Thiên 80 — Phẩm 80 – Tin bản tế

 Thiên thứ tám mươi: Phẩm "Tin vào chân tế" của Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Đại trí tuệ đưa sang bờ bên kia: trí tuệ lớn thấy rõ mọi sự vật, mọi hiện tượng đều trống rỗng, không có tự tính, nhờ đó vượt khỏi biển sống chết để sang bờ giải thoát; "chân tế" là "bờ mé chân thật", tức thực tại rốt ráo, chỗ tận cùng chân thật của mọi pháp).

 Bấy giờ, Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nghĩa "không") thưa với Phật: "Giả như vốn không hề có chúng sinh và chỗ ở của chúng sinh, thì vì cớ gì bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) lại nghĩ đến và thực hành Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì bồ-tát tin vào chân tế, nên nghĩ đến Bát-nhã Ba-la-mật. Nếu chân tế với chúng sinh tế (bờ mé, thực chất rốt ráo của chúng sinh) mà khác nhau, thì bồ-tát rốt cuộc không nghĩ đến Bát-nhã Ba-la-mật. Chính vì chân tế với chúng sinh tế bình đẳng, không khác nhau, nên bồ-tát muốn làm lợi cho chúng sinh mà nghĩ đến và thực hành Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn, bậc bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không chia tách, phân biệt chân tế, mà vẫn đặt chúng sinh vào chân tế."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Nếu đặt chúng sinh vào chân tế, thì tức là đặt chân tế vào chân tế. Nếu đặt chân tế vào chân tế, thì cả hai đều không có gì cả; làm sao lấy cái không có gì mà đặt vào cái không có gì? Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Như thế thì bồ-tát làm sao đặt chúng sinh vào chân tế?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không thể lấy chân tế đặt vào chân tế, không thể lấy cái có đặt vào cái có, cũng không thể lấy cái không có đặt vào cái không có. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng ẩu-hoà câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài khéo dùng những cách thức thích hợp với từng người, từng hoàn cảnh để dẫn dắt chúng sinh mà bản thân không bị dính mắc) để đặt chúng sinh vào chân tế; chân tế và chúng sinh tế chỉ là một bờ mé, không có hai."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là bồ-tát dùng phương tiện khéo léo thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, mà đặt chúng sinh vào chân tế, mà lại không có sự chia tách nào hiện ra?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo đặt chúng sinh vào đàn (bố thí: đem của cải, sức lực, lời dạy cho người khác); đặt rồi, lại vì họ nói rằng việc bố thí từ gốc đến ngọn đều là không, nói rằng vật đem cho, người cho và người nhận đều là không, việc nhận quả báo cũng là không. Bồ-tát dạy rằng: 'Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi người tu tại gia)! Đừng nghĩ ra đủ thứ hình tướng khác nhau. Ngươi cho rằng vật ngươi cho và người nhận thật có quả báo sao? Tất cả đều bình đẳng, chỉ là một cái không mà thôi, đều đi vào chân tế.'

 Lại dạy rằng: 'Thiện nam tử! Nếu ngươi không phân biệt vật đem cho, người nhận và quả báo, thì đó là sự bố thí cam lồ (cam lồ: thứ nước thần làm cho bất tử, ở đây ví với Niết-bàn, sự giải thoát hoàn toàn khỏi sống chết), liền đạt được quả cam lồ. Chớ lấy việc bố thí này mà cầu nhận lấy sắc (hình thể, vật chất).'

 Lại dạy rằng: 'Thiện nam tử! Chớ lấy việc bố thí mà cầu nhận thống (cảm giác khổ, vui), chớ lấy việc bố thí mà cầu nhận tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các tâm ý tạo tác), thức (sự hay biết phân biệt). Vì sao vậy? Vật ngươi đem cho, người cho và người nhận đều là không, việc nhận quả báo cũng là không. Lấy cái không mà bố thí lại có chỗ mong cầu, thì mọi thứ đem cho đều không thể thấy được. Vì sao vậy? Vì mọi cái có, từ gốc cho đến rốt ráo, luôn tự nó là không.'

