Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát), phẩm Tất Cánh (phẩm "Đã định chắc"), thứ tám mươi ba.
Khi ấy, Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả đời tôn kính, tức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu giác ngộ để cứu mọi loài) là đã định chắc (chắc chắn sẽ đi tới đích, không đổi hướng) hay chưa định chắc?"
Phật đáp: "Bồ-tát Ma-ha-tát là đã định chắc, không phải chưa định chắc."
"Bạch Thế Tôn! Định chắc vào thừa (cỗ xe, tức con đường tu đưa tới quả vị) nào?"
Phật đáp: "Không định chắc vào hai thừa (Thanh văn thừa và Bích-chi-phật thừa, hai con đường chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), mà định chắc vào Phật thừa (con đường đưa tới quả vị Phật)."
"Bạch Thế Tôn! Người định chắc vào Phật thừa là Bồ-tát mới phát tâm, hay là Bồ-tát Thập trụ (Bồ-tát ở bậc thứ mười, bậc cao nhất trong mười bậc tu của Bồ-tát)?"
Phật đáp: "Bồ-tát mới phát tâm cũng định chắc, bậc A-duy-việt-trí (Bồ-tát đã đến bậc không còn thoái lui) cũng định chắc, Bồ-tát Thập trụ cũng định chắc."
Tu-bồ-đề hỏi: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đã định chắc có rơi vào ác thú (các cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) không?"
Phật nói: "Không. Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Từ bốn đôi tám bậc (tám bậc thánh của hàng Thanh văn: bốn quả vị, mỗi quả có một bậc đang hướng tới và một bậc đã chứng) cho đến Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ, không có thầy, không thuyết pháp rộng) có sinh vào ác thú không?"
Đáp: "Không ạ."
Phật nói: "Bồ-tát từ lúc mới phát tâm, thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) thì mọi điều ác liền tiêu diệt; nói rằng vị ấy sinh vào ác thú là điều không đúng. Vị ấy cũng không sinh vào cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu, say hưởng lạc nên không có dịp nghe pháp tu hành), cũng không sinh ở vùng biên địa không có Phật pháp, không sinh vào nhà theo tà kiến (cách thấy sai lệch, như cho rằng không có nhân quả); nói rằng sinh vào những nơi ấy cũng là không đúng. Rốt cuộc không sinh vào nhà không có chút hiểu biết nào về đạo. Tu-bồ-đề! Bồ-tát mới học mà đã phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) thì trọn không còn phạm mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham, sân, tà kiến)."
Tu-bồ-đề nói: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát chỉ nhờ một pháp mà đã đầy đủ, không còn theo nghiệp ác, thì vì sao chính Thế Tôn kể lại những việc đã trải qua trong các đời trước: có lúc làm nai, làm khỉ, làm ngựa, làm voi, cũng chịu khổ nhọc? Việc ấy là thế nào?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát không phải làm việc ác mà tự sinh vào ác thú; mà là tùy theo chúng sinh, dùng phương tiện mà nhận lấy thân như họ, vì muốn giúp đỡ, làm lợi cho chúng sinh."
Phật hỏi Tu-bồ-đề: "Hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật có ai có được âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tài khéo tùy hoàn cảnh mà dẫn dắt chúng sinh) như thế, vào trong loài súc sinh để cứu độ chúng sinh, rồi bị chúng làm hại mà tâm vẫn không khởi giận, vẫn đem lòng đại từ đại bi tiếp tục cứu độ như cũ không? Các ông là hàng Thanh văn, có ai được như thế không? Vì vậy nên biết Bồ-tát có đủ lòng đại từ, dùng phương tiện khéo léo vào trong loài súc sinh cứu giúp chúng sinh, rồi thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đứng vững trên những gốc lành và công đức nào mà có thể tùy ý hiện ra những hình dạng như thế?"
Phật đáp: "Phải làm cho đầy đủ, trọn vẹn tất cả các pháp công đức thì mới thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi ở đạo tràng (nơi ngồi tu và thành Phật), không có pháp lành nào là không đầy đủ, rồi mới thành A-duy-tam-phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn). Bồ-tát khi phát tâm phải học cho đầy đủ mọi công đức lành; học như vậy rồi thì sẽ đạt Tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí tuệ biết rõ tất cả) và dứt sạch mọi tập khí (những thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não)."
