Thiên 2 — Bác thuyết long mạch đi xuôi theo nước

 Vạch rõ thuyết “long đi xuôi theo nước”

 Mạch của sơn long (trong phong thủy, “long” là dãy núi, thế đất chạy dài uốn lượn như rồng, mang theo khí; “sơn long” là long ở vùng núi) và mạch của bình dương long (long ở vùng đồng bằng, đất phẳng, không thấy rõ núi, phải dựa vào dòng nước mà xem), đều nhờ nước mà nghiệm xem mạch (đường khí chạy trong thế đất) động hay tĩnh, nhưng đều không lấy nước để giới hạn đường đi và chỗ đến của mạch. Nay hãy nói về sơn long trước.

 Núi có chất cứng, nước có chất mềm; nước chảy ra từ các khe hốc của núi. Cho nên giữa hai quả núi tất có một dòng nước; chỗ trũng thấp của núi chính là đường nước chảy. Nước chảy theo núi, chứ không phải núi chạy theo nước. Chỗ núi cao là nơi mạch bắt đầu, chỗ núi thấp là nơi mạch dừng lại. Núi đi từ cao xuống thấp nên nước cũng theo đó từ cao xuống thấp; đó là lẽ nhất định. Thường thì bên khe lớn suối lớn là chỗ tiểu can long (nhánh long chính cỡ nhỏ) dừng nghỉ; bên sông lớn là chỗ đại can long (dãy núi chính lớn) dừng lại. Bởi các nhánh núi kéo đến đều tụ ở đó, nên các nhánh nước chảy đến cũng tụ ở đó.

 Tuy vậy, dựa vào nước chảy xuôi hay ngược mà bàn chỗ mạch đi hay dừng thì chỉ có thể nói đại khái mà thôi. Nếu nhất định cho rằng nước ngăn ở đây thì mạch phải đứt ở đây, nước chảy sang trái thì mạch nhất định không đi sang phải, thì không được. Mạch long lúc nhô lúc chìm, lúc rẽ lúc gãy, biến hóa nghìn kiểu không cùng. Có mạch băng hồng (mạch núi lặn ngầm xuyên qua sông, hồ để nối sang bờ bên kia) mà vượt qua sông nhỏ hồ nhỏ; có mạch vượt qua sông lớn, đi hàng trăm, hàng chục dặm mà không thấy dấu vết manh mối. Có long thu dòng nước nhỏ nguyên thần (dòng nước nhỏ sinh ra ngay từ thân long ấy, chảy trước huyệt), đi ngược lên vài dặm rồi kết huyệt (tụ khí thành điểm có thể đặt mộ); có long chạy ngược dòng nước chính lớn hàng trăm dặm rồi mới kết huyệt.

 Long thật thì nước càng cắt ngang, chỗ quá mạch (đoạn mạch đi qua chỗ thắt hẹp để nối sang thế đất mới) càng lạ; thế càng ngược thì sức xương cốt càng mạnh. Há có chuyện một dòng nước chảy ngang mà chặn được cho mạch đứt, kéo được cho mạch đi tới sao? Nay sách «Ngọc Xích» nói: “Xuôi theo nước lao thẳng rồi quay ngược lại kết huyệt mới biết thân long là thật; nếu ngược nước lao thẳng mà chỗ hợp khâm (chỗ hai dòng nước nhỏ hai bên huyệt gặp nhau như hai vạt áo khép lại) ở phía sau, thì quả quyết là đất hư hoa (đất trông đẹp mà không có khí thật). Các dòng nước đổ về phía đông bắc thì khí ở phương Khôn Thân (phương tây nam) phát sinh; các dòng nước chảy về Tốn (có bản chép là Chấn) Thìn (phương đông nam) thì long Càn Hợi (phương tây bắc) tốt đẹp. Giáp Mão (phương đông) thành thai thì không ngậm khí Dậu Tân (phương tây); Ngọ Đinh (phương nam) có sinh ý thì sao lại cưỡi cái linh khí của Khảm Quý (phương bắc)?” Theo lời ấy thì thiên hạ ắt không có long nào đi ngược nước. Há lại như thế được sao?

