Phẩm thứ mười chín của Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (đại trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng các pháp, đưa người tu sang bờ giác ngộ): Bồ-tát A-bệ-bạt-trí nhận biết việc ma
Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "Không"): "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn — Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh), cho đến trong giấc mộng cũng không tham đắm ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử), cùng địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, mục đích tự giải thoát cho mình) và Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), quán tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) như mộng mà không chấp lấy sự chứng (thể nhập trọn vẹn để dừng lại ở quả vị ấy), thì Tu-bồ-đề, nên biết đó là tướng (dấu hiệu) của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thối lui, chắc chắn sẽ đi đến quả Phật).
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát trong mộng thấy Phật ngồi trên tòa cao giữa đại chúng, có vô số trăm nghìn vạn tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) cùng vô số trăm nghìn vạn ức đại chúng cung kính vây quanh, Phật vì họ mà nói pháp, thì Tu-bồ-đề, nên biết đó là tướng của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát trong mộng tự thấy thân mình ở giữa hư không, vì đại chúng mà nói pháp, thấy thân mình phát ánh sáng lớn; tỉnh dậy rồi nghĩ rằng: 'Ta biết ba cõi như mộng, ắt ta sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật), và vì chúng sinh mà nói pháp như thế.' Tu-bồ-đề! Nên biết đó là tướng của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Làm sao biết được khi Bồ-tát chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong thế giới của vị ấy hoàn toàn không có cả tên gọi của ba ác đạo (ba cảnh giới khổ: địa ngục, ngạ quỷ — quỷ đói, súc sinh — loài vật)? Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát trong mộng thấy loài súc sinh mà phát nguyện rằng: 'Ta sẽ siêng năng tinh tấn (siêng năng không lười), để khi chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong thế giới của ta hoàn toàn không có cả tên gọi của ba ác đạo', thì Tu-bồ-đề, nên biết đó là tướng của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát thấy thành quách bốc cháy, liền nghĩ rằng: 'Như những dấu hiệu ta đã thấy trong mộng, Bồ-tát nào thành tựu những dấu hiệu như vậy, nên biết đó là Bồ-tát A-bệ-bạt-trí. Nếu ta có những dấu hiệu ấy, là bậc A-bệ-bạt-trí, thì nhờ sức của lời nói chân thật này, lửa ở thành quách này nay phải tắt hết.' Nếu lửa tắt hết, nên biết Bồ-tát ấy đã được các đức Phật trước thọ ký (báo trước cho biết sẽ thành Phật) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu lửa không tắt, nên biết Bồ-tát ấy chưa được thọ ký. Nếu lửa ấy cháy nhà này mà chừa nhà kia, cháy xóm này mà chừa xóm kia, thì Tu-bồ-đề, nên biết những chúng sinh ấy có tội nặng phá pháp (chê bai, hủy hoại chánh pháp); đó là phần tai ương còn lại của tội phá pháp, phải chịu ngay trong đời này. Tu-bồ-đề! Do nhân duyên ấy, nên biết đó là tướng của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Nay ta sẽ nói thêm về những dấu hiệu của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí. Tu-bồ-đề! Nếu có người nam hay người nữ bị quỷ nhập, Bồ-tát ở đây nên nghĩ rằng: 'Nếu ta đã được các đức Phật trước thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nếu ta hết lòng muốn chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nếu những gì ta làm đều trong sạch, lìa tâm Thanh văn và Bích-chi Phật, thì ắt ta sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; điều này không thể sai trước vô lượng a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không đếm được) chư Phật hiện đang ở khắp mười phương (?). Chư Phật ấy không gì không biết, không gì không thấy, không gì không đạt, không gì không chứng. Nếu chư Phật biết được tấm lòng sâu thẳm của ta, thì ta ắt sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nhờ sức của lời nói chân thật này, nay người nam người nữ đang bị phi nhân (những loài không phải người như quỷ, thần) nắm giữ đây, phi nhân hãy mau rời đi.' Nếu Bồ-tát ấy nói lời ấy mà phi nhân không rời đi, nên biết Bồ-tát ấy chưa được