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo đặt chúng sinh vào thi (giữ giới: giữ các điều răn cấm, không làm điều ác), dạy rằng: 'Thiện nam tử! Hãy bỏ mười việc ác (thập ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến) này; những pháp ác ấy không có thật. Hãy tự suy xét kỹ rằng mười việc ác ấy vốn không có gì cả.'

 Bồ-tát ma-ha-tát dùng sự đầy đủ phương tiện khéo léo như thế mà dạy dỗ chúng sinh, liền đem bố thí và giữ giới dạy cho chúng sinh. Quả báo của bố thí và giữ giới đều tự nó trống rỗng, không có gì, cũng không bước vào trong đó; liền đạt được sự lặng yên, liền sinh trí tuệ, dứt mọi u tối mê lầm, lìa mọi khổ não, mà nhập bát-nê-hoàn (Niết-bàn trọn vẹn: sự diệt tắt hoàn toàn mọi phiền não và sống chết) theo cách nói của thế tục (theo lối nói quy ước thông thường của thế gian), chứ không phải theo tối đệ nhất nghĩa (nghĩa chân thật cao nhất, tức chân lý rốt ráo). Vì sao vậy? Người tìm bát-nê-hoàn từ trong cái không, thì không có cái không nào rốt cuộc lại nhập bát-nê-hoàn (?); Nê-hoàn (Niết-bàn) tự nó rốt ráo cũng là không."

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thấy chúng sinh tâm rối loạn, ý chí không vững, tranh giành, oán hận giận dữ, liền dạy họ nhẫn nhục, dạy họ tập sằn (nhẫn nhục: chịu đựng điều trái ý mà không giận, không trả thù), dạy người rằng: 'Những gì ngươi rơi vào, chìm đắm vào đều là trống rỗng, không có gì. Hãy suy nghĩ kỹ rằng: "Sự hung dữ tệ hại của ta vốn rỗng không; đó là ta chăng? Hay là ai? Cái ý hung dữ tệ hại rỗng không ấy từ đâu mà đến?"

 Cái không chẳng có lúc nào là không không; cái không ấy cũng chẳng phải do Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như), bồ-tát, La-hán (bậc tu hành đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không do nghe Phật dạy) làm ra, cũng chẳng phải do chư thiên cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, có ba mươi ba vị trời cai quản), rồng, A-tu-luân (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), quỷ thần, Chân-đà-la (loài thần ca nhạc, đầu có sừng), Ma-hầu-lặc (loài thần mình rắn lớn) làm ra; cái không tự nhiên là không.'

 Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng pháp không mà đặt chúng sinh, khiến họ đi vào cái không. Tuy có quả báo đáp ứng, nhưng không rời A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Tuy khuyên chúng sinh tiến lên cầu đạo, nhưng đó chỉ là theo cách nói thế tục, không phải theo nghĩa chân thật cao nhất. Vì sao vậy? Tính không cũng chẳng phải là sự chứng ngộ, cũng không có người chứng ngộ, cũng không có người sắp chứng ngộ; đó gọi là chân tế, tính vốn không. Bồ-tát vì chúng sinh mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật ở trong đó, nhưng cũng không thấy có chúng sinh, cũng không thấy chỗ ở của họ. Vì sao vậy? Vì chúng sinh lặng yên như các pháp (mọi sự vật, hiện tượng)."