 Có người nói: “Điều ông nói là sơn long, còn điều «Ngọc Xích» nói là đất bằng. Cho nên sách ấy nói: ‘Vùng đầu nguồn khô ráo (?), đồng rộng mênh mông, thì xem kỹ chỗ đất phẳng như trải thảm trước huyệt và chỗ nước giao nhau; gò thấp dốc thoải thì xét kỹ chỗ đất hình như góc vầng trăng nơi long dừng lại kết huyệt.’ Sơn long có mạch để dựa nên có huyệt nghịch thủy (huyệt mà long đi ngược chiều nước); đất bằng không có mạch để tìm, chỉ dựa vào chỗ đến chỗ đi của dòng nước mà nhận ra khí đi hay dừng, sao có thể đem so ngang với chỗ quá hiệp (chỗ núi thắt hẹp lại khi mạch đi qua) và sự nhô chìm của núi được? Cả đời ông chuyên chia ra hai loại long núi và long nước để chỉ dạy thiên hạ, sao nay lại giữ lấy lý lẽ này?”

 Tôi giải thích: “Đất bằng vốn chỉ dựa vào dòng nước để phân biệt khí, khác với mạch và chỗ thắt hẹp của núi. Nhưng đến chỗ lấy nước đến nước đi làm khí đi khí dừng thì tôi không theo. Tôi cho rằng nước từ Dậu Tân (phương tây) chảy đến thì mạch Giáp Mão (phương đông) càng thật; nước từ Quý Khảm (phương bắc) chảy lại thì linh khí của Ngọ Đinh (phương nam) càng rõ. Khôn Thân (tây nam) có sinh khí thì các dòng nước ắt không đổ về phía đông bắc; Càn Hợi (tây bắc) thành long thì các dòng nước ắt không chảy về Tốn Thìn (đông nam). Nói như vậy thì «Ngọc Xích» chẳng những mù tịt về chỗ huyền diệu của sơn long đi riêng kết riêng, mà về cơ chế thư hùng giao cấu (sự giao hợp của âm và dương, ở đây là giữa đất và nước, giữa các dòng nước, nhờ đó khí kết lại thành huyệt) ở đất bằng cũng trái ngược rất xa.

 Đến chỗ sách ấy bàn chung về ba đại can long (ba dãy núi chính lớn của Trung Hoa: phía bắc, giữa và phía nam), cho rằng nhánh bắc xuất mạch từ phương Sửu Cấn (đông bắc) của núi Côn Lôn (dãy núi ở phía tây, được coi là tổ của mọi mạch núi Trung Hoa) nên các long đều là Khôn Thân; nhánh nam xuất mạch từ phương Tốn Thìn của Côn Lôn nên các long đều là Càn Hợi; nhánh giữa xuất mạch từ phương Dần Giáp, Mão Ất (đông bắc lệch đông và chính đông) của Côn Lôn nên các long đều là Canh Dậu Tân (phương tây). Người chú giải bèn giải thích cứng nhắc rằng: nhánh bắc không có huyệt hướng Ly (nam), Tốn (đông nam), Cấn (đông bắc), Chấn (đông); nhánh giữa không có huyệt hướng Chấn, Tốn, Cấn; Kiến Khang (Nam Kinh) chỉ có Ly ở phía nam, Lâm An (Hàng Châu) chỉ có Khôn (tây nam) và Đoài (tây), Bát Mân (Phúc Kiến) chỉ có Khôn Thân. Lời của «Ngọc Xích» thật cố chấp!

 Xét thế lớn của thiên hạ, đại để từ Đoài sang Chấn (từ tây sang đông), từ Càn sang Tốn (từ tây bắc sang đông nam), từ Khôn sang Cấn (từ tây nam sang đông bắc), đó là do thế đất từ cao xuống thấp mà ra như vậy. Còn sự bác hoán (long thay đổi hình dạng, từ thô thành tinh, từ già thành non) và chuyển biến của long thì há lại bó buộc vào một phương? Mạch thật vốn tính thích đi ngược, đất lớn thường hay quay đầu về núi tổ. Nếu khư khư giữ thuyết “xuôi nước lao thẳng” của sách này, gặp đất lớn hạng nhất lại cho là không hợp lý khí (phần phong thủy dựa vào phương vị, quẻ, ngũ hành để xét khí, khác với phần xem hình thế) mà bỏ đi, rồi chuyên chọn những chỗ nước dốc chảy tuôn, trống trơn không có khí, lầm tưởng là huyệt kết thật mà đem chôn, thì cái hại để lại cho người ta làm sao lường được! Vì vậy tôi bất đắc dĩ phải dặn đi dặn lại, vạch rõ ra.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video