Thiên 4 — Thiên 4 — Để hí: bịt chỗ nứt

**** Sách *Quỷ Cốc Tử*, thiên thứ tư: Để hy (để: chạm tới, chặn lại để xử lý; hy: khe nứt, kẽ hở; ý nói phát hiện và xử lý những chỗ rạn nứt, sơ hở trong việc đời, việc nước).

**** Vạn vật có lẽ tự nhiên của nó, mọi việc có lúc hợp, có lúc tan. Có cái ở gần mà không thấy được, có cái ở xa mà vẫn biết được. Ở gần mà không thấy được là vì không xét kỹ lời lẽ của người ta. Ở xa mà biết được là vì xét lại những việc đã qua để nghiệm ra những việc sắp tới.

**** "Hy" là vết nứt. Vết nứt nhỏ dần thành khe như khe suối, khe như khe suối dần thành kẽ hở lớn. Khi vết nứt mới chớm có dấu hiệu thì có thể chặn lại để lấp nó, có thể chặn lại để đẩy lùi nó, có thể chặn lại để dập tắt nó, có thể chặn lại để giấu nó đi, cũng có thể chặn lại mà giành lấy luôn. Đó gọi là lẽ của "để hy".

**** Khi sự việc lâm vào nguy hiểm, thánh nhân (bậc người có trí tuệ và đức độ cao nhất) biết trước, nên riêng mình giữ được thân. Ông nương theo sự biến đổi mà bàn việc, thông suốt mưu kế, nhờ đó nhận ra được những điều nhỏ nhặt. Mọi việc lớn ban đầu dấy lên từ chỗ nhỏ như đầu sợi lông thú mùa thu (lông thú mọc vào mùa thu rất mảnh, ý chỉ cực nhỏ), rồi lan rộng to lớn tới tận chân núi Thái Sơn. Khi đem mưu kế thi thố ra bên ngoài, để đối phó với những điềm báo, những mầm mống mới nhú (?), đều phải dựa vào phép "để hy". Kẽ hở cần chặn lấp ấy chính là chỗ để vận dụng đạo thuật (phương pháp, mưu lược trị đời và ứng xử).

**** Khi thiên hạ rối ren: bên trên không có vua sáng suốt, các bậc công hầu (các vua chư hầu và quý tộc lớn) không có đạo đức, thì kẻ tiểu nhân gièm pha hại người, người hiền không được dùng, thánh nhân phải trốn tránh như chuột, kẻ tham lợi, dối trá nổi lên. Vua tôi ngờ vực lẫn nhau, đất nước sụp đổ như đất lở ngói vỡ, rồi đánh nhau, bắn giết nhau. Cha con ly tán, trái ngược rối loạn, trở mặt với nhau. Đó gọi là vết nứt đang nảy mầm.

**** Thánh nhân thấy vết nứt đang nảy mầm thì dùng phép mà chặn lại. Nếu đời còn có thể sửa trị được thì chặn lại để lấp kín. Nếu không thể sửa trị được nữa thì chặn lại mà giành lấy thiên hạ. Có khi chặn theo cách này, có khi chặn theo cách kia; có khi chặn để khôi phục lại như cũ, có khi chặn để lật đổ hẳn. Cách cai trị của Ngũ Đế (năm vị vua thánh thời thượng cổ) là chặn lại để lấp kín. Việc làm của Tam Vương (ba vị vua sáng lập ba triều Hạ, Thương, Chu: vua Vũ, vua Thang, vua Văn và vua Vũ nhà Chu) là chặn lại mà giành lấy. Các chư hầu chặn phá lẫn nhau, nhiều không đếm xuể. Vào thời ấy, ai giỏi phép "để hy" thì người đó đứng đầu.

**** Từ khi trời đất hợp tan, có đầu có cuối, tất phải có kẽ nứt, không thể không xem xét. Phải xem xét bằng phép bãi hạp (mở và đóng, thuật chủ chốt của sách *Quỷ Cốc Tử*: lúc thì mở lời, phô bày để dò xét người khác, lúc thì khép lại, giữ kín để che giấu ý mình). Ai dùng được đạo ấy là thánh nhân. Thánh nhân là sứ giả của trời đất. Khi đời không có kẽ hở nào để chặn thì ẩn sâu mà chờ thời. Khi thời thế có kẽ hở để chặn thì vì việc đó mà bày mưu. Có thể giúp bề trên đồng lòng hợp sức, có thể kiểm soát, uốn nắn bề dưới. Biết nương theo thời thế, biết noi theo lẽ tự nhiên, thì giữ gìn được cái thần của trời đất (sự vận hành huyền diệu của trời đất).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video