các đức Phật trước thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát nói lời ấy mà phi nhân rời đi, nên biết Bồ-tát ấy đã được các đức Phật trước thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Có Bồ-tát chưa được thọ ký mà phát lời thề rằng: 'Nếu ta đã được các đức Phật trước thọ ký, thì phi nhân nay phải bỏ người này mà đi.' Ác ma (thế lực xấu ác chuyên phá hoại việc tu đạo) liền đến chỗ ấy, khiến phi nhân bỏ đi. Vì sao vậy? Vì uy lực của ác ma mạnh hơn phi nhân, nên phi nhân liền bỏ đi. Bồ-tát ở đây bèn tự nghĩ: 'Nhờ sức của ta mà phi nhân phải bỏ đi xa', mà không biết đó là sức của ác ma. Vì việc ấy mà khinh miệt, coi rẻ các Bồ-tát khác, cho rằng: 'Ta đã được các đức Phật trước thọ ký, còn những người này chưa được các đức Phật trước thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'
Do nhân duyên ấy mà lòng kiêu mạn (tự cao, khinh người) tăng lên. Vì kiêu mạn nên xa lìa Tát-bà-nhã (nhất thiết trí — trí tuệ biết hết thảy mọi sự), tức trí tuệ vô thượng của Phật. Bồ-tát ấy chỉ vì chút nhân duyên nhỏ mà sinh kiêu mạn, nên biết là không có phương tiện (cách khéo léo để tu tập và dẫn dắt), ắt sẽ rơi vào hai địa vị: hoặc địa vị Thanh văn, hoặc địa vị Bích-chi Phật. Như vậy, Tu-bồ-đề! Do nhân duyên lời thề nguyện ấy mà khởi lên việc ma. Bồ-tát ở đây nếu không gần gũi thiện tri thức (bậc thầy, bạn tốt dẫn dắt mình trên đường đạo), thì bị ma trói buộc, càng lúc càng chặt hơn. Tu-bồ-đề! Nên biết đó là việc ma của Bồ-tát.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Ác ma muốn dùng chuyện tên tuổi để phá rối Bồ-tát, bèn hiện ra đủ thứ hình dạng, đến chỗ Bồ-tát mà nói rằng: 'Này thiện nam tử! Chư Phật đã thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cho ông rồi. Nay ông tên là thế này, cha mẹ tên là thế này, anh em chị em, bạn bè quen biết tên là thế này' — cho đến cha mẹ bảy đời đều nói ra tên tuổi — 'ông sinh ở nước nọ, thành nọ, làng nọ, nhà nọ.' Nếu người ấy tính nết hiền hòa, ma liền nói đời trước người ấy cũng tính nết hiền hòa; nếu người ấy tính nóng nảy, ma cũng nói đời trước người ấy tính nóng nảy.
Nếu người ấy giữ hạnh a-lan-nhã (sống ở nơi vắng vẻ, yên tĩnh, xa làng xóm để tu), hoặc đi khất thực (xin ăn để nuôi thân), hoặc mặc áo nạp (áo vá ghép từ những mảnh vải bỏ đi), hoặc sau giờ ăn không uống nước trái cây, hoặc mỗi ngày chỉ ăn một bữa ngồi một lần, hoặc ăn có chừng mực, hoặc ở giữa bãi tha ma, hoặc ngồi nơi đất trống, hoặc ngồi dưới gốc cây, hoặc thường ngồi không nằm, hoặc trải chỗ nào ngồi chỗ ấy, hoặc ít ham muốn, biết đủ, sống xa lánh, hoặc không xoa dầu vào chân, hoặc thích ít nói ít bàn luận, thì ác ma cũng nói đời trước người ấy đã giữ hạnh a-lan-nhã, cho đến thích ít nói ít bàn luận: 'Đời này ông có công đức đầu-đà (những hạnh tu khổ hạnh, sống đơn sơ để dứt bỏ tham đắm), đời trước ông cũng có công đức đầu-đà.'
Bồ-tát ấy nghe nói tên tuổi như trên, lại nghe nói về công đức đầu-đà, do nhân duyên ấy mà sinh lòng kiêu mạn. Ngay khi ấy ác ma lại nói: 'Trong quá khứ ông đã được thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì nay ông có những dấu hiệu công đức của bậc A-bệ-bạt-trí.' Tu-bồ-đề! Những dấu hiệu chân thật của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí mà ta đã nói, người ấy không hề có. Tu-bồ-đề! Nên biết Bồ-tát ấy đã bị ma bám vào. Vì sao vậy? Vì người ấy không có những dấu hiệu của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí, chỉ nghe ác ma nói tên tuổi mà liền coi rẻ các Bồ-tát khác. Tu-bồ-đề! Nên biết Bồ-tát ấy vì chuyện tên tuổi mà khởi lên việc ma.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Lại có Bồ-tát vì chuyện tên tuổi mà khởi lên việc ma. Đó là ma đến chỗ người ấy, nói rằng: 'Ông đã được các đức Phật trước thọ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; khi ông thành Phật sẽ có danh hiệu thế này.' Danh hiệu mà Bồ-tát ấy vốn đã nguyện trùng với điều ma nói; vì không có trí tuệ, không có phương tiện, người ấy bèn nghĩ: 'Danh hiệu ta nguyện có khi chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đúng như vị tỳ-kheo này nói, trùng với bản nguyện của ta.' Thế là người ấy theo sự bám giữ của ác ma, tin nhận lời của vị tỳ-kheo (do ma hóa ra) ấy, chỉ vì chuyện tên tuổi mà coi rẻ các Bồ-tát khác.
