Sách "Quỷ Cốc Tử", thiên thứ sáu: Ngỗ hợp (thuật chống lại bên này để hợp theo bên kia, tức biết lúc nào nên quay lưng và lúc nào nên đi theo).
Phàm việc ngả theo để hợp hay quay lưng chống lại, mưu kế đều có cách sao cho thích đáng. Mọi sự biến hóa, xoay chuyển nối liền nhau như một vòng tròn, mỗi việc có hình thế riêng. Phải lật qua lật lại mà tìm cho ra, rồi tùy việc mà định cách xử trí.
Vì vậy, thánh nhân (bậc có trí tuệ và đạo đức cao nhất) sống giữa trời đất, muốn lập thân, cai quản thiên hạ, truyền dạy dân chúng, làm vang tiếng tăm và làm rạng danh mình, thì tất phải dựa vào lúc các sự việc hội tụ, xem thiên thời (thời cơ trời đất tạo ra) thế nào là thuận. Từ đó biết chỗ nào thừa, chỗ nào thiếu, nhờ vậy mà biết trước được, rồi theo đó mà xoay chuyển, biến hóa.
Đời không có gì quý mãi, việc không có thầy cố định. Thánh nhân không theo hẳn một ai, nên không ai là không thể theo. Không nghe hẳn một ai, nên không lời nào là không thể nghe. Hễ việc gì làm được và hợp với mưu kế thì lấy việc đó làm chủ.
Hợp với bên kia thì phải lìa bên này. Mưu kế không thể trung thành với cả hai phía, tất phải có chỗ quay về và có chỗ chống lại: quay về bên này thì chống lại bên kia, chống lại bên này thì quay về bên kia.
Cách dùng thuật này như sau: dùng cho thiên hạ thì phải cân nhắc cả thiên hạ mà làm; dùng cho một nước thì phải cân nhắc nước ấy mà làm; dùng cho một nhà thì phải cân nhắc nhà ấy mà làm; dùng cho bản thân thì phải cân nhắc tài năng, khí lực và thế đứng của mình mà làm. Dù việc lớn hay nhỏ, tiến hay lui, cách dùng đều như một. Trước hết phải suy tính kỹ, định xong mưu kế, rồi sau mới đem thuật phi kiềm (thuật khen ngợi, tâng bốc để dò ra ý thật của người, rồi nắm giữ, ràng buộc lấy họ) ra mà thi hành.
Người xưa giỏi việc quay lưng và hướng về thì biết hòa hợp bốn biển (tức khắp thiên hạ), bao quát hết những nơi mà các chư hầu (vua các nước nhỏ được phong đất, phục tùng thiên tử) có thể chống lại hay đi theo, rồi làm cho chúng xoay chuyển, sau đó mới tìm chỗ để hợp theo.
Cho nên Y Doãn năm lần đến với vua Thang (người lập ra nhà Thương), năm lần đến với vua Kiệt (vua cuối cùng của nhà Hạ), mà vẫn chưa làm sáng tỏ được điều gì (?), sau đó mới hợp theo vua Thang. Lã Thượng (tức Khương Tử Nha) ba lần đến với Chu Văn Vương, ba lần vào nước Ân (tức nhà Thương), mà vẫn chưa làm sáng tỏ được điều gì, sau đó mới hợp theo Văn Vương. Đó là vì họ biết được mệnh trời đã ràng buộc vào đâu, nên khi quy phục thì không còn ngờ vực gì nữa.
Không phải bậc thánh tột cùng, thấu hiểu lẽ sâu xa thì không thể cai quản thiên hạ. Không nhọc lòng, khổ công suy nghĩ thì không thể tìm ra gốc rễ của sự việc. Không dốc lòng để thấy rõ tình thực thì không thể thành danh. Tài chất không thông minh thì không thể cầm quân. Trung thực mà không có thực chất (?) thì không thể hiểu được người.
Cho nên theo đạo ngỗ hợp, mình phải tự đo tài năng và trí tuệ của bản thân, cân nhắc chỗ dài chỗ ngắn, chỗ xa chỗ gần, xem mình kém ai ở điểm nào (?), rồi mới có thể tiến, có thể lui, có thể tung, có thể hoành (tung và hoành vốn là hai lối liên minh thời Chiến Quốc: các nước liên kết theo chiều dọc để chống nước mạnh, hoặc theo chiều ngang để thờ nước mạnh; ở đây ý nói tùy ý xoay xở, liên kết theo mọi hướng).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video