Thiên 23 — Phẩm 23 – Khen ngợi Bồ-tát

 Phẩm thứ hai mươi ba: Khen ngợi Bồ-tát.

 Bấy giờ Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ Không) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) tức là thực hành nghĩa rất sâu." "Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật tức là thực hành nghĩa rất sâu. Tu-bồ-đề! Việc Bồ-tát làm rất khó: thực hành nghĩa rất sâu mà không chứng lấy nghĩa ấy, tức là (không chứng) địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) hay địa vị Bích-chi Phật (người tự tu tự ngộ khi không có Phật ra đời, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình)."

 "Bạch Thế Tôn! Theo chỗ con hiểu nghĩa Phật nói, việc Bồ-tát làm không khó. Vì sao? Người chứng không thể nắm bắt được, pháp dùng để chứng cũng không thể nắm bắt được, pháp được chứng cũng không thể nắm bắt được. Nếu Bồ-tát nghe nói như vậy mà không kinh ngạc, không sợ hãi, không chìm đắm, không lui bước, nên biết Bồ-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà cũng không thấy 'ta thực hành Bát-nhã ba-la-mật', cũng không phân biệt như vậy. Nên biết Bồ-tát ấy gần A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), xa lìa địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật.

 "Bạch Thế Tôn! Ví như hư không, không hề nghĩ rằng: 'Cái này xa, cái kia gần.' Vì sao? Vì hư không không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không hề nghĩ rằng: 'Địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật cách ta xa; A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cách ta gần.' Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật không có phân biệt.

 "Bạch Thế Tôn! Ví như người do phép huyễn thuật biến ra, không hề nghĩ rằng: 'Nhà ảo thuật cách ta gần, người xem cách ta xa.' Vì sao? Bạch Thế Tôn! Vì người do huyễn thuật biến ra không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không hề nghĩ rằng: 'Địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật cách ta xa; A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cách ta gần.' Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật không có phân biệt.

 "Bạch Thế Tôn! Ví như cái bóng không hề nghĩ rằng: 'Vật làm ra bóng cách ta gần, những thứ khác cách ta xa.' Vì sao? Vì cái bóng không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không hề nghĩ rằng: 'Địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật cách ta xa; A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cách ta gần.' Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật không có phân biệt.

 "Bạch Thế Tôn! Như Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) không ghét không yêu, Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không ghét không yêu. Bạch Thế Tôn! Như Như Lai không có mọi phân biệt, Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không có mọi phân biệt. Bạch Thế Tôn! Như người do Như Lai biến hóa ra, không hề nghĩ rằng: 'Địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật cách ta xa; A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cách ta gần.' Vì sao? Vì người do Như Lai biến hóa ra không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, không hề nghĩ rằng: 'Địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật cách ta xa; A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cách ta gần.' Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật không có phân biệt.

 "Bạch Thế Tôn! Như người do Như Lai biến hóa ra, tùy việc gì cũng làm được mà không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, tùy chỗ tu tập đều có thể làm xong mà không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Ví như người thợ làm ra người gỗ có máy móc, hoặc nam hoặc nữ, tùy việc được giao đều làm xong mà không có phân biệt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, tùy chỗ tu tập đều có thể làm xong mà không có phân biệt."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật tức là thực hành nghĩa bền chắc." Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật tức là thực hành nghĩa bền chắc."

 Bấy giờ các thiên tử (các vị trời) ở cõi Dục (cõi chúng sinh còn ham muốn dục lạc, gồm cõi người và sáu tầng trời thấp) nghĩ: "Nếu người phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như vậy mà không chứng thực tế (chứng nhập chân lý tối hậu để vào Niết-bàn sớm cho riêng mình), rơi vào địa vị Thanh văn hay Bích-chi Phật, thì nên biết việc Bồ-tát ấy làm rất khó, đáng được tất cả thế gian kính lễ."