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo, thấy trong chúng sinh có người lười biếng, bồ-tát liền khuyên giúp họ dùng thân và ý thực hành pháp tinh tấn (siêng năng, gắng sức tu hành không ngừng) trống rỗng, không có gì: đối với các pháp không lười biếng, cũng không thấy có sự lười biếng; pháp trống rỗng, không có gì thì rốt cuộc không từ cái không mà lùi bước; chớ đối với pháp lành mà sinh ý lười biếng, chớ để thân và ý thoái lui; đối với sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), bốn thiền (bốn tầng thiền định ở cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm bình đẳng rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và bốn định không (bốn tầng thiền định ở cõi Vô sắc) thì chớ thoái lui; đối với ba mươi bảy phẩm pháp (ba mươi bảy pháp tu hướng đến giác ngộ), ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện) cho đến mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có) thì chớ sinh ý nghĩ lười biếng; chớ đối với các pháp mà tạo ra chướng ngại; quán xét pháp trống rỗng, không chướng ngại, thì không có ai lười biếng."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng pháp tính không mà khuyên chúng sinh tiến lên, khiến họ an trụ trong hạnh không; tuy an trụ trong hạnh không nhưng không theo hai bên. Vì sao vậy? Tính không là một, không có hai; pháp không hai thì không có chỗ nào để đi vào."

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đem pháp tính không dạy chúng sinh khiến họ tinh tấn, dạy bảo rằng: 'Thiện nam tử! Hãy khéo tinh tấn trong bố thí, trong giữ giới, trong nhẫn nhục, trong tinh tấn, trong thiền định, trong trí tuệ, tuỳ theo sức mình có thể, trong ba mươi bảy phẩm cho đến mười tám pháp của Phật. Thiện nam tử! Chớ đối với các pháp ấy khởi ý nghĩ thành hai, cũng không lìa ý nghĩ thành hai. Vì sao vậy? Vì các pháp ấy tính vốn không. Pháp tính không thì không có hai, cũng chẳng phải không hai.'

 Tu-bồ-đề! Đó là bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo tập hạnh bồ-tát, dạy dỗ chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật, rồi lần lượt đặt chúng sinh vào quả Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất: người mới vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai: chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba: không trở lại cõi Dục nữa), A-la-hán (quả thứ tư: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Bích-chi-phật, đặt chúng sinh cho đến A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ."

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo giúp ích chúng sinh, khuyên giúp rằng: 'Hãy nghĩ đến thiền định, giữ tâm chuyên nhất, chớ sinh ý nghĩ tán loạn, cũng chớ sinh ý nghĩ về tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một đối tượng).' Vì sao vậy? Vì tính của các pháp đều là không. Trong cái không, không có pháp nào, cũng không có người tán loạn, cũng không có người tâm chuyên nhất; hãy an trụ trong tam-muội ấy nơi mọi việc thân, miệng, ý làm.

 Dù là sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, tám giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của cõi Dục, Sắc, Vô sắc), chín bậc thiền thứ lớp (chín tầng thiền định nhập lần lượt không gián đoạn), mười trí lực của Phật (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ (bốn sự tự tin hoàn toàn của Phật khi thuyết pháp), bốn trí tuệ không ngăn ngại (thông suốt không trở ngại về pháp, về nghĩa, về ngôn từ và về biện thuyết), đại từ đại bi (lòng thương lớn, ban vui và cứu khổ cho hết thảy chúng sinh), mười tám pháp của Phật, tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ trên thân Phật); dù là đạo Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), đạo Bích-chi-phật, đạo bồ-tát, đạo Phật; dù là quả Thanh văn, quả Bích-chi-phật; dù là tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ toàn tri của Phật); dù là làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hoá chúng sinh; nếu người thực hành cái không thì liền được tất cả những việc pháp lành ấy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo giúp ích chúng sinh như vậy; từ khi mới phát tâm đến nay, chưa từng có lúc nào không làm điều lợi ích cho chúng sinh, ít hay nhiều. Đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, lễ bái, phụng sự chư Phật Thế Tôn; từ nơi chư Phật nhận lãnh giáo pháp cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ thì rốt cuộc không quên mất; thường được các tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp không quên) trong việc làm của thân, miệng, ý; thường đầy đủ, không thiếu sót gì.