Tu-bồ-đề hỏi: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đã đầy đủ pháp lành, đã được trọn pháp vô lậu (không còn bị phiền não rò rỉ, làm ô nhiễm) của bậc hiền thánh, mà lại sinh vào ác thú, đến cả cõi súc sinh sao?"
Phật hỏi Tu-bồ-đề: "Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) có phải là pháp vô lậu của bậc hiền thánh không?"
Tu-bồ-đề đáp: "Phải ạ."
Phật nói: "Như Lai có tự hóa ra hình súc sinh để làm Phật sự (việc của Phật: giáo hóa, cứu độ chúng sinh) không?"
"Có, bạch Thế Tôn! Như Lai hóa ra hình súc sinh để làm Phật sự."
Phật nói: "Như thế, Như Lai có vì là súc sinh mà chịu khổ của súc sinh không?"
Đáp: "Không, bạch Thế Tôn! Ngài không chịu các khổ ấy."
Phật nói: "Bồ-tát vì đã nhận được pháp vô lậu của bậc hiền thánh, nên dùng thiện quyền (phương tiện khéo léo) biến đổi hình dạng để giáo hóa chúng sinh. Như A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, quả vị cao nhất của Thanh văn) có thể biến hóa làm việc của bậc A-la-hán khiến chúng sinh vui mừng không?"
Tu-bồ-đề đáp: "Bạch Thế Tôn! Có thể được."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát đã nhận được đầy đủ pháp vô lậu của bậc hiền thánh, nên tùy theo ý chúng sinh mà nhận lấy hình dạng, làm ruộng phước (nơi để chúng sinh gieo phước, như gieo hạt vào ruộng thì được mùa) cho chúng sinh mà không chịu khổ của hình dạng ấy."
Phật nói với Tu-bồ-đề: "Ví như nhà ảo thuật hiện ra voi, ngựa, đủ thứ biến hóa. Ý ông nghĩ sao? Đó là voi thật, ngựa thật không?"
Đáp: "Không, bạch Thế Tôn! Không phải voi, ngựa thật."
"Bồ-tát cũng vậy, dùng phương tiện khéo léo giúp ích chúng sinh, tùy theo từng loài mà vào trong đó để giáo hóa. Vì thế không còn chịu sự phiền não của các khổ."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát thật khéo dùng phương tiện lớn. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát có đủ trí tuệ vô lậu của bậc hiền thánh, đến bất cứ nơi nào cũng tùy theo phong tục, hình dạng nơi đó mà giúp chúng sinh đứng vững, làm gốc rễ cho họ. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đứng vững trên pháp lành nào mà làm được phương tiện khéo léo như thế mà không bị cuốn theo cùng đường với họ?"
Phật nói: "Bồ-tát đứng vững trong Bát-nhã Ba-la-mật thì làm được phương tiện khéo léo ấy; giữ phương tiện ấy, làm gốc rễ cho chúng sinh nhiều như cát sông Hằng ở khắp mười phương mà không cùng đi về một chỗ với họ. Vì sao vậy? Vì không thấy có pháp nào có thể đến gần mình, cũng không có pháp nào làm mình ô nhiễm. Vì sao vậy? Vì mọi pháp hiện có đều là không (không có thực thể riêng, cố định); bởi thế không không làm ô nhiễm không, không cũng không làm ô nhiễm người, người cũng không làm ô nhiễm không. Vì sao vậy? Vì ngay cái 'không' của không cũng không thể nắm bắt được, nên gọi là cái không không có gì để được. Bồ-tát đứng vững trong cái không không có gì để được ấy mà thành A-duy-tam-phật."
Tu-bồ-đề hỏi: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát chỉ đứng trong Bát-nhã Ba-la-mật, không đứng trong pháp nào khác sao?"
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Có pháp nào không nằm trong Bát-nhã Ba-la-mật không?"
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Chính Thế Tôn nói Bát-nhã Ba-la-mật là không, không có gì cả, vậy sao các pháp lại nằm trong Bát-nhã Ba-la-mật? Bạch Thế Tôn! Cái không thì không có chỗ để vào, cũng không phải là không vào."
Phật đáp: "Vì sao các pháp không vào? Có phải vì các pháp là không chăng?"
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Thật là không. Nếu các pháp là không thì các pháp cũng không vào trong cái không."
Tu-bồ-đề thưa: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, làm sao đứng trong cái không mà có đủ trí tuệ thần thông; dùng trí tuệ thần thông vượt qua các cõi nước ở phương đông nhiều như cát sông Hằng, gặp chư Như Lai, gieo trồng các gốc lành, nghe nhận lời dạy?"
