Thiên 82 — Phẩm 82 – Kiến lập

 Thiên thứ tám mươi hai: Phẩm "Kiến lập" (thiết lập, xây dựng) của Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Đại trí tuệ đưa sang bờ bên kia: trí tuệ lớn thấy rõ mọi sự vật, hiện tượng đều trống rỗng, không có tự tính, nhờ đó vượt khỏi biển sống chết để sang bờ giải thoát).

 Bấy giờ, Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nghĩa "không") trong lòng nghĩ rằng: "Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn: người tu hành phát nguyện rộng lớn, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) an trụ trong đạo nào mà có thể lập được lời thệ nguyện bền chắc không sợ hãi?"

 Lúc ấy Phật biết điều Tu-bồ-đề nghĩ, liền bảo rằng: "Sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là đạo của bồ-tát ma-ha-tát; ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hướng đến giác ngộ), mười tám cái không (mười tám cách quán xét về tính không), tám giải thoát (tám pháp thiền quán giúp thoát khỏi sự trói buộc của ba cõi), chín bậc thiền thứ lớp (chín tầng thiền định nhập lần lượt không gián đoạn), mười trí lực (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật), mười tám pháp của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có); Tu-bồ-đề! Những pháp ấy là đạo của bồ-tát. Ý ông thế nào? Có pháp nào mà bồ-tát không học chăng? Nếu không học hết các pháp thì không thành tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ toàn tri của Phật)."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Các pháp đều là không, làm sao bồ-tát học hết các pháp được? Đã không có gì cả, làm sao lại nghĩ rằng: 'Đây là đạo, đây là tục; đây là hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não, còn dính vào vòng sống chết), đây là vô lậu (không còn phiền não); đây là hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), đây là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt); đây là pháp của kẻ phàm ngu, đây là pháp của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên); thế nào là pháp của Phật?'"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng thế, đúng thế! Các pháp thật là không. Giả như các pháp chẳng phải không, thì bồ-tát rốt cuộc không chứng ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật); chính vì các pháp là không, nên bồ-tát chứng ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Sao ông lại hỏi rằng: 'Giả như các pháp là không, thì làm sao bồ-tát nghĩ rằng: "Đây là pháp đạo, đây là pháp tục"?' Ý Tu-bồ-đề thế nào? Nếu chúng sinh đã biết hết thảy các pháp đều là không, thì bồ-tát không cần chứng ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ; chính vì chúng sinh không biết hết thảy các pháp đều là không, nên bồ-tát chứng ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ. Bồ-tát vì các pháp mà lập ra chỗ chốn (đặt ra danh mục) (?), vì chúng sinh mà nói pháp.

 Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành đạo bồ-tát, nên quán xét như thế này: 'Các pháp không thể chỉ nói suông là không mà được (?); đều phải đi khắp nơi quán xét cái có của các pháp, mà cũng không đi vào chỗ nào; không đi vào sáu ba-la-mật, không đi vào ba mươi bảy phẩm, không đi vào pháp ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-phật, bồ-tát).' Vì sao vậy? Vì cái có của các pháp mỗi cái tự nó là không; cái không cũng không đi vào cái không. Cái không còn không thể nắm bắt, huống gì người đi vào cái không!

 Vì thế, bồ-tát đối với các pháp không đi vào chỗ nào, an trụ trong việc học pháp, để quán xét chúng sinh làm những việc không đầu không mối. Bồ-tát nghĩ rằng: 'Chúng sinh tuy làm những việc không đầu không mối, nhưng dễ độ thôi.' Dùng ẩu-hoà câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài khéo dùng cách thức thích hợp với từng người, từng hoàn cảnh để dẫn dắt chúng sinh mà bản thân không bị dính mắc), an trụ nơi Bát-nhã Ba-la-mật mà độ thoát họ, nói với chúng sinh rằng: 'Người bố thí có thể được nhiều của cải, nhưng chớ vì của cải mà kiêu căng, của cải không bền chắc.' Đặt chúng sinh vào giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, tâm chuyên nhất, trí tuệ, đều như thế cả: 'Dù an trụ trong ba thừa, cũng chớ kiêu căng, vì cũng không bền chắc.'