Tu-bồ-đề! Những dấu hiệu chân thật của Bồ-tát A-bệ-bạt-trí mà ta đã nói, người ấy không hề có. Vì khinh mạn mà xa lìa Tát-bà-nhã, trí tuệ vô thượng của Phật. Bồ-tát ấy nếu xa lìa phương tiện và thiện tri thức, gặp ác tri thức (thầy bạn xấu dẫn vào đường sai), sẽ rơi vào hai địa vị: hoặc địa vị Thanh văn, hoặc địa vị Bích-chi Phật. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát ấy ngay trong thân này ăn năn những tâm niệm trước kia, xa lìa địa vị Thanh văn và Bích-chi Phật, thì cũng phải ở lâu trong sinh tử, rồi mới lại nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì tội của những tâm niệm ấy rất nặng.
Ví như tỳ-kheo phạm bốn giới trọng (bốn giới nặng nhất: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng thánh), dù chỉ phạm một hay hai giới, thì không còn là sa-môn (người xuất gia tu hành), không còn là con dòng họ Thích (đệ tử của Phật Thích-ca). Bồ-tát ấy vì chuyện tên tuổi mà khinh các Bồ-tát khác, nên tội mắc phải còn nặng hơn bốn giới trọng. Tu-bồ-đề! Chưa nói đến bốn giới trọng, tội như thế còn nặng hơn tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng chúng) — tức là vì chuyện tên tuổi mà sinh lòng kiêu mạn. Tu-bồ-đề! Do nhân duyên tên tuổi mà khởi lên việc ma vi tế này, Bồ-tát phải nhận biết; nhận biết rồi thì xa lìa.
"Lại nữa, Tu-bồ-đề! Ác ma thấy Bồ-tát có hạnh viễn ly (sống xa lánh), bèn đến chỗ người ấy nói rằng: 'Này thiện nam tử! Hạnh viễn ly là điều Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) thường khen ngợi.' Tu-bồ-đề! Ta không nói sự viễn ly của Bồ-tát là ở nơi a-lan-nhã, nơi vắng vẻ, trong núi dưới gốc cây, nơi hoang vắng cách biệt." "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật)! Nếu ở nơi a-lan-nhã, nơi vắng vẻ, trong núi dưới gốc cây, nơi hoang vắng cách biệt mà không gọi là viễn ly, thì còn có sự viễn ly nào khác?"
"Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát xa lìa tâm Thanh văn và Bích-chi Phật, thì sự viễn ly như vậy, dù ở gần làng xóm cũng gọi là viễn ly; dù ở nơi a-lan-nhã, nơi vắng vẻ, trong núi dưới gốc cây, nơi hoang vắng cách biệt cũng gọi là viễn ly. Tu-bồ-đề! Sự viễn ly như vậy là điều ta chấp nhận. Nếu Bồ-tát ngày đêm tu hành sự viễn ly như vậy, thì dù ở gần làng xóm cũng gọi là viễn ly; dù ở nơi a-lan-nhã, nơi vắng vẻ, trong núi dưới gốc cây, nơi hoang vắng cách biệt cũng gọi là viễn ly.
