Thiên 18 — Phẩm 18 – Hằng-già-đề-bà

 Phẩm thứ mười tám của Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (đại trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng các pháp, đưa người tu sang bờ giác ngộ): Hằng-già-đề-bà

 Bấy giờ trong hội có một người phụ nữ tên là Hằng-già-đề-bà, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất (cách tỏ lòng cung kính theo phép nhà Phật), chắp tay hướng về Phật, thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Đối với việc này con không kinh sợ, không hãi hùng. Đời sau con cũng sẽ vì chúng sinh mà giảng nói giáo lý trọng yếu này." Nói rồi liền cầm hoa vàng rải lên Phật; hoa bay đến ngay trên đỉnh đầu Phật rồi dừng lại giữa hư không.

 Khi ấy Phật mỉm cười. Ông A-nan (thị giả, người theo hầu Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, thưa: "Bạch Thế Tôn! Vì nhân gì, duyên gì mà Ngài mỉm cười? Theo lệ thường của chư Phật, không bao giờ cười mà không có nhân duyên."

 Phật bảo A-nan: "Người phụ nữ Hằng-già-đề-bà này, trong đời vị lai, vào kiếp Tinh Tú (tên một kiếp — kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), sẽ thành Phật, hiệu là Kim Hoa (Hoa Vàng). Nay người ấy bỏ thân nữ, được làm nam giới, sinh về cõi Phật của Phật A-súc (một vị Phật ở phương Đông). Ở nơi Phật ấy, thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ thân tâm thanh tịnh, không dâm dục). Sau khi chết, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, thường tu phạm hạnh, cho đến khi chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật), không lúc nào lìa chư Phật. Ví như vị Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) đi từ lầu đài này đến lầu đài khác, từ lúc sinh đến lúc chết chân không chạm đất. A-nan! Người phụ nữ này cũng như vậy, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, thường tu phạm hạnh, cho đến khi chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, luôn luôn không lìa Phật."

 A-nan nghĩ thầm: "Khi ấy, chúng hội Bồ-tát (những người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh) của vị Phật ấy cũng như chúng hội của chư Phật." Phật liền biết điều A-nan đang nghĩ, bảo A-nan: "Đúng vậy, đúng vậy! Nên biết khi ấy chúng hội Bồ-tát cũng như chúng hội của chư Phật. A-nan! Các vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, mục đích tự giải thoát cho mình) của Phật Kim Hoa nhập Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não và khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử) nhiều vô lượng vô biên, không thể đếm được. Trong thế giới ấy không có nạn thú dữ, giặc thù, cũng không có tai họa đói kém, bệnh tật. A-nan! Khi Phật Kim Hoa chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không có những nạn đáng sợ như thế."

 A-nan thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Người phụ nữ này lần đầu gieo thiện căn (gốc lành, những việc thiện làm nền cho quả tốt về sau) hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề ở đâu?" "A-nan! Người phụ nữ này lần đầu gieo thiện căn ở nơi Phật Nhiên Đăng (một vị Phật trong quá khứ xa xưa, là vị đã thọ ký cho Phật Thích-ca). Người ấy đem thiện căn ấy hồi hướng (hướng phần công đức mình tạo được về một mục đích cao cả) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng cầm hoa vàng rải lên Phật Nhiên Đăng để cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 A-nan! Khi ấy ta đem năm cành hoa rải lên Phật Nhiên Đăng để cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Phật Nhiên Đăng biết thiện căn của ta đã thuần thục, liền thọ ký (báo trước cho biết sẽ thành Phật) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cho ta. Lúc ấy người phụ nữ này nghe ta được thọ ký, liền phát nguyện rằng: 'Con cũng như vậy, trong đời vị lai sẽ được thọ ký.' Như nay người ấy đã được thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. A-nan! Người ấy lần đầu gieo thiện căn ở nơi Phật Nhiên Đăng, phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 A-nan thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Như vậy người ấy đã tập hạnh A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề từ lâu rồi chăng?" Phật dạy: "Đúng vậy, A-nan! Người ấy đã tập hạnh A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề từ lâu."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "Không") thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát muốn thực hành Bát-nhã ba-la-mật, thì nên tập quán Không (mọi sự vật đều không có tự tính cố định, không tự tồn tại riêng biệt) thế nào? Nên vào Không tam-muội (trạng thái thiền định chuyên nhất quán chiếu lý Không) thế nào?" Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật nên quán sắc (phần vật chất, hình thể) là Không, nên quán thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, hình dung), hành (ý chí và các hoạt động tâm lý tạo tác), thức (sự nhận biết) là Không. Nên dùng tâm không tán loạn mà quán các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), không thấy có gì, cũng không chứng (thể nhập trọn vẹn, đạt tới kết quả cuối cùng) điều gì."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thế Tôn! Như Phật dạy Bồ-tát không nên chứng Không. Vậy làm sao Bồ-tát vào Không tam-muội mà không chứng Không?"