 Bồ-tát khuyên giúp như thế rồi, tuy thực hành đạo bồ-tát nhưng cũng không đi vào chỗ nào. Vì sao vậy? Vì các pháp không có gì cả. Các pháp không có chỗ để đi vào, đạo bồ-tát không có chỗ để an trụ; thực hành sáu ba-la-mật cũng không an trụ chỗ nào, thực hành bốn thiền (bốn tầng thiền định ở cõi Sắc) cũng không an trụ chỗ nào. Vì sao vậy? Thiền mỗi cái tự nó là không, người tu thiền cũng là không, việc thiền cũng là không; bốn đẳng (bốn tâm bình đẳng rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), bốn định không (bốn tầng thiền định ở cõi Vô sắc), tám giải thoát, chín bậc thiền thứ lớp cũng không an trụ chỗ nào; được pháp Thanh văn cũng không an trụ trong đó. Vì sao không an trụ?"

 Đáp rằng: "Vì hai điều mà không an trụ. Hai điều ấy là gì?"

 Đáp rằng: "Đạo không có chỗ để an trụ, cũng không có ai có thể an trụ trong đạo; cũng không vui mừng nói rằng: 'Ta sẽ được quả Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất: người mới vào dòng thánh), mà không an trụ trong đó; ta sẽ được quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), Bích-chi-phật, cũng không an trụ trong đó; ta sẽ chứng ngộ A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ.' Vì sao vậy? 'Ta từ khi phát tâm đến nay chưa từng hướng về đạo khác, chí luôn ở nơi A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ.' Vì sao vậy? Bồ-tát từ khi phát tâm cho đến mười trụ (mười bậc tu chứng lần lượt của bồ-tát) cũng không ở nơi đạo khác, chỉ một lòng hướng về A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thân, miệng, ý chỉ một lòng hướng về đạo; bồ-tát an trụ nơi đạo mà không khởi sinh nhân duyên (?)."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp vốn không sinh ra gì, thì làm sao bồ-tát sinh được ý cầu đạo?"

 Phật nói: "Đúng thế, đúng thế! Các pháp không sinh ra gì. Phàm cái gì không có tạo tác, thì đối với các pháp không sinh ra gì."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Có Phật hay không có Phật, tính của pháp vẫn thường còn chăng?"

 Phật nói: "Đúng thế, có Phật hay không có Phật, tính của pháp vẫn thường còn. Vì chúng sinh không biết tính của pháp thường còn, nên bồ-tát sinh nhân duyên cầu đạo, muốn độ thoát họ."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Nhờ sinh ý cầu đạo mà đắc đạo chăng?"

 Phật nói: "Không."

 "Không sinh ý cầu đạo mà đắc chăng?"

 Phật nói: "Không."

 "Vậy do chẳng sinh chẳng diệt mà đắc chăng?"

 Phật nói: "Không."

 "Nếu không phải vậy, thì do nhân duyên gì mà đắc đạo?"

 "Nói rằng đạo không do vượt qua (độ thoát) mà được, cũng không do không vượt qua mà được. Tu-bồ-đề! Đạo chính là sự vượt qua, sự vượt qua chính là đạo."

 Tu-bồ-đề thưa: "Nếu đạo chính là sự vượt qua, sự vượt qua chính là đạo, thì bồ-tát đã đạt đạo, đã được độ thoát rồi, sao lại nói đây là ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm lớn trên thân Phật), tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ trên thân Phật), mười trí lực, bốn điều không sợ (bốn sự tự tin hoàn toàn của Phật khi thuyết pháp), bốn trí tuệ không ngăn ngại (thông suốt không trở ngại về pháp, nghĩa, ngôn từ và biện thuyết), bốn đẳng, bốn định không, mười tám pháp của Phật của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như)?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ý ông thế nào? Phật là người đạt đạo chăng?"

 Thưa: "Bạch Thế Tôn, không! Phật chính là đạo, đạo chính là Phật."