Phật đáp: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thấy chư Phật nhiều như cát sông Hằng đều là không, chỉ dùng danh hiệu để chỉ ra chỗ của các Ngài. Những chỗ được đặt bằng danh hiệu giả tạm ấy đều là không. Nếu các cõi nước và chư Phật mà không phải là không, thì cái không sẽ có chỗ thiên lệch; vì cái không không thiên lệch nên mọi pháp đều là không.
Vì vậy Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng phương tiện khéo léo mà có đủ thần thông, liền được thiên nhãn (mắt nhìn xa, thấy suốt mọi nơi), thiên nhĩ (tai nghe được mọi âm thanh xa gần), thần túc (đi lại, biến hóa tự tại), biết ý người khác, tự biết những việc sống chết từ các đời trước của mình. Bồ-tát không được thần thông thì không thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ; vì vậy Bát-nhã Ba-la-mật là con đường của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Phải cầu đạo như thế: dùng thiên nhãn của đạo tự thấy các pháp lành, lại thấy người khác đứng trong pháp lành, mà cũng không vào trong pháp lành. Vì sao vậy? Vì các pháp đều là không; cái không không có chỗ để vào, cũng không có ai vào cái không, cũng không có ai ưa thích cái không, cái không cũng không có gì để ưa thích.
Vì vậy Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nhờ được thiên nhãn mà thấy các pháp là không. Nếu không có pháp ấy thì cũng không thể làm Phật sự (việc của Phật: giáo hóa, cứu độ chúng sinh), thuyết pháp cho chúng sinh, cũng không thấy được nơi chốn của chúng sinh. Vì tương ứng với chỗ không có gì để được nên được thần thông, việc gì cần làm thì liền làm được.
Bồ-tát dùng thiên nhãn thấy khắp mười phương, bay đến các cõi nước giúp ích chúng sinh: có khi dùng sáu độ (sáu ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), có khi dùng ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ), có khi dùng các thiền định và tám giải thoát (tám tầng định giúp thoát khỏi ràng buộc), có khi dùng định về không, có khi dùng pháp Thanh văn, Bích-chi-phật, có khi dùng pháp Bồ-tát, có khi dùng pháp của Tam-da-tam-phật (bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn, tức Phật).
Với người tham lam, ganh ghét thì nói về công đức của bố thí, nói về cảnh nghèo khổ: 'Người nghèo là nỗi khổ của thế gian, còn không lo nổi cho thân mình, làm sao giúp được người khác! Vì vậy, các vị hiền giả nên nghĩ đến việc bố thí; mình đã yên ổn lại khiến người khác yên ổn. Đừng vì nghèo mà quay sang ăn nuốt lẫn nhau, rồi không thể thoát khỏi ba ác thú (ba cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).'
Với người phạm điều ác thì nói pháp giữ giới rằng: 'Kẻ làm ác thì khổ, chính thân mình đã sa vào điều ác, làm sao khiến người khác yên ổn! Quả báo của việc phạm ác không thoát khỏi ba đường khổ; các người tự rơi vào ba ác thú, làm sao cứu kéo được người khác! Vì vậy các vị chớ nên buông thả theo ý mình, đừng chạy theo cõi ác, để rồi về sau tự thiêu đốt thân mình.'
Nếu thấy chúng sinh có lòng giận dữ, hãm hại lẫn nhau thì thuyết pháp rằng: 'Các người chớ tranh giành, đừng theo cơn giận mà sa vào ba ác thú.' Với người lười biếng thì nói pháp tinh tấn; với người tâm tán loạn thì nói về thiền định; với người trí hiểu sai lệch thì nói pháp trí tuệ; với người dâm dục thì nói về sự không trong sạch của dục; với người có tà kiến (cách thấy sai lệch) thì chỉ cho con đường chân chính, khiến họ đứng vững trong ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi-phật và Bồ-tát), và thuyết pháp rằng: 'Những gì các vị bước vào đều là pháp không có gì, là không; cũng không thể bước vào, vì cái không không có chỗ để vào.'
"Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đứng vững trong thần thông, làm gốc lành cho chúng sinh. Bồ-tát không đứng trong thần thông thì không thể thuyết pháp cho chúng sinh. Ví như các loài chim, không có cánh thì không thể bay cao. Bồ-tát cũng vậy, không đứng trong thần thông thì cũng không thể thuyết pháp cho chúng sinh.