 "Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát quán Không một cách đầy đủ, nhưng từ trước đã khởi tâm rằng: 'Ta chỉ quán Không mà không chứng Không; ta sẽ học Không. Nay là lúc học, không phải lúc chứng', thì không thu tâm sâu buộc chặt vào đối tượng quán. Khi ấy Bồ-tát không thối mất các pháp trợ đạo (những pháp tu giúp đi đến giác ngộ), cũng không dứt hết lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm — ở đây ý nói không vội nhập Niết-bàn). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy có trí tuệ lớn, có thiện căn sâu, nên có thể nghĩ rằng: 'Nay là lúc học, không phải lúc chứng; ta học là để đạt được Bát-nhã ba-la-mật.'

 "Tu-bồ-đề! Ví như có người dũng mãnh, khỏe mạnh, khó ai lay chuyển được; dáng vẻ đoan chính, được người yêu kính; giỏi binh pháp, khí giới sắc bén, sáu mươi bốn nghề đều thông thạo đầy đủ; các tài nghệ khác cũng không gì không tinh thông, được người yêu mến. Hễ làm việc gì đều thành công. Nhờ những lợi thế ấy mà giúp ích được nhiều, mọi người đều tôn kính, nên người ấy lại càng vui mừng.

 Người ấy có chút việc, phải phò cha mẹ, dắt vợ con đi qua con đường hiểm trở gian nan, bèn yên ủi khuyên bảo cha mẹ vợ con, khiến họ không sợ hãi, nói rằng: 'Con đường này tuy hiểm, có nhiều giặc thù, nhưng chắc chắn ta sẽ được an ổn, không gặp trở ngại gì.' Người ấy có trí lực đầy đủ, phía trước không có ai địch nổi, nên có thể giúp cha mẹ vợ con tránh khỏi các nạn ấy, đến được thành ấp, làng xóm, nhà cửa mà không bị tổn thất gì, trong lòng rất vui mừng. Đối với bọn giặc thù, người ấy không sinh lòng ác. Vì sao vậy? Vì người ấy tinh thông mọi tài nghệ; trên đường hiểm, người ấy hóa ra đám đông người nhiều hơn bọn giặc, lại cầm khí giới sắc bén, nên bọn giặc đều tự rút lui tan chạy. Vì thế người ấy dám làm và làm được (?), tự biết chắc mình sẽ an ổn không lo ngại.

 Cũng vậy, cũng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát hướng tâm đến tất cả chúng sinh, buộc tâm vào từ tam-muội (thiền định chuyên chú vào lòng thương yêu, mong chúng sinh được vui), vượt qua các kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người) cùng những pháp trợ giúp kết sử, vượt qua các ma (những thế lực làm chướng ngại việc tu đạo) cùng những kẻ giúp ma, vượt qua địa vị Thanh văn và Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), an trú trong Không tam-muội mà không dứt hết lậu.