 "Tu-bồ-đề! Sao lại nói rằng: 'Bồ-tát là bồ-tát đã đạt đạo'? Bồ-tát đầy đủ sáu ba-la-mật, đầy đủ ba mươi bảy phẩm, nhờ đầy đủ mười trí lực, bốn điều không sợ, bốn trí tuệ không ngăn ngại, bốn thiền, bốn đẳng, đầy đủ mười tám pháp, rồi với trí tuệ nhất tướng (trí thấy mọi pháp chỉ là một tướng) trong kim cương tam-muội (trạng thái thiền định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não, là tầng định cuối cùng trước khi thành Phật), mà đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ. Theo thứ lớp như thế, nên gọi là Như Lai, được tự tại đối với các pháp."

 Tu-bồ-đề thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để làm thanh tịnh cõi Phật?"

 Phật nói: "Bồ-tát từ khi mới phát tâm đến nay, luôn làm trong sạch thân, miệng, ý, đồng thời giáo hoá người khác làm trong sạch thân, miệng, ý."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là bồ-tát thân làm điều ác, miệng nói điều ác, ý nghĩ điều ác?"

 Phật nói: "Bồ-tát thân, miệng, ý phạm mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến). Ganh ghét, phạm giới, giận dữ, tâm tán loạn, lười biếng, trí tuệ sai lệch, Tu-bồ-đề! Đó là bồ-tát ý nghĩ điều ác. Giữ giới không trong sạch, đó cũng là ác. Lìa ba mươi bảy phẩm, lìa ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện), đó cũng là ác. Gần gũi hướng về đạo Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi-phật, đó cũng là ác; đó là hạnh ác của bồ-tát.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát còn có tướng năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), mười hai suy (mười hai cửa làm hao tổn: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), đó cũng là ác. Có tướng nam, tướng nữ, có tướng ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), có tướng thiện ác, có tướng hữu vi, vô vi, đó là điều ác của thân, miệng, ý bồ-tát. Vì thế bồ-tát bỏ các điều ác rồi, tự mình thực hành sáu ba-la-mật, cũng khuyên người khác tiến lên thực hành sáu độ (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát), đem công đức ấy cùng chúng sinh cầu cho cõi Phật thanh tịnh; tự mình đem bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não) trong cõi tam thiên đại thiên (một thế giới lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) dâng cho Tam tôn (ba ngôi đáng tôn kính: Phật, Pháp, Tăng), lập nguyện rằng: 'Nguyện cho cõi nước của tôi, mọi thứ trong đó đều là bảy báu.'

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát đem âm nhạc dâng lên làm vui Phật Thế Tôn và các tinh xá (chùa, nơi ở của người tu), giảng đường, lại lập nguyện rằng: 'Nguyện cho cõi Phật của tôi thường nghe nhạc trời.' Tu-bồ-đề! Bồ-tát đem mọi thứ hương trong cõi tam thiên đại thiên dâng cho Tam tôn, lại lập nguyện rằng: 'Nguyện cho cõi Phật của tôi thường có hương trời.'

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát đem thức ăn trăm mùi vị cúng dường Như Lai và chúng đệ tử, lại lập nguyện rằng: 'Khi tôi thành Phật, chúng đệ tử có cơm trăm mùi vị tự nhiên mà có để ăn uống.'

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát đem hương xoa thân dâng Phật và đại chúng, lại lập nguyện rằng: 'Khi tôi thành Phật, khiến người trong cõi nước tôi thân thể mịn màng, thơm sạch, đều như thân chư thiên.'

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát đem mọi thú vui của năm giác quan và những điều mong ước tốt đẹp trong đời dâng Phật và đại chúng, lại lập nguyện rằng: 'Khi tôi thành Phật, khiến hết thảy chúng sinh trong cõi nước tôi, tuỳ ý mong cầu thú vui của năm giác quan và điều ước tốt đẹp gì, đều được như ý.'

