Thiên 13 — Văn Khải — Mở đường bằng đức văn

 Thiên "Văn khải" (mở mang, khai sáng bằng văn đức, tức bằng giáo hóa chứ không dùng võ lực), thứ mười ba

 Văn Vương (tức Chu Văn Vương, vị vua hiền đặt nền cho nhà Chu) hỏi Thái Công (tức Khương Thái Công, Lã Vọng, quân sư của Văn Vương): "Bậc thánh nhân (người có đức hạnh và trí tuệ hoàn hảo nhất) giữ gìn điều gì?"

 Thái Công đáp: "Không lo toan gì, không bó buộc gì, thì muôn vật đều được yên chỗ của mình. Không bó buộc gì, không lo toan gì, thì muôn vật đều được thịnh vượng. Chính sự được thi hành mà không ai biết nó đã cảm hóa mình thế nào. Thời vận xoay vần mà không ai biết nó đã chuyển dời ra sao. Bậc thánh nhân giữ lấy đạo ấy, nên muôn vật tự được hóa dục. Như thế thì làm sao có lúc cùng tận? Hết rồi lại bắt đầu, cứ thong dong ung dung mà thuận theo.

 Trăn trở tìm kiếm đạo ấy, tìm được rồi thì không thể không cất giữ trong lòng. Đã cất giữ trong lòng thì không thể không đem ra thực hành. Đã thực hành rồi thì đừng phô bày ra nữa. Trời đất không tự phô bày mình, nên mới tồn tại lâu dài. Bậc thánh nhân không tự phô bày mình, nên danh tiếng mới rạng rỡ.

 "Các bậc thánh nhân thời xưa gom người lại thành nhà, gom nhà lại thành nước, gom các nước lại thành thiên hạ. Họ phân phong (chia đất, ban tước, giao cho cai quản như một nước chư hầu) cho người hiền, lập thành muôn nước, gọi đó là 'đại kỷ' (cương lĩnh lớn, trật tự lớn của thiên hạ). Họ bày ra chính sự và giáo hóa, thuận theo phong tục của dân, khiến những kẻ cong vạy hóa thành ngay thẳng, đến cả dáng vẻ bên ngoài cũng đổi khác. Muôn nước không cần qua lại với nhau, nơi nào cũng vui với chỗ ở của mình, người dân yêu mến bề trên, gọi đó là 'đại định' (cảnh yên ổn lớn).

 Than ôi! Bậc thánh nhân cốt làm cho thiên hạ yên tĩnh, người hiền cốt làm cho thiên hạ ngay chính; kẻ ngu không làm cho ngay chính được, nên đi tranh giành với người. Bề trên bày ra lắm việc nhọc nhằn thì hình phạt nhiều, hình phạt nhiều thì dân lo sợ, dân lo sợ thì bỏ đi trốn tránh, lưu lạc. Trên dưới đều không yên cuộc sống, nhiều đời không dứt, gọi đó là 'đại thất' (sự mất mát, thất bại lớn).

 "Người trong thiên hạ giống như dòng nước chảy: ngăn lại thì dừng, khơi ra thì chảy, để yên thì trong. Than ôi, thật thần diệu thay! Bậc thánh nhân thấy được lúc khởi đầu thì biết được kết cục."

 Văn Vương hỏi: "Làm cho thiên hạ yên tĩnh thì phải thế nào?"

 Thái Công đáp: "Trời có quy luật vận hành không đổi, dân có lối sống ổn định của mình. Cùng chung sống, chung lo cái sống với người trong thiên hạ thì thiên hạ sẽ yên tĩnh. Bậc cao nhất thì thuận theo tự nhiên của dân, bậc kế đó thì giáo hóa dân. Dân được giáo hóa thì làm theo chính lệnh; vì thế trời 'vô vi' (không cố ý làm gì, để mọi sự tự diễn ra theo lẽ tự nhiên) mà mọi việc vẫn thành, dân chẳng cần ai ban cho mà tự giàu có. Đó là đức của bậc thánh nhân."

 Văn Vương nói: "Lời ông thật hợp với lòng ta. Ta sẽ sớm tối ghi nhớ không quên, lấy đó làm phép tắc thường hằng."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video