Thiên 85 — Phẩm 85 – Có và không

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát), phẩm Có Không, thứ tám mươi lăm.

 Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả đời tôn kính, tức Phật)! Giả sử những gì các pháp có đều là không có gì, không phải do Phật làm ra, cũng không phải do A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não), Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ, không có thầy) và Bồ-tát (người phát nguyện cầu giác ngộ để cứu mọi loài) làm ra, thì sao lại có sự phân chia các đường, có sự khác biệt thiện ác, có ba ác thú (ba cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) và cõi người, có sự cao thấp khác nhau từ cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời cai quản bốn phương) lên đến cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu)?

 Sao lại còn nói: làm điều này thì được điều này, kẻ làm ác thì vào ba ác thú, người làm thiện thì được sinh vào cõi người hoặc sinh lên cõi trời? Sao lại nói tu đạo thì được Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên của hàng Thanh văn, người đã vào dòng thánh) cho đến được A-la-hán, Bích-chi-phật; tu như thế thì được pháp Bồ-tát, như thế thì được Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn của Phật)?

 Bạch Thế Tôn! Pháp không có gì thì cũng không có làm, cũng không có tu hành, cũng không có hạnh Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình), Bích-chi-phật, không có hạnh Bồ-tát, cũng không có hạnh Tam-da-tam-phật (bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn, tức Phật), cũng không có ai đạt Tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí tuệ biết rõ tất cả) mà độ thoát chúng sinh. Việc ấy là thế nào?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng thế, đúng thế! Cái không có gì thì không có làm, cũng không có tu hành, chứng đắc. Phàm phu ngu tối không thể biết được pháp của bậc hiền thánh, lại cũng không biết pháp có và không có, bị cái thấy của bốn điên đảo (bốn cách thấy ngược với sự thật: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ta, không sạch là sạch) lừa dối, làm đủ thứ việc thì nhận đủ thứ quả báo, nên mới có sự sống chết trong năm cõi (năm đường luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Pháp không có gì thì không có tu hành, cũng không có nhận lấy. Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Từ Tu-đà-hoàn cho đến A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn), có cái gì là có thật không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Từ Tu-đà-hoàn cho đến đạo quả Phật đều không có gì cả."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Cái không có gì có thể đạt được pháp không có gì không?"

 Đáp: "Không, bạch Thế Tôn!"

 "Vì thế, Tu-bồ-đề! Cái không có gì và đạo, cùng tất cả các pháp, không hợp lại, cũng không tan ra, không có hình, không thể thấy, cũng không có gì đối ngại, chỉ là một tướng; một tướng tức là không có tướng. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng con mắt của âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo, tài khéo tùy hoàn cảnh mà dẫn dắt chúng sinh) mà thấy chúng sinh sa vào, sa vào điên đảo: đối với năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) vốn vô thường mà tưởng là thường, vốn khổ mà tưởng là vui, vốn vô ngã (không có cái ta thật) mà tưởng là có ta, vốn không sạch mà tưởng là sạch, sa vào pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo khiến chúng sinh lìa khỏi cái 'có' ấy."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Những gì chúng sinh sa vào không lìa được năm cõi, là do nhân duyên gì ngăn trở? Có cái gì là thật chắc không?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không hề có chút gì là thật, dù chỉ nhỏ như sợi tóc; chỉ vì chúng sinh bám vào bốn điên đảo nên mới có năm cõi mà thôi. Tu-bồ-đề! Hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ! Vì việc này mà nay Ta nói ra, để ông được hiểu. Ý ông nghĩ sao? Trong giấc mộng thấy mình hưởng năm thú vui (những khoái lạc của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm dịu) để vui chơi, có ai làm ra không?"

 Đáp: "Bạch Thế Tôn! Giấc mộng còn không có gì, huống gì có năm thú vui!"

 Phật nói: "Ý ông nghĩ sao? Trong các pháp hữu vi, vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt), hữu lậu (còn bị phiền não rò rỉ, làm ô nhiễm), vô lậu (không còn phiền não ô nhiễm), có pháp nào không giống như mộng không?"

 Đáp: "Bạch Thế Tôn! Tất cả các pháp đều như mộng, không có pháp nào không giống như mộng."

 Phật nói: "Ý ông nghĩ sao? Người thấy trong mộng có năm cõi không?"

 "Không có, bạch Thế Tôn!"