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, lại lập nguyện rằng: 'Tự mình thực hành bốn thiền, bốn đẳng và bốn định không, khuyên giúp chúng sinh thực hành bốn thiền, bốn đẳng và bốn định không; tự mình thực hành ba mươi bảy phẩm, lại khuyên chúng sinh khắp nơi đều thực hành.' Lại lập nguyện rằng: 'Khi tôi thành Phật, chúng sinh trong cõi nước tôi đều không lìa bốn thiền, bốn định không và ba mươi bảy phẩm.' Tu-bồ-đề! Đó là bồ-tát có thể làm thanh tịnh cõi Phật.

 Bồ-tát thực hành đạo làm tròn các nguyện, các nguyện chưa đầy đủ thì rốt cuộc không ngừng thực hành; tự mình đầy đủ các pháp lành, cũng làm tròn những nguyện lành của chúng sinh. Người khuyên dạy thực hành như thế thì thân được tướng công đức trăm phúc (mỗi tướng tốt trên thân Phật do trăm phúc đức tạo nên), những người nhận lời dạy cũng như vậy; vì thế bồ-tát làm thanh tịnh cõi Phật.

 Thế nào là thanh tịnh? Không có chỗ của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không có tà kiến (thấy biết sai lệch), không có dâm dục, giận dữ, ngu si, không có tên gọi của hai bậc (Thanh văn và Bích-chi-phật), không có vô thường, (không có cái gọi là) vô ngã, khổ, không (?), không có gia nghiệp, cũng không có cái ta, không có chỗ cho ma rình rập tìm dịp hãm hại, không có chỗ của quả báo; chỉ nghe tiếng nói về không, vô tướng (không có hình tướng để bám), vô nguyện (không có gì để mong cầu); mọi âm thanh trong ngoài nghe được ví như gió thoảng qua; âm thanh phát ra đều như tướng của các pháp.

 Có Phật hay không có Phật, các pháp luôn là không; cái không thì không có tướng; không có tướng thì cũng không có nguyện cầu; âm thanh phát ra dạy bảo như thế, ngày đêm, lúc nằm lúc thức, lúc ngồi lúc đi, thường nghe âm thanh ấy. Khi thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ, cõi nước của vị ấy như thế; chư Phật mười phương khen ngợi công đức và danh hiệu của vị Phật ấy; hết thảy chúng sinh nghe danh hiệu Phật ấy, ắt đến được A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ."

 Bấy giờ, khi Như Lai nói pháp khắp cùng, những người nghe được không còn nghi ngờ đây là pháp hay chẳng phải pháp. Vì sao vậy? Pháp của các pháp không có gì là phi pháp, tất cả đều là chính pháp. Những kẻ không có đức thì đối với Phật và chúng đệ tử không trồng gốc lành, lại không gặp gỡ bậc thiện tri thức chân chính (người thầy, người bạn hiền dẫn dắt đúng đường), liền khởi cái thấy có ta; đã có cái ta rồi liền sa vào sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về cái ta và thế giới); đã sa vào các kiến chấp rồi liền đứng ở một bên cực đoan; đã đứng ở cực đoan rồi liền bám vào cái thấy "thường còn"; đã bám vào thường còn rồi lại bám vào cái thấy "đã dứt hết" (cho rằng chết là mất hẳn).

 Đối với cái không bình đẳng lại tưởng là giác ngộ bình đẳng, đối với giác ngộ bình đẳng lại không có tưởng giác ngộ; pháp thì nói là chẳng phải pháp, chẳng phải pháp thì nói là pháp, liền phỉ báng pháp; phỉ báng pháp rồi thì mất thân người, rơi vào đường ác, đọa vào nê-lê (địa ngục). Chư bồ-tát và chư Phật đã thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ rồi, mới độ thoát họ; được độ thoát rồi, mới đặt họ vào pháp ba thừa, không còn rơi vào đường ác nữa. Tu-bồ-đề! Đó chính là bồ-tát ma-ha-tát làm thanh tịnh cõi Phật. Cõi Phật đã thanh tịnh rồi, hết thảy chúng sinh không có pháp ấy, cũng không có phi pháp, hữu lậu hay vô lậu, hữu vi hay vô vi, ắt đến được A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video