 Vì sao vậy? Vì khéo nghĩ nhớ đến tát-vân-nhã. Vì khéo về tát-vân-nhã, nên liền khéo về mọi đạo: đạo Thanh văn, đạo Bích-chi-phật và các thần thông. Những đạo mà bồ-tát nên thực hành thì rốt cuộc không bỏ phế; đứng vững nơi thần thông mà cứu giúp chúng sinh, xoay vần trong sống chết của năm nẻo (năm cõi tái sinh: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) mà thần thông không hề hao giảm."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, an trụ nơi tính không mà giúp ích chúng sinh như vậy.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo an trụ nơi tính không mà giúp ích chúng sinh, đem Bát-nhã Ba-la-mật khuyên dạy chúng sinh rằng: 'Thưa các nhân giả (các vị hiền, cách gọi tôn kính)! Hãy làm trong sạch thân, miệng, ý mà nhận lãnh lời dạy cam lồ; người nhận lãnh lời dạy cam lồ thì rốt cuộc không lìa pháp tính không. Vì sao vậy? Pháp tính không chẳng phải là pháp có, cũng chẳng phải là pháp không có.'"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, khiến chúng sinh đi vào như thế, học như thế, chưa từng có lúc nào không tinh tấn. Tự mình làm mười điều lành (thập thiện: không làm mười điều ác), khuyên người khác làm; tự mình giữ năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và tám trai giới (tám điều răn người tại gia giữ trong một ngày một đêm, gồm năm giới và ba điều thêm như không ăn quá giờ…), bốn thiền, bốn đẳng, bốn định không, khuyên người khác làm; tự mình thực hành ba mươi bảy phẩm đạo, mười trí lực, mười tám pháp, khuyên người khác làm; tự mình tu tám mươi vẻ đẹp phụ, khuyên người khác tu.

 Tự mình học trí tuệ của đạo Tu-đà-hoàn, lại dạy người khác học Tu-đà-hoàn, nhưng tự mình không ham muốn gì ở trong đó; tự mình lấy trí tuệ trong pháp La-hán, cũng dạy người khác học pháp A-la-hán, Bích-chi-phật; tự mình trong lòng không ham muốn gì; tự mình phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, lại dạy người khác học A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát tập hạnh bồ-tát, dùng phương tiện khéo léo, chưa từng có lúc nào lười biếng."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Giả như tính của các pháp vốn là không, chúng sinh cũng không thể nắm bắt, cũng không có chính pháp, cũng không thấy phi pháp (điều trái với chính pháp), thì làm sao bồ-tát đạt được trí tuệ tát-vân-nhã?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng thế, đúng thế! Như lời ông nói, tính của hết thảy các pháp đều là không. Trong pháp không, không có chúng sinh, cũng không có chính pháp, cũng không có phi pháp. Nếu tính của các pháp chẳng phải không, thì bồ-tát không thể ở trong pháp không mà thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ. Bồ-tát vì tính không mà nói pháp, nói năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) tính vốn không; vì thế bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nói năm ấm tính vốn không.

 Vì mười tám giới (mười tám yếu tố của nhận thức: sáu giác quan, sáu đối tượng của giác quan và sáu sự hay biết) tính vốn không, vì mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối nhau làm nên vòng sống chết, từ vô minh đến già chết) tính vốn không, nên bồ-tát vì chúng sinh mà nói pháp: nói bốn thiền, bốn đẳng, bốn định không; nói ba mươi bảy phẩm tính vốn không; nói ba cửa giải thoát; nói tám giải thoát, chín bậc thiền thứ lớp là không, bốn trí tuệ không ngăn ngại, bốn điều không sợ; nói mười tám cái không (mười tám cách quán xét về tính không), mười tám pháp của Phật, đại từ đại bi, tám mươi vẻ đẹp phụ đều là không. Vì thế mà vì chúng sinh nói pháp, nói đạo Thanh văn, đạo Bích-chi-phật, nói tát-vân-nhã, nói về sự dứt sạch các cấu bẩn của thói quen nhiễm từ xưa (tập khí phiền não).

