Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát), phẩm Phân Biệt, thứ tám mươi bốn (bản nước Đan ghi là phẩm Phân Biệt Tứ Đế).
Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả đời tôn kính, tức Phật)! Giả sử các pháp ấy là pháp của Bồ-tát (người phát nguyện cầu giác ngộ để cứu mọi loài), thì pháp của Phật là thế nào?"
Phật đáp: "Người đầy đủ các pháp ấy thì đạt trí Tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí tuệ biết rõ tất cả), dứt sạch mọi tập khí (những thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não). Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) đạt tới và hiểu rõ trọn vẹn, đó là pháp của Bồ-tát; còn pháp của Phật là dùng trí tuệ một tướng tương ứng với tất cả trí mà được chánh giác (giác ngộ chân chính). Đó là chỗ khác nhau giữa pháp Phật và pháp Bồ-tát. Tu-bồ-đề! Ví như người đang hướng tới đạo quả và người đã đắc đạo quả, cả hai hạng ấy đều là bậc hiền thánh. Bồ-tát đứng ở khoảng giữa hai bờ ấy, còn Phật thì đã là bậc Như Lai Vô Sở Trước Đẳng Chánh Giác (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, không còn dính mắc vào đâu, giác ngộ chân chính và bình đẳng) đã vượt qua; đó là chỗ khác biệt."
Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Giả như lời Phật dạy, thì pháp vốn là không, không có gì, lại có sự khác biệt, có nhiều phẩm loại sao? Mà lại nói: đây là Nê-lê (địa ngục), Bệ-lệ (ngạ quỷ, loài quỷ đói), súc sinh; đây là cõi người, đây là cõi trời; đây là tám bậc (tám bậc thánh của hàng Thanh văn), đây là Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ, không có thầy), đây là Bồ-tát, đây là Phật. Như thế thì các đường ấy đều không có gì, sự tu hành cũng không có gì. Nếu sự tu hành không có gì thì quả báo tội phước cũng không có gì."
Phật nói: "Đúng thế, đúng thế! Tu-bồ-đề! Đúng như ông nói, pháp vốn là không thì không có tu hành, cũng không có chứng đắc. Tu-bồ-đề! Người không biết pháp là không thì có khi làm những việc thiện ác, hữu lậu (còn bị phiền não rò rỉ, làm ô nhiễm), vô lậu (không còn phiền não ô nhiễm); do việc làm đưa đến mà có ba ác thú (ba cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); người làm việc thiện thì có cõi trời, cõi người, ở trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử) không lúc nào dứt. Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cho đến mười tám pháp riêng của Phật (mười tám đức chỉ riêng Phật mới có), thực hành pháp Bồ-tát không có tì vết, đó là đầy đủ các chi phần của Bồ-tát (các pháp lành cấu thành con đường Bồ-tát, như tay chân cấu thành thân), nhờ Kim cương tam-muội (tầng định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não cuối cùng) mà thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) A-duy-tam-phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn), làm chỗ nương vững dày (?) cho chúng sinh; chỗ nương vững dày ấy trọn không mục nát để phải sinh vào năm cõi (năm đường luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời)."
Tu-bồ-đề hỏi: "Bạch Thế Tôn! Khi thành A-duy-tam-phật, có thấy sự sống chết trong năm cõi không?"
Phật nói: "Không."
Tu-bồ-đề lại hỏi: "Như Lai không thấy pháp thiện và pháp ác sao?"
Phật nói: "Không phải thế."
"Thế Tôn không thấy pháp thiện sao?"
Phật nói: "Không phải thế."
"Thế Tôn cũng không thấy thiện, cũng không thấy ác sao?"
Phật nói: "Không phải thế."
Tu-bồ-đề thưa: "Nếu không theo bốn câu ấy, thì làm sao đặt ra chỗ có cõi trời, cõi người, ba đường ác? Làm sao đặt ra chỗ có đạo Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), đạo Bích-chi-phật, chỗ có Bồ-tát, chỗ có đạo Phật?"
Phật hỏi Tu-bồ-đề: "Chúng sinh có biết tướng của các pháp là không không? Nếu chúng sinh biết tướng các pháp là không, thì Bồ-tát trọn không cần phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, cũng không cần cứu chúng sinh ra khỏi cõi ác. Vì chúng sinh không biết tướng các pháp là không nên không thể thoát khỏi năm cõi. Bồ-tát ở chỗ chư Phật, nghe tướng các pháp là không, vì thế mới phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Những pháp mà phàm phu sa vào thì Như Lai không có.
