải thoát: tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự đắm nhiễm vào cõi có hình và cõi không hình) và cửu thứ đệ thiền (chín bậc định tu liên tiếp theo thứ tự: bốn thiền, bốn không định và định diệt hết cảm thọ, tri giác); tu tam-muội không, tam-muội không có tướng, tam-muội không mong cầu; điện quang tam-muội (định sáng tỏ như ánh chớp), kim cang tam-muội (định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não), trực trị tam-muội (định ngay thẳng, đối trị phiền não (?)). Trụ trong thiền ba-la-mật (dhyāna-pāramitā: thiền định đưa sang bờ giác) này thì được ba mươi bảy phẩm; trụ trong tam-muội thì đầy đủ đạo tuệ (trí tuệ biết rõ mọi con đường tu đạo), mọi cửa tam-muội đều đến nhập vào đây; đầy đủ đạo tuệ, đầy đủ việc thực hành mười trụ địa, cho đến tát-vân-nhược trọn không giữa đường mà chứng lấy quả nhỏ (của Thanh văn, Bích-chi-phật).

 Trụ trong tam-muội, Bồ-tát đi khắp các cõi Phật cúng dường chư Phật, ở chỗ chư Phật gieo trồng các gốc công đức; làm trong sạch cõi Phật, đi khắp bốn châu thiên hạ (?) giáo hoá chúng sinh, rộng đặt chúng sinh vào sáu ba-la-mật; hoặc đặt họ vào quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai của Thanh văn, chỉ còn tái sinh một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán, Bích-chi-phật, tùy điều họ muốn mà làm tròn nguyện ước. Trong thiền ba-la-mật ấy, Bồ-tát tổng trì trọn các cửa đà-lân-ni (dhāraṇī, tức đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ không quên mọi pháp đã nghe), liền được bốn vô ngại tuệ, liền nhận được thần thông, trọn không rơi vào bào thai người nữ. Không thụ hưởng sắc dục; đối với sinh hay không sinh (?), dù có sinh ra cũng không dính mắc vào sự sinh. Vì sao? Vì khéo quán pháp huyễn, biết mọi thứ có được đều như trò ảo thuật; cứu độ chúng sinh mà không có tướng chúng sinh; dùng pháp không có gì để được mà đặt chúng sinh vào pháp không có gì để được; nói như vậy là theo cách tính đếm của thế tục, không phải theo nghĩa tối thượng. Dùng thiền ba-la-mật đi vào khắp các thiền và các thiền giải thoát; chưa được A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề thì trọn không bỏ thiền ba-la-mật. Thực hành đạo tuệ mà vào trí tuệ tát-vân-nhược, liền dứt hết tập tự (tập khí: những thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), để tự cứu mình rồi lại cứu người khác. Cứu người khác rồi, làm phúc điền (ruộng phúc: chỗ đáng cúng dường, ai cúng dường thì được phúc lành, như gieo hạt vào ruộng tốt thì được mùa) cho chư thiên, loài người và A-tu-luân (A-tu-la: một loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên). Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, đó là đầy đủ tam-muội không tướng."

 "Thế nào là Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, trong pháp không tướng mà đầy đủ niệm Bát-nhã ba-la-mật?"

 Phật nói: "Bồ-tát không thấy pháp nào thành tựu thật, không thấy năm ấm thành tựu thật, không thấy năm ấm sinh ra, không thấy chỗ năm ấm đến sinh; cho đến đạo Tu-đà-hoàn cũng không thấy chỗ sinh, không thấy chỗ đến trụ. Vì tất cả như hư không, thật ra không thể nắm bắt được; cũng không thấy pháp lậu tận của Tu-đà-hoàn. Thực hành Bát-nhã ba-la-mật để hiểu pháp có cốt lõi và không có cốt lõi; hiểu như vậy thì hiểu được nội không, ngoại không (cái không của bên trong là thân tâm mình, và cái không của bên ngoài là cảnh vật) và hữu vô không (cái không của cả "có" lẫn "không"). Đối với các pháp không đi vào chỗ nào, không đi vào năm ấm, cho đến đối với đạo cũng không đi vào chỗ nào. Học Bát-nhã ba-la-mật không có gì thì đầy đủ đạo Bồ-tát. Thế nào là đạo Bồ-tát? Chính là sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, mười lực, bốn vô sở uý, bốn vô ngại tuệ, mười tám pháp của Phật, ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp; ở trong chỗ không có gì mà thành đạo Phật.

 Đầy đủ sáu ba-la-mật, đầy đủ ba mươi bảy phẩm và năm thần thông, Bồ-tát tùy điều chúng sinh muốn mà trao cho trong sáu độ (sáu ba-la-mật): ai tham lam ganh ghét thì đem đàn ba-la-mật trao cho; ai giữ giới xấu thì đem giới của đạo trao cho; ai giận dữ thì đem nhẫn trao cho; ai lười biếng thì đem tinh tấn khuyến khích; ai tâm tán loạn thì đem thiền cứu giúp; ai ngu si thì đem trí tuệ trao cho, cho đến giải thoát phẩm (phần công đức giải thoát) và giải thoát kiến phẩm (phần công đức thấy biết rõ mình đã giải thoát) cũng đều trao cho. Ai có ý theo đạo Thanh văn thì tùy căn cơ vốn có của họ mà trao cho đạo Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật. Ai theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu của Bồ-tát, vừa cứu mình vừa cứu người, hướng đến thành Phật) thì đem đạo Phật trao cho.

 Bằng phương tiện ấy, Bồ-tát có thể làm vô số biến hoá, cho đến ở các cõi Phật nhiều như cát bên bờ sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; ví với con số nhiều không đếm xuể), tùy ý người muốn mà biến đổi vẻ đẹp của cõi nước ấy, làm tròn nguyện của chúng sinh. Từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, muốn chọn lấy cõi nước nào thì tùy theo nguyện. Ví như người ở cõi trời thứ sáu, mọi thứ áo mặc, đồ ăn, âm nhạc đều tùy ý liền đến. Bồ-tát dùng sáu ba-la-mật thực hành đạo Bồ-tát, mọi điều mong nguyện đều đầy đủ, đạt tát-vân-nhược. Đối với năm ấm không nhận lấy gì; đối với tất cả các pháp, dù là pháp của đạo hay pháp thế tục, pháp lành hay pháp ác, đều đầy đủ mà không nhận lấy gì. Về sau khi thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề, thành A-duy-tam-Phật (abhisambuddha: bậc đã hoàn toàn giác ngộ, tức đã thành Phật), mọi thứ trong cõi nước đều tùy ý mà có ngay, không có ai mang đến, cũng không có ai mang đi, cũng như trên cõi trời thứ sáu. Vì sao? Vì các pháp không có chỗ để cậy, cũng không có chỗ để nương. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật bằng tướng không có gì, đó là đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video