Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (Trí tuệ siêu việt lớn), phẩm thứ hai mươi hai: Không keo kiệt, không phiền não.
Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không): "Nếu Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) học Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) như vậy, thì không sinh tâm phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham lam, giận dữ, mê muội), không sinh tâm keo kiệt, không sinh tâm phá giới, không sinh tâm giận dữ, không sinh tâm lười biếng, không sinh tâm tán loạn, không sinh tâm ngu si. Tu-bồ-đề! Bồ-tát học như vậy thì thu gồm tất cả các ba-la-mật (các hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ).
Tu-bồ-đề! Ví như sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm) đều thu gồm trong thân kiến (cái thấy sai lầm chấp thân này là cái 'ta' thật có). Tu-bồ-đề! Khi Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật thì thu gồm tất cả các ba-la-mật. Ví như người chết, vì mạng căn (sức sống duy trì sinh mạng) diệt nên các giác quan đều diệt theo. Cũng vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật thì thu gồm tất cả các ba-la-mật. Vì thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát nếu muốn thu gồm các ba-la-mật thì phải học Bát-nhã ba-la-mật.
Tu-bồ-đề! Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật thì đứng đầu trong tất cả chúng sinh. Tu-bồ-đề! Ý ông thế nào? Chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, phạm vi giáo hóa của một đức Phật) có nhiều không?" "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Chúng sinh ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, chỉ thế giới loài người chúng ta) còn nhiều, huống gì tam thiên đại thiên thế giới?"
"Tu-bồ-đề! (Giả sử) những chúng sinh ấy đều là Bồ-tát, nếu có một người suốt đời cúng dường họ quần áo, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men. Tu-bồ-đề! Ý ông thế nào? Người ấy nhờ nhân duyên đó được phúc nhiều không?" "Rất nhiều, rất nhiều! Bạch Thế Tôn!"
"Tu-bồ-đề! Nếu có Bồ-tát chỉ trong khoảng một cái búng tay mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật, thì phúc hơn người kia. Như vậy, Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật đem lại lợi ích lớn cho các Bồ-tát, có thể giúp đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật).
Vì thế, Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát muốn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, muốn là bậc cao nhất trong tất cả chúng sinh, muốn làm người cứu giúp che chở cho tất cả chúng sinh, muốn có đầy đủ Phật pháp, muốn đến được chỗ Phật đã đi, muốn được sự tự tại dạo chơi của Phật, muốn có được tiếng rống sư tử của Phật (lời thuyết pháp oai hùng, không sợ hãi), muốn được giảng pháp trong đại hội khắp tam thiên đại thiên thế giới, thì phải học Bát-nhã ba-la-mật. Tu-bồ-đề! Ta không thấy Bồ-tát nào học Bát-nhã ba-la-mật mà không được đầy đủ lợi ích như vậy."
"Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ấy cũng được đầy đủ lợi ích của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) chăng?" "Tu-bồ-đề! Bồ-tát cũng học đầy đủ lợi ích của Thanh văn, nhưng không nguyện ở lại trong pháp Thanh văn; muốn đầy đủ các công đức nên đều phải biết hết, nhưng không ở lại trong đó, và nghĩ: 'Ta cũng sẽ giảng nói các công đức Thanh văn này để giáo hóa chúng sinh.'
Nếu Bồ-tát học như vậy, thì có thể làm ruộng phúc (nơi mà ai cúng dường, kính trọng thì gieo được phúc lành, như gieo hạt vào ruộng tốt) cho tất cả trời, người, a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh đua, nóng giận) trong thế gian, và vượt trội nhất so với ruộng phúc Thanh văn, Bích-chi Phật (người tự tu tự ngộ khi không có Phật ra đời, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Bồ-tát học như vậy thì được gần Tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ toàn giác của Phật), không bỏ Bát-nhã ba-la-mật, không lìa Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy gọi là không thoái lui khỏi Tát-bà-nhã, xa địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật, gần A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ấy nếu nghĩ rằng: 'Đây là Bát-nhã ba-la-mật, đây là Bát-nhã ba-la-mật của người nọ, sẽ được Tát-bà-nhã', phân biệt như vậy tức là không thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Nếu Bồ-tát không phân biệt Bát-nhã ba-la-mật, không thấy Bát-nhã ba-la-mật, không nói 'đây là Bát-nhã ba-la-mật, đây là Bát-nhã ba-la-mật của người nọ, sẽ được Tát-bà-nhã'; như vậy cũng không thấy không nghe, không cảm nhận không hay biết, tức là thực hành Bát-nhã ba-la-mật."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) nghĩ: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật còn hơn tất cả chúng sinh, huống gì khi đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có người ưa nghe Bát-nhã, người ấy được lợi lớn, đời sống ấy là cao quý nhất, huống gì phát được tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Người ấy được thế gian kính mến ngưỡng mộ, người ấy sẽ điều phục được chúng sinh."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân hóa ra đầy một vốc hoa mạn-đà-la (loài hoa cõi trời, đẹp đẽ, ai thấy cũng vui lòng), rải lên Phật và nói: "Bạch Thế Tôn! Nếu có người phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, con nguyện cho họ có đầy đủ Phật pháp, đầy đủ Tát-bà-nhã, đầy đủ pháp tự nhiên (pháp tự có, không cần học từ ai), đầy đủ pháp vô lậu (pháp không còn phiền não rò rỉ, hoàn toàn trong sạch). Bạch Thế Tôn! Con cho đến một niệm cũng không khởi lên ý muốn khiến người phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề bị thoái chuyển (lui sụt).
