Phẩm thứ tám: Nê-lê (địa ngục), thuộc kinh Ma-ha (lớn) Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa sang bờ bên kia, tức trí tuệ hoàn hảo thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu thoát khỏi khổ đau để đến giác ngộ).
Bấy giờ ông Xá-lợi-phất (một trong những đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch với Phật rằng: “Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Đây là Bát-nhã ba-la-mật, Phật nói đây là Bát-nhã ba-la-mật. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật soi sáng được mọi điều. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật đáng được cúi lạy cung kính. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật ban cho ánh sáng. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật xua tan mọi tối tăm. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật không bị điều gì làm nhơ bẩn. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật đem lại rất nhiều lợi ích. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật đem lại rất nhiều yên ổn. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cho người mù đôi mắt. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật khiến người đi đường lệch bước vào đường chính. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật chính là tát-bà-nhã (trí biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật là mẹ của các Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật không phải là cái làm cho các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) sinh ra, cũng không phải là cái làm cho các pháp diệt mất. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật có đủ bánh xe pháp ba lần chuyển, mười hai hành tướng (tức lời Phật giảng bốn chân lý về khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ và con đường hết khổ; mỗi chân lý được giảng qua ba lượt: chỉ rõ, khuyên tu và tự chứng, cộng thành mười hai; “bánh xe pháp” là ví lời Phật dạy lăn đi khắp nơi nghiền nát phiền não). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật làm chỗ cứu giúp che chở cho kẻ cô độc nghèo khốn. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật dứt được sinh tử (vòng sống chết luân hồi không ngừng). Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày được pháp tính (bản chất chân thật vốn có) của tất cả mọi pháp. Bạch Thế Tôn! Phải kính nhìn Bát-nhã ba-la-mật như thế nào?”
Phật dạy: “Hãy kính nhìn như kính nhìn Phật. Cúi lạy Bát-nhã ba-la-mật thì như cúi lạy Phật.”
Lúc ấy Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) nghĩ thầm: “Ông Xá-lợi-phất vì lẽ gì mà hỏi như vậy?” Nghĩ xong, ông hỏi Xá-lợi-phất: “Vì lẽ gì mà ngài hỏi như vậy?” Xá-lợi-phất đáp: “Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát tu hành cao sâu) dùng Bát-nhã ba-la-mật mà tùy hỷ (vui theo điều thiện của người khác) với phúc đức, rồi hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích) về tát-bà-nhã, nên phúc ấy hơn hẳn các việc bố thí (cho người khác của cải, giáo pháp, sự không sợ hãi), trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục (chịu đựng mà không giận), tinh tấn (siêng năng không lùi), thiền định (giữ tâm lắng yên chuyên chú) của các Bồ-tát đã nói ở trên. Vì thế tôi mới hỏi như vậy.
Này Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích khi còn làm người)! Ví như những người mù, dù đông đến trăm nghìn vạn người, nếu không có người dẫn đường thì không thể đi tới thành ấp, làng xóm. Này Kiều-thi-ca! Năm ba-la-mật kia (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định — năm hạnh tu đưa sang bờ bên kia) nếu lìa Bát-nhã ba-la-mật thì cũng như người mù không có người dẫn đường, không thể tu đạo mà đến được tát-bà-nhã. Nếu năm ba-la-mật được Bát-nhã ba-la-mật che chở thì như có mắt. Nhờ sức của Bát-nhã ba-la-mật mà năm ba-la-mật mới được gọi là ba-la-mật.”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật sinh ra như thế nào?” Phật dạy: “Nếu Bồ-tát không làm sinh ra sắc (phần vật chất, thân thể và mọi hình sắc) thì sinh ra Bát-nhã ba-la-mật. Không làm sinh ra thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt hiểu biết) thì sinh ra Bát-nhã ba-la-mật.” (Sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người.)
“Bát-nhã ba-la-mật sinh ra như thế là để thành tựu pháp gì?” “Này Xá-lợi-phất! Bát-nhã ba-la-mật sinh ra như thế thì đối với các pháp không thành tựu điều gì cả. Nếu không thành tựu điều gì thì gọi là Bát-nhã ba-la-mật.”
Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật cũng không thành tựu tát-bà-nhã sao?” “Này Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật có thành tựu tát-bà-nhã, nhưng không thành tựu theo kiểu danh tướng (tên gọi và hình tướng do tâm phân biệt đặt ra), không theo kiểu một pháp được tạo tác, được dựng lên.” “Bạch Thế Tôn! Vậy thành tựu như thế nào?” Phật dạy: “Thành tựu như là không thành tựu.” Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: “Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật có mặt không phải để làm sinh ra, cũng không phải để làm diệt mất điều gì!”
Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lý “không” bậc nhất) bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát nếu phân biệt dù chỉ như thế thì đã đánh mất Bát-nhã ba-la-mật, đã xa lìa Bát-nhã ba-la-mật.” Phật bảo Tu-bồ-đề: “Có lý do ấy. Nếu Bồ-tát cho rằng Bát-nhã ba-la-mật là trống rỗng, không có gì, thì đánh mất Bát-nhã ba-la-mật, xa lìa Bát-nhã ba-la-mật. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát.”
“Bạch Thế Tôn! Nói Bát-nhã ba-la-mật là để chỉ bày pháp gì?” “Này Tu-bồ-đề! Nói Bát-nhã ba-la-mật là không chỉ bày sắc, không chỉ bày thọ, tưởng, hành, thức; không chỉ bày quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc Thanh văn, đã vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (quả cao nhất, dứt hết phiền não, thoát sinh tử), đạo Bích-chi Phật (con đường của bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy dạy); cũng không chỉ bày pháp của Phật.”
Tu-bồ-đề thưa: “Bạch Thế Tôn! Ma-ha ba-la-mật (ba-la-mật lớn) chính là Bát-nhã ba-la-mật.” Phật hỏi: “Này Tu-bồ-đề! Ý ông thế nào? Vì lý do gì mà Ma-ha ba-la-mật là Bát-nhã ba-la-mật?”
Tu-bồ-đề thưa: “Bát-nhã ba-la-mật đối với sắc thì không làm cho lớn, không làm cho nhỏ, không làm cho hợp lại, không làm cho tan ra. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không làm cho lớn, không làm cho nhỏ, không làm cho hợp, không làm cho tan. Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật đối với mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) không làm cho mạnh, không làm cho yếu. Đối với bốn điều không sợ (bốn sự tự tin vững chắc của Phật khi giảng pháp), cho đến tát-bà-nhã, cũng không làm cho hợp, không làm cho tan. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát nếu phân biệt dù chỉ như thế thì không phải là đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật không có tướng như vậy.
Nghĩ rằng: ‘Ta sẽ cứu độ chừng ấy chúng sinh’, đó là Bồ-tát còn cho rằng có cái được. Vì sao? Vì chúng sinh không sinh nên Bát-nhã ba-la-mật không sinh. Chúng sinh không có tự tính (bản chất riêng cố định) nên Bát-nhã ba-la-mật không có tự tính. Chúng sinh lìa mọi tướng nên Bát-nhã ba-la-mật lìa mọi tướng. Chúng sinh không diệt nên Bát-nhã ba-la-mật không diệt. Chúng sinh không thể nghĩ bàn nên Bát-nhã ba-la-mật không thể nghĩ bàn. Chúng sinh không thể biết được nên Bát-nhã ba-la-mật không thể biết được. Sức của chúng sinh gom tụ thế nào thì sức của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) cũng gom tụ như thế (?).”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát nào tin được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này, không ngờ vực, không hối tiếc, không cho là khó, thuận theo mà hiểu nghĩa, thì người ấy chết ở nơi nào mà sinh đến đây?” Phật dạy: “Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát ấy chết ở cõi Phật phương khác rồi sinh đến đây. Này Xá-lợi-phất! Bồ-tát từ cõi Phật phương khác đến thì đã từng gần gũi cúng dường các đức Phật, đã hỏi nghĩa lý trong ấy. Nay nghe Bát-nhã ba-la-mật liền sinh vui mừng như được nghe từ chính Phật. Thấy Bát-nhã ba-la-mật thì như thấy Phật.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật có thể nghe, có thể thấy được sao?” Phật dạy: “Không thể.”
“Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ấy từ khi phát tâm (khởi lòng quyết chí cầu thành Phật) đến nay, bao lâu thì có thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật?” “Này Tu-bồ-đề! Việc này phải phân biệt. Có Bồ-tát được gặp chừng ấy trăm nghìn vạn ức đức Phật, ở chỗ các đức Phật tu hành phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, dứt dục). Lại có người ở giữa đại chúng nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không có lòng cung kính, liền bỏ đi.