 Lấy tính không ấy mà nói pháp: nếu cái không bên trong (thân tâm vốn không), cái không bên ngoài (cảnh vật vốn không) và cái không của có và không mà tính chẳng phải không, thì bồ-tát rốt cuộc không lấy tính không mà nói pháp; nếu cái không bên trong, cái không bên ngoài và cái không của có và không mà chẳng phải tính không, thì cái không ấy đã bị phá hoại rồi! Cái không không thể bị phá hoại, cũng không thể được tôn lên cao. Vì sao vậy? Cái không không có chỗ chốn, cũng chẳng phải không có chỗ chốn; không đến, cũng không đi. Vì thế pháp thường còn, không tăng không giảm, không sinh không diệt, không dính mắc, không đứt đoạn.

 Bồ-tát an trụ nơi pháp ấy thì thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, nhưng cũng không thấy pháp có chỗ đạt được, cũng chẳng phải không có chỗ đạt được, cũng chẳng phải không đạt được gì; đó là sự thường còn của pháp. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thấy tính của các pháp đều là không, thì đối với A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ rốt cuộc không thoái lui. Vì sao vậy? Vì không thấy các pháp có chướng ngại, thì do đâu mà có nghi ngờ?

 A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ thì tính vốn không, không có chúng sinh, cũng không thấy chỗ ở của chúng sinh, cũng không thấy có ta, có thọ mạng (sự sống lâu dài của một cái ta) và cái thấy biết, cũng không thấy năm ấm cho đến tám mươi vẻ đẹp phụ, cũng không thấy gì cả. Tu-bồ-đề! Ví như vị Phật hoá hiện (thân Phật do thần lực biến hiện ra) hoá ra các tỳ-kheo (người xuất gia nam), tỳ-kheo-ni (người xuất gia nữ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia), vì họ nói pháp suốt đến hàng na-thuật kiếp (na-thuật: con số cực lớn; kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng) không dứt. Tu-bồ-đề! Những người hoá hiện ấy đối với pháp ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-phật, bồ-tát) có đạt được gì chăng?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn, không! Vì sao vậy? Vì không có hình tướng; các pháp cũng không có hình tướng. Có chúng sinh nào vì bồ-tát mà đi vào Thanh văn, Bích-chi-phật đâu? Chỉ vì những người dính mắc vào điều khác, rơi vào điên đảo (thấy sai sự thật, lấy giả làm thật) mà đặt họ vào chỗ thuận theo (?). Những điên đảo như vậy chính là chẳng phải điên đảo; không có điên đảo và các niệm xứ (các chỗ để chú tâm quán xét), cũng không có chúng sinh, cũng không có ta, cũng không có thọ mạng, cũng không có cái thấy biết, cũng không có năm ấm, cũng không có đạo; đó gọi là tính không.

 Bồ-tát ở trong đó thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, vượt qua các điên đảo và cái tướng có người, cái tướng chúng sinh, giải thoát khỏi tướng có hình sắc và không hình sắc, giải thoát khỏi pháp hữu lậu (pháp còn rỉ chảy phiền não, còn dính vào vòng sống chết), và theo cách nói thế tục mà giải thoát khỏi pháp vô lậu (pháp không còn phiền não), chứ không theo nghĩa chân thật cao nhất. Thế nào là vô lậu? Ba mươi bảy phẩm, những pháp ấy cũng không có gì, cũng không sinh ra, cũng không do thực hành mà có; đó gọi là đạo tính không của chư Phật Thế Tôn.

 Đạo của chư Phật thì không có chúng sinh, cũng không có ta, người, thọ mạng, cũng không có cái thấy biết, cũng không có năm ấm, cũng không có ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm lớn trên thân Phật), tám mươi vẻ đẹp phụ; đó thật là đạo của Như Lai. Cũng không phải vì đạo bồ-tát mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ; chỉ vì tính không, từ gốc đến rốt ráo và khoảng giữa không có gì là không không, vì luôn luôn là một cái không.