 "Tu-bồ-đề! Khi ấy Bồ-tát thực hành cửa giải thoát Không mà không chứng vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), cũng không rơi vào có tướng. Ví như chim bay giữa hư không mà không rơi xuống; đi trong hư không mà không dừng lại trong hư không. Tu-bồ-đề! Bồ-tát cũng như vậy: thực hành Không, học Không; thực hành vô tướng, học vô tướng; thực hành vô tác (không có gì để tạo tác, mong cầu), học vô tác; khi chưa đầy đủ các pháp của Phật thì không rơi vào Không, vô tướng, vô tác.

 Ví như người giỏi bắn cung, thạo phép bắn, ngửa lên bắn vào hư không, mũi tên sau đỡ mũi tên trước, muốn lâu hay mau tùy ý, đều có thể khiến tên không rơi xuống. Cũng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nhờ được phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt và tu tập) che chở, nên không chứng đệ nhất thật tế (chỗ tận cùng chân thật tối thượng, tức là nhập Niết-bàn), vì muốn thành tựu thiện căn của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; đến khi thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mới chứng đệ nhất thật tế. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật nên suy nghĩ như vầy: quán thật tướng (bộ mặt chân thật) của các pháp, mà không chấp lấy sự chứng."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Việc làm của Bồ-tát thật là khó, hết sức hiếm có: có thể học như vậy mà cũng không chấp lấy sự chứng."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ấy vì không bỏ tất cả chúng sinh nên phát nguyện lớn như vậy. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát khởi tâm như vầy: 'Ta không nên bỏ tất cả chúng sinh, ta phải cứu độ họ', rồi liền vào cửa giải thoát Không tam-muội, cửa giải thoát vô tướng tam-muội, vô tác tam-muội, thì lúc ấy Bồ-tát không giữa đường mà chứng thật tế. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy được phương tiện che chở.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát muốn vào thiền định sâu như vậy, tức là cửa giải thoát Không tam-muội, cửa giải thoát vô tướng, vô tác tam-muội, thì trước hết Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Chúng sinh trong suốt đêm dài (thời gian rất lâu) chấp vào tướng chúng sinh, chấp vào chỗ có điều sở đắc (cho rằng có cái gì đó để nắm được). Khi ta chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ta sẽ vì họ mà nói pháp để dứt các kiến chấp ấy.' Rồi liền vào cửa giải thoát Không tam-muội. Bồ-tát ấy nhờ tâm ấy và nhờ sức phương tiện có từ trước, nên không giữa đường mà chứng thật tế, cũng không mất từ, bi, hỷ, xả tam-muội (thiền định về bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều tốt của người, buông xả không thiên vị). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy thành tựu sức phương tiện, nên các pháp lành càng thêm tăng trưởng, các căn (năng lực tu tập như tín, tấn, niệm, định, tuệ) thông suốt sắc bén, lại còn tăng thêm các lực và các giác chi (các sức mạnh tinh thần và các yếu tố đưa đến giác ngộ) của Bồ-tát.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát nghĩ rằng: 'Chúng sinh trong suốt đêm dài vận hành theo tướng ngã (cho rằng có một cái "ta" thật). Khi ta chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ta sẽ vì họ mà nói pháp để dứt tướng ấy.' Rồi liền vào cửa giải thoát vô tướng tam-muội. Bồ-tát ấy nhờ tâm ấy và nhờ sức phương tiện có từ trước, nên không giữa đường mà chứng thật tế, cũng không mất từ, bi, hỷ, xả tam-muội. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy thành tựu sức phương tiện, nên các pháp lành càng thêm tăng trưởng, thiện căn thông suốt sắc bén, lại còn tăng thêm các lực và các giác chi của Bồ-tát.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát nghĩ rằng: 'Chúng sinh trong suốt đêm dài vận hành theo ý tưởng thường (cho mọi vật là còn mãi), ý tưởng lạc (cho là vui sướng), ý tưởng tịnh (cho là trong sạch), ý tưởng ngã (cho là có cái ta thật), và vì những ý tưởng ấy mà tạo tác. Khi ta chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, ta sẽ dứt các ý tưởng thường, lạc, tịnh, ngã ấy, và vì họ mà nói pháp rằng: pháp này là vô thường chứ không phải thường, là khổ chứ không phải vui, là không sạch chứ không phải sạch, là vô ngã chứ không phải có ngã.' Nhờ tâm ấy và nhờ sức phương tiện có từ trước, tuy chưa đạt được tam-muội của Phật, chưa đầy đủ các pháp của Phật, chưa chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nhưng có thể vào cửa giải thoát vô tác tam-muội mà không giữa đường chứng thật tế.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát nghĩ như vầy: 'Chúng sinh trong suốt đêm dài vận hành theo chỗ có sở đắc, nay cũng vận hành theo chỗ có sở đắc; trước vận hành theo có tướng, nay cũng vận hành theo có tướng; trước vận hành theo điên đảo (thấy sai lệch, trái với sự thật), nay cũng vận hành theo điên đảo; trước vận hành theo tướng hòa hợp, nay cũng vận hành theo tướng hòa hợp; trước vận hành theo tướng hư vọng, nay cũng vận hành theo tướng hư vọng; trước vận hành theo tà kiến (cách thấy sai lầm), nay cũng vận hành theo tà kiến. Ta sẽ siêng năng tinh tấn, chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, để dứt các tướng ấy của chúng sinh, và vì họ mà nói pháp, trừ bỏ các lỗi lầm này.'