 "Tu-bồ-đề! Người trong mộng có ý nghĩ tu đạo, có sự nhiễm ô và sự dứt sạch (bị phiền não làm dính bẩn và dứt sạch phiền não để được trong sạch) không?"

 Đáp: "Không có. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Pháp không có hình thì không có chỗ tạo tác, pháp nhiễm ô và dứt sạch cũng không có chỗ."

 "Thế nào, Tu-bồ-đề! Bóng hình hiện trong gương có tu hành không, có quả báo sống chết trong năm cõi không?"

 Đáp: "Không, bạch Thế Tôn! Vì sao vậy? Bóng trong gương là không có gì cả; phàm phu vì mê lầm nên tự cho là có. Bóng trong gương cũng không có năm cõi, không làm, không tu hành."

 "Tu-bồ-đề! Bóng trong gương có ý nghĩ tu đạo, có nhiễm ô và dứt sạch không?"

 Đáp: "Không có. Vì sao vậy? Pháp không có hình thì không có tạo tác, cũng không có nhiễm ô và dứt sạch, cũng không có chỗ."

 Phật nói: "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Tiếng vang dội ra từ hang núi, tiếng vang ấy có tu hành, tạo tác mà sinh vào năm cõi không?"

 Đáp: "Không. Vì sao vậy? Pháp không có hình thì không tu hành, không tạo tác, không có gì sinh vào năm cõi."

 "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Tiếng vang có ý nghĩ tu đạo, có nhiễm ô và dứt sạch không?"

 Đáp: "Không có. Vì sao vậy? Pháp không có gì thì không có tạo tác, cũng không có nhiễm ô và dứt sạch, cũng không có chỗ."

 "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Ví như ánh nắng lung linh lúc trời nóng: không có nước sông mà tưởng là có nước sông, không có thành quách mà tưởng là có thành quách, không có vườn và lầu ngắm cảnh mà tưởng là có vườn và lầu. Ý ông nghĩ sao? Ánh nắng ấy há có tạo tác gì, có năm cõi không?"

 Đáp: "Ánh nắng ấy không có gì, chỉ làm mê mắt kẻ ngu, chỉ có hình bóng mà thôi."

 "Tu-bồ-đề! Ánh nắng ấy có ý nghĩ tu đạo, có nhiễm ô và dứt sạch không?"

 Đáp: "Không có. Pháp không có hình thì không có tạo tác, không có nhiễm ô và dứt sạch, cũng không có chỗ."

 "Tu-bồ-đề! Ví như nhà ảo thuật hóa ra voi, ngựa, hoặc hóa ra đám đông người với đủ mọi hình dạng; những người hóa ra ấy có tu hành, có năm cõi không?"

 Đáp: "Không có. Vì sao vậy? Vì trò ảo thuật không có hình thật."

 "Tu-bồ-đề! Những gì nhà ảo thuật hóa ra có ý nghĩ tu đạo, có nhiễm ô và dứt sạch không?"

 Đáp: "Không có. Pháp không có hình thì không có tạo dựng, cũng không có nhiễm ô và dứt sạch, cũng không có chỗ."

 "Tu-bồ-đề! Những gì Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) hóa ra há có tu hành, tạo tác, có năm cõi không?"

 Đáp: "Không có. Vì sao vậy? Vì vật hóa ra không có gì cả."

 "Tu-bồ-đề! Vật hóa ra có ý nghĩ tu đạo, có nhiễm ô và dứt sạch không?"

 Đáp: "Không. Pháp không có hình thì không có ý nghĩ tu đạo, cũng không có nhiễm ô và dứt sạch, cũng không có chỗ."

 "Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Các pháp ấy có nhiễm ô và dứt sạch không?"

 Đáp: "Không, không có nhiễm ô và dứt sạch."

 Phật nói: "Giả sử không có nhiễm ô và dứt sạch, thì đó là không có nhiễm ô và dứt sạch. Vì sao vậy? Chúng sinh chỉ vì bám vào cái ta nên mới có nhiễm ô và dứt sạch. Người thấy rõ chân lý thì không nhiễm ô cũng không dứt sạch; chúng sinh vì cái thấy không rõ chân lý nên mới có nhiễm ô và dứt sạch."

 Hết quyển thứ mười chín, kinh Phóng Quang Bát-nhã.

 Kinh Phóng Quang Bát-nhã, quyển thứ hai mươi.

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Vô-la-xoa, người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương), vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video