Này Tu-bồ-đề! Nên biết người ấy, xưa kia ở chỗ các đức Phật quá khứ, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật đã bỏ đi, nên nay nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa cũng bỏ đi; thân tâm không thuận hợp, tạo ra nghiệp (hành động để lại quả báo) ngu muội. Vì tích chứa nghiệp ngu muội nên phỉ báng, chống cự Bát-nhã ba-la-mật. Này Tu-bồ-đề! Phỉ báng, chống cự Bát-nhã ba-la-mật sâu xa tức là phỉ báng, chống cự tát-bà-nhã; phỉ báng, chống cự tát-bà-nhã tức là phỉ báng, chống cự các đức Phật trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).
Này Tu-bồ-đề! Kẻ ngu ấy vì tạo nghiệp tội nặng phá hoại Chính pháp như thế, nên trong chừng ấy trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) phải chịu tội ở địa ngục lớn, từ địa ngục lớn này sang địa ngục lớn khác. Đang lúc chịu tội từ địa ngục lớn này sang địa ngục lớn khác, nếu kiếp lửa nổi lên (thời kỳ thế giới bị lửa lớn thiêu hủy khi đến hồi tan hoại), người ấy lại rơi vào địa ngục lớn ở phương khác, ở đó cũng từ địa ngục lớn này sang địa ngục lớn khác. Đang lúc chịu tội như thế, nếu kiếp lửa ở đó nổi lên, lại rơi vào địa ngục lớn ở phương khác nữa. Rơi vào địa ngục lớn phương khác rồi, lại từ địa ngục lớn này sang địa ngục lớn khác. Đang lúc chịu tội như thế, nếu kiếp lửa ở đó nổi lên, lại trở về rơi vào địa ngục lớn ở đây. Người ấy ở đây lại từ địa ngục lớn này sang địa ngục lớn khác, chịu đủ mọi khổ cực. Cứ xoay vần như thế, cho đến khi kiếp lửa lại nổi lên, chịu quả báo khổ não vô lượng của nghiệp ấy. Vì sao? Vì đã tạo nghiệp ác bằng miệng.”
Bấy giờ Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Nghiệp như thế giống với tội ngũ nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng chúng).” “Này Xá-lợi-phất! Ông chớ cho tội phá pháp này giống tội ngũ nghịch. Vì sao? Vì người ấy nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì phỉ báng, chống cự, nghĩ rằng: ‘Không nên học pháp này, pháp này không phải do Phật nói.’ Vì lẽ ấy, tội người ấy càng thêm nặng, vì còn khiến người khác lìa bỏ Bát-nhã ba-la-mật.”
Phật dạy: “Người ấy tự hủy hoại thân mình, cũng hủy hoại thân người khác; tự uống thuốc độc, cũng cho người khác uống thuốc độc; tự đánh mất mình, cũng làm người khác đánh mất; tự mình không biết, không hiểu Bát-nhã ba-la-mật, cũng dạy người khác không biết, không hiểu. Này Xá-lợi-phất! Ta còn không cho người ấy xuất gia (rời gia đình đi tu), huống gì cho nhận sự cúng dường trong giáo pháp của ta. Vì sao? Nên biết người ấy là kẻ làm nhơ bẩn Chính pháp; nên biết người ấy là bã cặn, tính chất đục đen. Nếu có chúng sinh tin nhận lời người ấy thì cũng sẽ chịu tội nặng khổ cực như thế. Vì sao? Này Xá-lợi-phất! Kẻ nào phá hoại Bát-nhã ba-la-mật, làm nhơ bẩn Bát-nhã ba-la-mật, nên biết kẻ ấy là kẻ phá pháp, làm nhơ pháp.”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Ngài không nói thân mà người ấy phải chịu lớn nhỏ thế nào sao?” Phật bảo Xá-lợi-phất: “Thôi, thân lớn nhỏ của người ấy không cần nói. Người ấy nếu nghe nói đến thân mình lớn thế nào thì máu nóng sẽ trào ra miệng, hoặc chết, hoặc gần chết. Nếu nghe nói thân mình lớn thế nào, tự biết tội này, sẽ lo buồn thấm sâu, thân thể khô héo. Vì thế không cần nói thân phải chịu lớn nhỏ ra sao.”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Cúi mong Phật nói thân lượng của người ấy, để người đời sau có được lời răn rõ ràng, biết rằng vì nghiệp tội ấy mà phải chịu thân lớn như thế.” Phật bảo Xá-lợi-phất: “Việc này đủ làm lời răn lớn rõ ràng cho chúng sinh đời sau: vì tích chứa nghiệp tội như thế mà phải chịu khổ não cực độ, lâu dài vô lượng vô biên như thế. Này Xá-lợi-phất! Việc này đủ làm lời răn lớn rõ ràng cho người hiền thiện.