Bạch Thế Tôn! Con thấy trong sinh tử (vòng chết đi sống lại không dứt) có các khổ não, nên không khởi một niệm nào muốn khiến Bồ-tát bị thoái chuyển; con cũng vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà siêng năng tinh tấn (nỗ lực không ngừng). Vì sao? Những người ấy phát được tâm như vậy thì đem lại lợi ích lớn cho tất cả thế gian: 'Ta tự được độ, sẽ độ người chưa được độ. Ta tự được thoát, sẽ giúp người chưa thoát được thoát. Ta tự được an ổn, sẽ làm cho người chưa an ổn được an ổn. Ta tự diệt độ (vào Niết-bàn, dứt hết mọi khổ), sẽ giúp người chưa diệt độ được diệt độ.'
Bạch Thế Tôn! Nếu có người tùy hỷ (vui theo việc lành của người khác) với Bồ-tát mới phát tâm, hoặc với người thực hành sáu ba-la-mật, hoặc với bậc A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật), hoặc tùy hỷ với bậc Nhất sinh bổ xứ (Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật), thì người ấy được bao nhiêu phúc đức?"
"Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích, Phật gọi ông bằng tên này)! Núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) còn có thể cân lường được, chứ phúc đức tùy hỷ của người ấy không thể cân lường. Kiều-thi-ca! Tam thiên đại thiên thế giới còn có thể cân lường được, chứ phúc đức tùy hỷ của người ấy không thể cân lường."
Thích-đề-hoàn-nhân thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu có người không thể tùy hỷ với các tâm ấy, thì đó là người bị ma ám, nên biết đó là quyến thuộc của ma. Người không thể tùy hỷ với các tâm ấy, nên biết người ấy chết từ cõi trời của ma rồi sinh đến đây. Vì sao? Vì các tâm ấy đều phá được các việc của ma. Phúc đức tùy hỷ của người ấy nên hồi hướng (hướng công đức của mình về một mục đích) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có người phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì đó là không bỏ Phật, không bỏ Pháp (giáo lý của Phật), không bỏ Tăng (đoàn thể người tu theo Phật). Vì thế nên tùy hỷ với các tâm ấy."
"Đúng vậy, đúng vậy! Kiều-thi-ca! Nếu có người tùy hỷ với các tâm ấy, nên biết người ấy mau được gặp Phật. Người ấy nhờ thiện căn (gốc lành sinh ra quả tốt) là phúc đức tùy hỷ ấy, nên ở bất cứ nơi nào sinh ra cũng thường được cúng dường cung kính, tôn trọng khen ngợi, không nghe các tiếng xấu ác, cũng không đọa vào các đường ác (cõi khổ như địa ngục, quỷ đói, loài vật), thường sinh lên cõi trời. Vì sao? Vì người ấy tùy hỷ là để làm lợi ích cho vô lượng vô biên chúng sinh. Tâm tùy hỷ ấy dần dần tăng trưởng, có thể đến được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi người ấy đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, sẽ giúp vô lượng chúng sinh diệt độ. Kiều-thi-ca! Do nhân duyên ấy, nên biết người tùy hỷ với các tâm ấy, tức là vì thiện căn làm lợi ích cho vô lượng vô biên chúng sinh mà tùy hỷ."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Tâm ấy như huyễn (như ảo ảnh do nhà ảo thuật tạo ra, không thật), làm sao có thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?"
"Tu-bồ-đề! Ý ông thế nào? Ông có thấy tâm người ấy như huyễn không?" "Không, bạch Thế Tôn! Con không thấy tâm ấy như huyễn."
"Ý ông thế nào? Nếu không thấy huyễn, không thấy cái như huyễn, thì ngoài huyễn, ngoài tâm như huyễn, ông có thấy có pháp (sự vật, hiện tượng) nào có thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không?" "Không, bạch Thế Tôn! Ngoài huyễn, ngoài tâm như huyễn, con không thấy có pháp nào đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bạch Thế Tôn! Nếu con không thấy có pháp nào khác, thì sẽ nói pháp gì là có hay là không? Bạch Thế Tôn! Nếu pháp rốt ráo tách lìa, thì không ở trong có hay không; nếu pháp rốt ráo tách lìa, thì pháp ấy không đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Pháp không có gì cả cũng không thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế Bát-nhã ba-la-mật rốt ráo tách lìa. Nếu pháp rốt ráo tách lìa thì không thể tu tập. Pháp như vậy không thể sinh ra pháp khác, vì Bát-nhã ba-la-mật rốt ráo tách lìa. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rốt ráo tách lìa, làm sao có thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cũng rốt ráo tách lìa, làm sao lấy cái lìa mà đạt được cái lìa?"
Phật nói: "Lành thay, lành thay! Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật rốt ráo tách lìa, A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cũng rốt ráo tách lìa, chính vì nhân duyên ấy nên có thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Nếu Bát-nhã ba-la-mật không phải rốt ráo tách lìa, thì không phải là Bát-nhã ba-la-mật. Như vậy, Tu-bồ-đề! Cũng không lìa Bát-nhã ba-la-mật. Đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cũng không phải lấy cái lìa mà đạt được cái lìa."
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã, quyển thứ tám (hết).
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã ba-la-mật, quyển thứ chín.
Đời Hậu Tần, Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập người nước Quy-tư (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video