Tu-bồ-đề! Còn sự viễn ly mà ác ma khen ngợi — ở nơi a-lan-nhã, nơi vắng vẻ, trong núi dưới gốc cây, nơi hoang vắng cách biệt — thì Bồ-tát ấy tuy có sự viễn ly như thế, nhưng không xa lìa tâm Thanh văn và Bích-chi Phật, không tu Bát-nhã ba-la-mật, không vì để đầy đủ trí tuệ biết tất cả, thì gọi là người tu hạnh pha tạp. Bồ-tát ấy thực hành sự viễn ly này thì không trong sạch, lại khinh các Bồ-tát khác ở gần làng xóm — những vị tâm trong sạch, xa lìa tâm Thanh văn và Bích-chi Phật, không pha lẫn các pháp ác, bất thiện, đã đạt được các thiền định, các bối xả (những pháp thiền định giúp buông bỏ tham chấp), các tam-muội (trạng thái thiền định chuyên nhất), các sức thần thông (năng lực siêu phàm do tu định mà có), thông đạt Bát-nhã ba-la-mật — nên Bồ-tát ấy là người không có phương tiện.
Bồ-tát ấy dù ở nơi hoang vắng rộng trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ cổ, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), nơi chỉ có chim thú, giặc cướp, quỷ dữ qua lại, ở đó trăm nghìn vạn ức năm, hoặc lâu hơn số ấy nữa, mà không biết tướng viễn ly chân thật, thì vẫn xa cách sự viễn ly chân thật, không biết dùng tấm lòng sâu thẳm phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bồ-tát như vậy cũng gọi là người tu trong ồn náo. Nếu tham đắm, nương dựa vào sự viễn ly như thế, thì không thể làm ta vui lòng. Vì sao vậy? Vì trong hạnh viễn ly mà ta chấp nhận, không thấy có người ấy; người ấy không có sự viễn ly như vậy.
"Tu-bồ-đề! Lại có ác ma đến chỗ Bồ-tát, đứng giữa hư không, nói rằng: 'Hay thay, hay thay! Điều ông thực hành là viễn ly chân thật, được Phật khen ngợi. Nhờ sự viễn ly này, ông sẽ mau chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Bồ-tát ấy từ nơi viễn ly trở về làng xóm, thấy các tỳ-kheo khác cầu Phật đạo, tâm tính hiền hòa, bèn sinh lòng khinh mạn: 'Các ông là người tu trong ồn náo.'
Tu-bồ-đề! Bồ-tát ấy lấy ồn náo làm viễn ly chân thật, lấy viễn ly chân thật làm ồn náo, nói lỗi của người khác như vậy, không sinh lòng cung kính; đáng cung kính thì lại khinh mạn, đáng khinh thì lại cung kính. Người ấy nghĩ rằng: 'Ta thấy các phi nhân nhớ đến ta mà đến, giúp ta mà đến; hạnh viễn ly chân thật được Phật chấp nhận, ta đã thực hành. Còn các ông ở gần làng xóm, ai nhớ đến các ông, ai giúp các ông?' Nghĩ như vậy rồi, khinh các Bồ-tát khác đang tu hạnh trong sạch.
Tu-bồ-đề! Nên biết người ấy là kẻ chiên-đà-la (giai cấp bị coi là hèn hạ nhất ở Ấn Độ cổ — ý nói kẻ thấp hèn) trong hàng Bồ-tát; nên biết người ấy làm ô uế các Bồ-tát khác, hôi thối không sạch; nên biết người ấy là Bồ-tát giả mạo; nên biết người ấy là giặc lớn của tất cả thế gian, chư thiên và loài người, là giặc mang hình sa-môn. Tu-bồ-đề! Người cầu Phật đạo không nên gần gũi hạng người như vậy. Vì sao vậy? Vì những người như vậy gọi là kẻ tăng thượng mạn (chưa chứng mà tự cho là đã chứng, tự đánh giá mình quá cao).
"Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát quý tiếc Tát-bà-nhã, quý tiếc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, hết lòng muốn chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, thì không nên gần gũi những hạng người như vậy. Người cầu Phật đạo thường cầu lợi ích chân chính cho mình, thường nên chán lìa, sợ hãi ba cõi; đối với những người kia, nên sinh tâm từ, bi, hỷ, xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều tốt của người, buông xả không thiên vị), và nghĩ rằng: 'Ta sẽ siêng năng tinh tấn như thế, để khi chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề sẽ không có những điều ác như vậy; nếu chúng khởi lên thì sẽ mau chóng trừ diệt.' Tu-bồ-đề! Thực hành như vậy là sức trí tuệ của Bồ-tát."
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã, quyển thứ bảy.
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã ba-la-mật, quyển thứ tám.
Đời Hậu Tần (một triều đại ở miền bắc Trung Quốc, thế kỷ 4–5), Tam tạng (danh hiệu dành cho vị thầy thông suốt cả ba tạng kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Tư (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay), dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video