Vì vậy Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật phải học thần thông; đã được thần thông thì có thể giúp ích tất cả chúng sinh: dùng thiên nhãn thấy các cõi nước nhiều như cát sông Hằng, thấy hết chúng sinh, biết rõ ý họ, tùy theo trình độ cao thấp mà thuyết pháp cho thích hợp, có khi nói sáu ba-la-mật, có khi nói pháp Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới tắt hết phiền não, giải thoát khỏi sinh tử).
Bồ-tát dùng thiên nhĩ nghe từng âm thanh một, lại nghe giáo pháp do chư Phật ở phương đông nhiều như cát sông Hằng nói ra, rồi nói rộng lại cho chúng sinh, theo điều đã nghe mà tùy ý họ nói cho, có khi nói sáu độ, có khi nói Nê-hoàn.
Dùng tâm trong sạch biết ý nghĩ của chúng sinh; tự biết đầu đuôi những đời mình đã sinh ra và việc của người khác. Nhờ trí thần thông ghi nhớ ấy, biết hết danh hiệu của chư Phật Như Lai và đệ tử của các Ngài trong quá khứ, lại biết những việc chúng sinh đã làm trong các đời trước mà thuyết pháp cho họ, có khi nói sáu độ, có khi nói Nê-hoàn.
Lại có thể bay đến các cõi nước nhiều như cát sông Hằng, đến gặp chư Phật, gieo trồng các gốc lành, rồi trở về cõi của mình, làm trong sạch trí tuệ lậu tận (trí tuệ đã dứt sạch mọi phiền não), lại dùng trí tuệ ấy thuyết pháp cho chúng sinh, có khi nói sáu độ, có khi nói Nê-hoàn.
"Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên biết thần thông là như thế. Được thần thông trong sạch rồi thì tùy ý muốn mà biến đổi hình dạng, khổ vui trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử) không thể làm ô nhiễm. Ví như người do Phật hóa ra, ở đâu cũng làm được việc mà không có khổ vui. Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì dạo chơi tự tại trong thần thông, làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh; không có đủ thần thông thì không thể giáo hóa và làm trong sạch cõi Phật. Bồ-tát không làm trong sạch cõi Phật, không giáo hóa chúng sinh thì trọn không thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Bồ-tát mà các chi phần (như tay chân cấu thành một thân thể, ở đây chỉ các pháp lành cấu thành con đường Bồ-tát) không đầy đủ thì không có đạo."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là các chi phần của Bồ-tát được đầy đủ mà thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ?"
Phật đáp: "Mọi pháp lành đều là chi phần của Bồ-tát. Những pháp lành nào là chi phần của Bồ-tát?
Phật đáp: "Từ khi phát tâm trở đi, thực hành các pháp lành trong Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí đưa sang bờ giải thoát), không cho đó là việc bố thí (?), không phân biệt mà khởi ý nghĩ trong đó rằng: 'Cái này có thể cho, cái kia không thể cho.' Sự phân biệt và ý nghĩ đều là không, không có gì cả. Giữ cái ba-la-mật đầy đủ ấy, tự mình qua bờ bên kia, lại đưa người khác qua, cứu chúng sinh ra khỏi sinh tử; đó là chi phần pháp lành của Bồ-tát để đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Các Bồ-tát trong quá khứ, tương lai và hiện tại đều nhờ đó mà được độ, cũng giữ đó mà cứu độ chúng sinh. Sáu ba-la-mật cũng như thế.
Bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả), bốn định không (bốn tầng định của cõi Vô sắc), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ), mười tám không (mười tám cách quán về tánh không), tám giải thoát (tám tầng định giúp thoát khỏi ràng buộc), chín định thứ lớp (chín tầng định nhập liền nhau theo thứ tự), các môn đà-lân-ni (tổng trì: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp), bốn trí tuệ vô ngại (bốn tài hiểu biết và biện thuyết không trở ngại về pháp, nghĩa, ngôn từ và lời giảng), mười tám pháp riêng của Phật (mười tám đức chỉ riêng Phật mới có) — những pháp lành ấy là con đường tắt của đạo Bồ-tát. Đầy đủ những pháp ấy rồi thì đạt Tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí tuệ biết rõ tất cả); đạt Tát-vân-nhã rồi thì chuyển bánh xe pháp (thuyết pháp giáo hóa, như bánh xe lăn đi khắp nơi phá tan tà kiến)."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video