Lại có chúng sinh không hiểu pháp không, việc mình làm thì tự mình nhận lấy: không có chúng sinh mà cho là có tướng chúng sinh, không có năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết) mà cho là có tướng năm ấm, đối với pháp vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) mà cho là tướng hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), tự mình không có gì mà khởi ý tưởng điên đảo; do thân, miệng, ý làm điều điên đảo nên rơi vào năm cõi không thể thoát ra.
Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đem các pháp lành đều thu vào trong Bát-nhã Ba-la-mật; thực hành hạnh Bồ-tát để thành A-duy-tam-phật, rồi đem pháp Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) giảng rộng, phân tích, khiến chúng sinh tu tập. Nhờ các pháp lành, ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ), Tứ đế mà có Tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, Pháp, Tăng). Chúng sinh nào nương vào Tam tôn thì không ai là không được thoát khỏi mọi khổ nhọc."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chúng sinh được độ là nhờ Tứ đế, hay nhờ trí tuệ về Tứ đế?"
Phật đáp: "Không phải nhờ Tứ đế mà được độ, cũng không phải nhờ trí tuệ về Tứ đế mà được độ. Ta nói người giác ngộ bình đẳng đối với Tứ đế thì mới là được độ thoát."
Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là sự bình đẳng của Tứ đế?"
Phật đáp: "Không có khổ cũng không có trí về khổ, không có tập (nguyên nhân của khổ) cũng không có trí về tập, không có tận (sự dứt khổ) cũng không có trí về tận, không có đạo (con đường dứt khổ) cũng không có trí về đạo. Vì chân như (tánh vốn như thế, không đổi) của Tứ đế, cái đúng như thế, cái pháp không biến đổi, pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp), chân tế (giới hạn chân thật, chỗ tận cùng của thực tại), pháp trụ (?) — dù có Phật hay không có Phật vẫn thường còn như cũ. Pháp ấy không quên không mất, không hao giảm đối với các pháp. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thực hành Tứ đế, đạt trí tuệ về Tứ đế, cũng nên giác ngộ như thế."
Lại hỏi: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, làm sao thực hành Tứ đế mà giác ngộ Tứ đế, theo sự giác ngộ mà tu hành, cũng không rơi vào hai bậc (bậc Thanh văn và bậc Bích-chi-phật), mà lên được địa vị Bồ-tát?"
Phật đáp: "Cốt yếu của các pháp không thể thấy được; dù có thấy được thì cũng không có gì. Đã không có gì, thấy các pháp đều là không, những gì ở trong Tứ đế hay không ở trong Tứ đế đều là không, không có gì. Người thấy như thế thì lên được địa vị Bồ-tát, đứng ở bậc chủng tánh (bậc đã thuộc dòng giống Bồ-tát, chắc chắn đi trên đường thành Phật). Đã đứng ở bậc chủng tánh thì không tranh với bậc trên (?), không rơi vào hai bậc; nhờ đứng ở bậc chủng tánh mà khởi bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả) và bốn định không (bốn tầng định của cõi Vô sắc), đứng trong định Diệt tận (tầng định dừng hết mọi cảm giác và nhận biết), quán biết các pháp, biết trí tuệ về Tứ đế, mà không sinh nhân duyên của khổ, tập, tận, đạo, chỉ khởi ý tưởng hướng về đạo, quán thấy chân như của các pháp."
Tu-bồ-đề hỏi: "Làm sao quán thấy chân như của các pháp cho đúng?"
Phật đáp: "Là không. Thế nào là không?
Phật đáp: "Như tự quán tướng thân mình là không; người quán theo cách so sánh như vậy là thấy các pháp đều không, không thấy có pháp nào đạt tới và giác ngộ đạo. Đạo vốn không có gì, cũng không phải do Phật làm ra, cũng không phải do A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não), Bích-chi-phật làm ra, cũng không phải do người tu hạnh Bồ-tát làm ra. Tất cả chúng sinh không hiểu rõ việc ấy, vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tài khéo tùy hoàn cảnh mà dẫn dắt chúng sinh) để thuyết pháp cho chúng sinh."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video