 Bồ-tát sở dĩ thực hành không ba-la-mật (hạnh đưa sang bờ giải thoát bằng cái không), là vì chúng sinh còn có tướng chúng sinh, muốn đặt họ vào tát-vân-nhã; vì thế bồ-tát thực hành đạo tuệ (trí tuệ biết rõ mọi con đường tu hành), nhờ đạo tuệ mà có thể đi vào mọi đạo, cũng đi vào đạo ba thừa. Bồ-tát đã đi vào đầy đủ mọi đạo rồi, giáo hoá chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật, liền ở trong cõi hữu vi (thế giới các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) mà thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, không dứt sự nghiệp của Phật và tính không.

 An trụ nơi tính không chính là sự nghiệp đạo của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; chỗ sống chết và các pháp thế tục đều không lìa tính không. Các bồ-tát đều nên đi vào tính không mà chư Phật đã tu tập; tuy thực hành tính không nhưng đối với tát-vân-nhã thì không rơi rớt."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Các bồ-tát ma-ha-tát thật rất lạ lùng, rất đặc biệt, thực hành việc không mà không phân biệt cái không. Thế nào là không phân biệt cái không? Không nói sắc khác, thọ khác, tưởng khác, hành khác, thức khác, cái không khác, cho đến đối với đạo cũng không nói là khác. Tính không chính là đạo, đạo chính là tính không."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Giả sử tính không khác, năm ấm khác, thì bồ-tát rốt cuộc không chứng ngộ tát-vân-nhã. Tính không với năm ấm bình đẳng không khác; bồ-tát biết tính của các pháp đều là không, vì thế mà phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ. Vì sao vậy? Pháp tính không thì không có gì phá hoại được, cũng không có gì tôn cao; nhưng người đời mê lầm nói rằng: 'Năm ấm là của ta, ta là thuộc về năm ấm.' Liền đi vào năm ấm mà làm việc của cái ta, lại đi vào các hình tướng trong và ngoài, liền sinh ra năm ấm, liền có sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ nhọc, rơi vào năm nẻo không được thoát ra.

 Vì thế bồ-tát tu tập hạnh không ba-la-mật, không phân biệt năm ấm, không quán năm ấm là không hay chẳng không, cho đến đối với đạo cũng không quán là không hay chẳng không. Vì sao vậy? Không vì năm ấm là không mà hiện ra năm ấm, cũng không vì đạo là không mà hiện ra đạo. Tu-bồ-đề! Ví như hư không không phân biệt cái không, cũng không phân biệt cái không bên trong, bên ngoài. Như thế, Tu-bồ-đề! Cũng không vì năm ấm là không mà hiện ra năm ấm, cũng không vì đạo là không mà hiện ra đạo. Vì sao vậy? Cái không là không có gì, cũng không phân biệt đây là không, đây là chẳng không, cho đến đối với đạo cũng như vậy."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Giả như các pháp không thể phân biệt, không thể phá hoại, thì làm sao bồ-tát phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ? Bạch Thế Tôn! Đối với đạo mà còn thấy hai, thì không thể phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ."

 Phật nói: "Đúng thế, đúng thế! Tu-bồ-đề! Người thực hành theo hai bên thì không có đạo; đạo thì không hai, cũng chẳng phải hai. Bồ-tát học đạo không đi vào theo hai bên; bồ-tát chính là đạo, đạo chính là bồ-tát; cũng không phải sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng không thực hành đạo. Vì sao vậy? Đạo cũng không nói rằng: 'Ngươi hãy thực hành năm ấm, ngươi hãy thực hành đạo.' Bồ-tát thực hành đạo cũng không nắm giữ gì."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bồ-tát thực hành đạo, không có gì nắm giữ, cũng không có gì buông bỏ, vậy làm hạnh gì? Thực hành đạo ở chỗ nào?"