 Tu-bồ-đề! Bồ-tát nghĩ đến tất cả chúng sinh như vậy, nhờ tâm ấy và sức phương tiện có từ trước, nên quán tướng của pháp sâu xa là Không, là vô tướng, vô tác, vô khởi (không khởi lên), vô sinh (không sinh ra), vô sở hữu (không có gì để chiếm giữ). Tu-bồ-đề! Bồ-tát đã thành tựu trí tuệ như vậy mà còn trụ trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), hay còn rơi vào các pháp do tạo tác mà khởi lên, thì không có lẽ ấy.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát muốn chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đem hỏi các Bồ-tát khác rằng: 'Đối với các pháp này nên học thế nào? Nên khởi tâm thế nào để tâm vào Không mà không chứng Không; vào vô tướng, vô tác, vô khởi, vô sinh, vô sở hữu mà không chứng vô sở hữu, lại có thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật?' Nếu vị Bồ-tát kia trả lời rằng chỉ nên nghĩ đến Không, nghĩ đến vô tướng, vô tác, vô khởi, vô sinh, vô sở hữu, mà không dạy đến cái tâm có từ trước (tâm không bỏ chúng sinh), không nói đến cái tâm có từ trước, thì nên biết Bồ-tát ấy chưa được chư Phật quá khứ thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chưa trụ ở địa vị A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thối lui, chắc chắn sẽ đi đến quả Phật). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy không thể nói được những tướng riêng (không chung với người khác) của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí, không thể chỉ bày đúng, trả lời đúng. Nên biết Bồ-tát ấy chưa đến được địa vị A-bệ-bạt-trí."

 "Bạch Thế Tôn! Làm sao biết được đó là A-bệ-bạt-trí?" "Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát dù đã nghe hay chưa nghe mà có thể trả lời đúng như vậy, nên biết đó là A-bệ-bạt-trí."

 "Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên này mà chúng sinh nhiều người tu hạnh Bồ-đề (giác ngộ), nhưng ít người trả lời đúng được như vậy." "Tu-bồ-đề! Ít có Bồ-tát được thọ ký A-bệ-bạt-trí. Nếu đã được thọ ký thì có thể trả lời đúng như vậy. Nên biết Bồ-tát ấy thiện căn sáng sạch; nên biết Bồ-tát ấy, tất cả thế gian, chư thiên (các vị trời), loài người và A-tu-la (loài có thần lực nhưng hay ganh ghét, tranh đấu) đều không theo kịp."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video