 Tu-bồ-đề nói với các thiên tử: "Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không chứng lấy, chưa đủ gọi là khó. Nếu Bồ-tát vì vô lượng vô biên chúng sinh mà phát đại trang nghiêm (mặc 'áo giáp lớn' của chí nguyện cứu độ chúng sinh), trong khi chúng sinh rốt cuộc không thể nắm bắt được, người được độ cũng không thể nắm bắt được, mà vẫn phát tâm rằng: 'Ta sẽ độ họ', thế mới là khó. Các thiên tử! Người ấy muốn độ chúng sinh, cũng như muốn độ hư không. Vì sao? Vì hư không vốn tách lìa, chúng sinh cũng tách lìa.

 Vì thế nên biết việc Bồ-tát ấy làm rất khó: không có chúng sinh mà vì chúng sinh phát đại trang nghiêm, như người đánh nhau với hư không. Phật nói chúng sinh không thể nắm bắt được; vì chúng sinh tách lìa nên người được độ cũng tách lìa; vì chúng sinh tách lìa nên sắc (thân thể vật chất) cũng tách lìa; vì chúng sinh tách lìa nên thọ, tưởng, hành, thức (cảm giác, sự nhận biết hình dung, các hoạt động ý chí, sự phân biệt nhận biết — cùng với sắc hợp thành năm nhóm tạo nên con người) cũng tách lìa; vì chúng sinh tách lìa nên tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng tách lìa. Nếu Bồ-tát nghe nói như vậy mà không kinh ngạc, không sợ hãi, không chìm đắm, không lui bước, nên biết đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Phật hỏi Tu-bồ-đề: "Bồ-tát vì nhân duyên gì mà không kinh ngạc, không sợ hãi, không chìm đắm, không lui bước?" "Bạch Thế Tôn! Vì là không nên không chìm đắm; vì không có gì cả nên không chìm đắm. Vì sao? Người chìm đắm không thể nắm bắt được; pháp chìm đắm cũng không thể nắm bắt được; chỗ chìm đắm cũng không thể nắm bắt được. Nếu Bồ-tát nghe nói như vậy mà không kinh ngạc, không sợ hãi, không chìm đắm, không lui bước, nên biết đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 "Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) cùng Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên), Chúng sinh chủ Tự tại thiên vương (vị vua trời được xem là chúa tể của chúng sinh) và các thiên tử đều cùng kính lễ. Tu-bồ-đề! Không chỉ Thích-đề-hoàn-nhân, Phạm thiên vương, Chúng sinh chủ Tự tại thiên vương và các thiên tử kính lễ Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật này, mà các vị trời ở cõi Phạm (các tầng trời của cõi Sắc, nơi chúng sinh đã lìa ham muốn, chỉ còn thân thể vi tế) là: trời Phạm Phụ, trời Phạm Chúng, trời Đại Phạm, trời Quang, trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Quang Âm, trời Tịnh, trời Thiểu Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh, trời Biến Tịnh, trời Vô Âm, trời Phúc Sinh, trời Quảng Quả, trời Vô Quảng (?), trời Vô Nhiệt, trời Diệu Kiến, trời Thiện Kiến, trời Vô Tiểu và các vị trời ở trên ấy, đều kính lễ Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật này.

 Tu-bồ-đề! Hiện nay chư Phật ở vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm được) thế giới đều nghĩ nhớ đến Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật này. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật được chư Phật nghĩ nhớ, nên biết Bồ-tát ấy chính là bậc A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật).

 "Tu-bồ-đề! Giả sử chúng sinh ở các thế giới nhiều như cát sông Hằng (ví cho số lượng nhiều không đếm xuể) đều làm ác ma (ma ác, loài chuyên phá hoại người tu hành), mỗi ác ma lại hóa ra ngần ấy ác ma nữa, thì tất cả các ác ma ấy cũng không thể phá hoại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật này. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thành tựu hai pháp thì ác ma không thể phá hoại. Hai pháp gì? Một là quán thấy tất cả pháp đều là không (trống rỗng, không có tự tánh cố định); hai là không bỏ rơi tất cả chúng sinh. Bồ-tát thành tựu hai pháp này thì ác ma không thể phá hoại.