 Phật nói: "Ý ông thế nào? Những người do Như Lai hoá hiện ra thì thực hành ở chỗ nào? Có nắm giữ, có buông bỏ chăng?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn, không! Không nắm giữ, không buông bỏ."

 Phật nói: "Vị La-hán ở trong mộng có nắm giữ gì, có buông bỏ gì chăng?"

 Đáp: "Không."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! La-hán còn không ngủ, làm sao có mộng?"

 Phật nói: "Đúng thế, đúng thế! Tu-bồ-đề! Chỗ thực hành của bồ-tát cũng không nắm giữ gì, cũng không buông bỏ gì."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Nếu ý của bồ-tát không nắm giữ hay buông bỏ gì đối với năm ấm, cũng không nắm giữ hay buông bỏ gì đối với đạo, thì bồ-tát không thực hành những gì nên thực hành ở mười trụ địa (mười bậc tu chứng lần lượt của bồ-tát) sao? Không thực hành sáu ba-la-mật sao? Không thực hành ba mươi bảy phẩm, bốn thiền, bốn đẳng và bốn định không, tám giải thoát, chín bậc thiền thứ lớp; không thực hành mười trí lực, bốn điều không sợ, ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp phụ; không thực hành năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thiên nhãn), làm thanh tịnh cõi Phật, giáo hoá chúng sinh; không đạt được tát-vân-nhã, mà có thể thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ được chăng?"

 Phật nói: "Đúng thế, đúng thế! Tu-bồ-đề! Nếu bồ-tát không thực hành đầy đủ mười địa, không đầy đủ sáu ba-la-mật, không đầy đủ bốn thiền, bốn đẳng và bốn định không, tám giải thoát, chín bậc thiền thứ lớp, ba mươi bảy phẩm, cho đến tám mươi vẻ đẹp phụ không đầy đủ, thì rốt cuộc không thể thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ; không đầy đủ thì không thể đạt tát-vân-nhã. Diệt cái tướng không của năm ấm, diệt tính không của đạo; tính ấy đã diệt rồi, an trụ nơi tính diệt, không làm thêm bớt gì cho pháp, cũng không sinh ra gì, cũng không diệt mất gì, cũng không dính mắc, không đứt đoạn, cũng không chứng ngộ.

 Tu-bồ-đề! Theo lời dạy của pháp thế tục mà nói bồ-tát thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ. Năm ấm và đạo là theo cách nói thế tục, không phải nghĩa chân thật cao nhất. Bồ-tát từ khi mới phát tâm đến nay, tuy thực hành đạo nhưng ý cũng không diệt, chúng sinh cũng không diệt, đạo cũng không diệt, bồ-tát cũng không diệt. Ý Tu-bồ-đề thế nào? Khi các ông diệt trừ năm ấm, được vô lượng tam-muội, được quả Tu-đà-hoàn cho đến La-hán, lúc ấy có thấy ý, có thấy quả của đạo chăng?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Không thấy."

 Phật nói: "Vậy sao các đệ tử của ông lại nói là có chỗ đạt được?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Chỉ là theo cách nói thế tục mà thôi."

 Phật nói: "Cũng vì theo cách nói thế tục mà nói có năm ấm, nói có bồ-tát, nói có tát-vân-nhã. Bồ-tát đối với đạo không có pháp nào đạt được, không có gì thêm bớt, là vì do tính của pháp mà không đạt được. Tính của các pháp còn không đạt được tính của các pháp, huống gì lại đạt được mười trụ địa và sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm và ba cửa giải thoát cho đến mười tám pháp của Phật! Nếu nói có chỗ đạt được, thì điều đó không đúng. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, đạt a-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn) mà giúp ích chúng sinh."

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười tám.

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ mười chín.

 Đời Tây Tấn, vị Tam tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương) là Vô-la-xoa vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video