Thiên 11 — Thiên 11 — Quyết: quyết đoán việc nghi

 Sách "Quỷ Cốc Tử" (sách bàn về thuật du thuyết, mưu lược, tương truyền do Quỷ Cốc Tiên sinh thời Chiến Quốc soạn) — Thiên Quyết (bàn về việc quyết đoán), thứ mười một.

 Phàm việc quyết đoán một sự việc, ắt là do người đang có điều nghi ngờ nhờ đến. Ai cũng thích điều mình làm đem lại phúc, ghét điều mình làm đem lại họa. Người quyết đoán khéo léo đến mức dẫn dắt được lòng người, thì rốt cuộc người ta không còn mê muội hay thiên lệch.

 Nếu việc có lợi cho người ta, mà lời quyết đoán lại bỏ mất cái lợi ấy, thì người ta sẽ không chấp nhận; đó là chỗ phải nương vào một cách khác thường mà làm (?). Nếu việc vốn có lợi về mặt tốt, mà lại ngầm gửi vào điều xấu, thì người ta không chấp nhận, rồi đi đến chỗ xa lánh mình. Cho nên, nếu lời quyết đoán khiến người mất lợi, hoặc khiến người mắc phải tai họa, thì đó là sai lầm trong việc quyết đoán.

 Thánh nhân (bậc người có trí tuệ và đức độ cao nhất) làm nên được việc là nhờ năm cách: có khi dùng "dương đức" (ban ân đức một cách công khai, đường hoàng); có khi dùng "âm tặc" (ngầm ra tay trừ khử, gây hại một cách bí mật); có khi dùng "tín thành" (giữ lòng tin, thành thật với người); có khi dùng "tế nặc" (che đậy, giấu kín ý mình); có khi dùng "bình tố" (cách xử sự bình thường như mọi ngày).

 Theo cách công khai thì cố giữ lời nói trước sau như một; theo cách ngầm thì dùng lời nói hai mặt. Cách bình thường và chỗ then chốt của sự việc thì đem ra mà vận dụng. Bốn cách kia đều phải dùng một cách kín đáo, tinh tế.

 Đối với một việc, hãy lấy những việc đã qua mà cân nhắc, lấy những việc sắp tới mà kiểm chứng, lại đối chiếu với những điều thường ngày; nếu thấy được thì quyết định.

 Đối với việc của các bậc vương công đại nhân (vua chúa, quý tộc và quan lớn): việc tuy nguy hiểm nhưng đem lại tiếng tốt, nếu thấy được thì quyết; việc không tốn sức mà dễ thành, nếu thấy được thì quyết; việc phải bỏ nhiều sức, chịu vất vả cực nhọc nhưng không thể không làm, nếu thấy đáng quý thì quyết; việc trừ được tai họa, nếu thấy đáng quý thì quyết; việc đem lại phúc, nếu thấy được thì quyết.

 Cho nên, quyết đoán tình hình, định đoạt điều nghi ngờ, là nền tảng của mọi việc. Dùng nó để chấn chỉnh việc trị hay loạn của đất nước, để định đoạt thành hay bại, là việc khó làm nhất. Vì thế, các bậc tiên vương (các vị vua hiền đời trước) mới dùng đến cỏ thi và mai rùa (hai cách bói thời xưa: đếm thân cỏ thi để lập quẻ theo Kinh Dịch, và hơ nóng mai rùa rồi xem vết nứt để đoán lành dữ) để tự mình quyết định.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video