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng tin hướng về điều lành) phải khéo giữ gìn thân nghiệp (việc làm bằng thân), khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói), ý nghiệp (việc làm bằng ý nghĩ). Bạch Thế Tôn! Chỉ vì khẩu nghiệp mà mắc tội nặng như thế sao?” Phật bảo Tu-bồ-đề: “Chỉ vì khẩu nghiệp mà mắc tội nặng như thế. Này Tu-bồ-đề! Trong giáo pháp của ta có nhiều kẻ ngu như vậy, phỉ báng, chống cự Bát-nhã ba-la-mật sâu xa. Này Tu-bồ-đề! Phỉ báng, chống cự Bát-nhã ba-la-mật sâu xa tức là phỉ báng, chống cự A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp — tức quả vị Phật); phỉ báng, chống cự A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề tức là phỉ báng, chống cự tát-bà-nhã của các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại; phỉ báng, chống cự tát-bà-nhã tức là phỉ báng, chống cự Pháp bảo (giáo pháp, viên ngọc quý thứ hai); phỉ báng, chống cự Pháp bảo tức là phỉ báng, chống cự Tăng bảo (đoàn thể người tu, viên ngọc quý thứ ba). Vì phỉ báng, chống cự Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng) nên tạo nghiệp tội nặng vô lượng vô biên.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Người phỉ báng, chống cự Bát-nhã ba-la-mật sâu xa là do mấy nguyên nhân?” “Này Tu-bồ-đề! Kẻ ngu ấy, một là bị ma (kẻ chuyên ngăn cản người tu hành, làm hại điều thiện) sai khiến, hai là đối với pháp sâu xa nhiệm mầu không tin, không hiểu. Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Kẻ ngu ấy gặp ác tri thức (bạn xấu, thầy xấu dẫn vào đường sai), không thích, không vui tu tập pháp lành; lại tham đắm sâu nặng, thường tìm lỗi người, tự đề cao mình, hạ thấp người khác. Này Tu-bồ-đề! Vì những nguyên nhân ấy mà phỉ báng, chống cự Bát-nhã ba-la-mật sâu xa.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Người không tinh tấn thì tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật rất khó.” Phật dạy: “Đúng thế, đúng thế! Này Tu-bồ-đề! Người không tinh tấn thì tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật rất khó.” “Bạch Thế Tôn! Vì sao người không tinh tấn tin hiểu Bát-nhã ba-la-mật rất khó?”
“Này Tu-bồ-đề! Sắc không bị trói buộc, cũng không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của sắc chính là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của thức chính là thức. Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Sắc ở thời trước (quá khứ) không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của sắc thời trước chính là sắc. Sắc ở thời sau (vị lai) không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của sắc thời sau chính là sắc. Sắc hiện tại không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của sắc hiện tại chính là sắc. Này Tu-bồ-đề! Thọ, tưởng, hành, thức ở thời trước không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của thức thời trước chính là thức. Thức ở thời sau không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của thức thời sau chính là thức. Thức hiện tại không bị trói buộc, không được cởi mở. Vì sao? Vì bản tính chân thật của thức hiện tại chính là thức.”
“Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật rất sâu, người không tinh tấn tin hiểu rất khó.” Phật dạy: “Đúng thế, đúng thế! Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, người không tinh tấn tin hiểu rất khó. Này Tu-bồ-đề! Sắc thanh tịnh tức là quả (các quả vị chứng đắc do tu hành) thanh tịnh. Vì sắc thanh tịnh nên quả cũng thanh tịnh. Thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh tức là quả thanh tịnh. Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh nên quả cũng thanh tịnh. Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Sắc thanh tịnh tức là tát-bà-nhã thanh tịnh. Vì tát-bà-nhã thanh tịnh nên sắc thanh tịnh. Này Tu-bồ-đề! Sắc thanh tịnh và tát-bà-nhã thanh tịnh không hai, không riêng biệt, không khác nhau, không hư hoại. Thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh tức là tát-bà-nhã thanh tịnh. Vì tát-bà-nhã thanh tịnh nên thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh. Này Tu-bồ-đề! Tát-bà-nhã thanh tịnh và thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh không hai, không riêng biệt, không khác nhau, không hư hoại.”
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã, quyển thứ ba (hết).
Kinh Tiểu phẩm Bát-nhã ba-la-mật, quyển thứ tư.
Do Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy-tư (một nước xưa ở vùng Tây Vực), đời Hậu Tần dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video