 "Tu-bồ-đề! Lại có hai pháp mà ác ma không thể phá hoại. Hai pháp gì? Một là theo đúng lời dạy mà làm được; hai là được chư Phật nghĩ nhớ. Bồ-tát thành tựu hai pháp này thì các vị trời đều đến cúng dường cung kính, thăm hỏi an ủi rằng: 'Thiện nam tử! Ngài thực hành hạnh này sẽ mau thành Phật đạo. Ngài thực hành hạnh này, chúng sinh không có ai cứu, ngài sẽ làm người cứu; chúng sinh không có nhà, ngài sẽ làm nhà; chúng sinh không có chỗ nương, ngài sẽ làm chỗ nương; chúng sinh không có bãi đất giữa dòng (chỗ đứng vững giữa dòng nước sinh tử), ngài sẽ làm bãi đất ấy; chúng sinh không có con đường rốt ráo, ngài sẽ làm con đường rốt ráo; chúng sinh không có chỗ trở về, ngài sẽ làm chỗ trở về; chúng sinh không có ánh sáng, ngài sẽ làm ánh sáng; chúng sinh không có hướng đi, ngài sẽ làm hướng đi.' Vì sao? Vì Bồ-tát ấy thực hành hạnh Bát-nhã ba-la-mật, thành tựu bốn công đức này (?).

 Hiện nay chư Phật ở vô lượng vô biên a-tăng-kỳ thế giới khắp mười phương, khi được chúng tỳ-kheo (những người nam xuất gia đã thọ đủ giới) vây quanh mà thuyết pháp, đều khen ngợi tán dương, nói đến tên của Bồ-tát ấy. Tu-bồ-đề! Ví như nay ta khen ngợi tán dương Bồ-tát Thật Tướng, nói đến tên vị ấy, cùng các Bồ-tát khác đang tu phạm hạnh (hạnh sống trong sạch, giữ giới thanh tịnh) ở chỗ Phật A-súc (đức Phật ở cõi nước phương đông), không lìa hạnh Bát-nhã ba-la-mật. Cũng như vậy, Tu-bồ-đề! Hiện nay chư Phật mười phương cũng đều khen ngợi tán dương, nói đến tên các Bồ-tát trong cõi nước của ta đang tu phạm hạnh, không lìa hạnh Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Tất cả chư Phật khi thuyết pháp đều khen ngợi tán dương khắp các Bồ-tát chăng?" "Không phải, Tu-bồ-đề! Chư Phật khi thuyết pháp, có vị được khen ngợi, có vị không được khen ngợi. Tu-bồ-đề! Chư Phật khi thuyết pháp thì khen ngợi tán dương các Bồ-tát A-bệ-bạt-trí."

 "Bạch Thế Tôn! Những người chưa đạt A-bệ-bạt-trí, chư Phật khi thuyết pháp cũng đều khen ngợi tán dương chăng?"

 "Tu-bồ-đề! Đối với những người chưa đạt A-bệ-bạt-trí, chư Phật cũng có khen ngợi tán dương. Đó là những ai? Là những người có thể theo học con đường mà Phật A-súc đã đi khi còn làm Bồ-tát. Bồ-tát như vậy, tuy chưa đạt A-bệ-bạt-trí, cũng được chư Phật khen ngợi tán dương. Tu-bồ-đề! Có người có thể theo học con đường mà Bồ-tát Thật Tướng đã đi, Bồ-tát như vậy tuy chưa đạt A-bệ-bạt-trí, cũng được chư Phật khen ngợi tán dương.

 Lại nữa, Tu-bồ-đề! Có Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, tin hiểu tất cả pháp không sinh, nhưng chưa đạt vô sinh pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc, chấp nhận trọn vẹn chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); tin hiểu tất cả pháp là không, nhưng trong địa vị A-bệ-bạt-trí chưa được tự tại; có thể thực hành theo tướng vắng lặng tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi tướng) của tất cả pháp, nhưng chưa vào địa vị A-bệ-bạt-trí. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành như vậy, chư Phật khi thuyết pháp cũng đều khen ngợi tán dương.

 Người chưa đạt A-bệ-bạt-trí mà được chư Phật khen ngợi tán dương khi thuyết pháp, thì lìa xa địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật, gần với địa vị Phật, ắt sẽ được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tu-bồ-đề! Nếu Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà được chư Phật khen ngợi tán dương khi thuyết pháp, nên biết Bồ-tát ấy ắt sẽ đạt đến địa vị A-bệ-bạt-trí."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video