Thiên 7 — Thiên 7 — Sủy: đo lường tình ý

 Sách Quỷ Cốc Tử, thiên thứ bảy: thiên Sủy (sủy: dò đoán, suy xét để nắm được tình ý thật mà người khác giấu kín).

 Người xưa giỏi dùng thiên hạ thì ắt phải lượng quyền (cân đo thực lực, thế mạnh của các nước) trong thiên hạ, và sủy tình (dò đoán tâm tư, ý muốn thật) của các chư hầu (vua các nước nhỏ, chịu phong đất dưới thiên tử). Cân đo thực lực mà không kỹ thì không biết được nước nào mạnh, nước nào yếu, bên nào nặng, bên nào nhẹ. Dò đoán tình ý mà không kỹ thì không biết được những điều người ta giấu kín cùng những đổi thay động tĩnh của họ.

 Thế nào gọi là lượng quyền? Đáp rằng: đo xem đất nước lớn hay nhỏ, tính xem người đông hay ít; cân xem của cải có hay không, nhiều hay ít; liệu xem dân chúng nhiều hay ít, giàu có hay thiếu thốn, dư thừa hay thiếu hụt đến mức nào. Phân biệt địa thế hiểm trở hay bằng phẳng, nơi nào có lợi, nơi nào có hại. Mưu tính thì bên nào hơn, bên nào kém. Xét quan hệ vua tôi thân hay sơ, ai là người tài đức, ai là kẻ kém cỏi. Trong hàng tân khách (những mưu sĩ, người tài được nuôi dưỡng trong nhà quyền quý) thì trí tuệ bên nào nhiều, bên nào ít. Xem thiên thời (thời vận do trời định) mang họa hay phúc, bên nào gặp điềm lành, bên nào gặp điềm dữ. Trong việc giao hảo giữa các chư hầu, nước nào dùng được, nước nào không dùng được. Lòng trăm họ thì nơi nào yên, nơi nào nguy; nơi nào yêu mến, nơi nào oán ghét. Những kẻ tráo trở hai lòng thì ai nhận ra được? Biết được những điều ấy thì gọi là lượng quyền.

 Người dò đoán tình ý, ắt phải nhân lúc đối phương đang rất vui mừng mà tìm đến, khơi cho lòng ham muốn của họ lên đến tột cùng; khi đã có ham muốn thì họ không thể giấu nổi tình ý thật. Ắt phải nhân lúc đối phương đang rất sợ hãi mà tìm đến, khơi cho nỗi chán ghét của họ lên đến tột cùng; khi đã có điều chán ghét thì họ không thể giấu nổi tình ý thật. Tình cảm và ham muốn ắt sẽ lộ ra qua những biến đổi bên ngoài. Nếu đã khơi động lòng người mà vẫn không thấy họ biến đổi, thì tạm gác người ấy lại, đừng nói chuyện với họ nữa, mà quay sang hỏi những người thân cận với họ, để biết điều gì khiến họ yên lòng, chỗ dựa của họ là gì. Tình ý đã đổi ở bên trong thì hình dạng ắt hiện ra bên ngoài; cho nên thường phải dựa vào những gì lộ ra (?) để biết những gì còn giấu kín. Đó chính là điều gọi là đo chỗ sâu kín, dò tìm tình ý.

 Cho nên người tính toán việc nước thì phải xét kỹ việc cân đo thực lực; người đi thuyết phục bậc vua chúa thì phải xét kỹ việc dò đoán tình ý. Mọi mưu tính về tình cảm và ham muốn của người đều phải xuất phát từ đây. Nhờ vậy mới có thể làm cho người ta sang hay hèn, được trọng hay bị khinh, được lợi hay bị hại, thành công hay thất bại; lẽ của nó chỉ là một.

 Cho nên dù có đạo trị nước của các bậc tiên vương (các vị vua hiền đời trước), có mưu kế của bậc thánh nhân trí giả, mà không dò đoán được tình ý giấu kín của người thì cũng chẳng có cách gì tìm ra được. Đây là gốc lớn của mưu lược, là phép tắc của việc thuyết phục. Người thường xuyên lo liệu việc với kẻ khác mà không ai đi trước được mình, đón trước sự việc mà nảy ra mưu kế, đó là điều khó làm nhất. Cho nên nói: dò đoán tình ý là việc khó nắm giữ nhất. Nghĩa là lời nói ắt phải hợp đúng thời điểm với mưu tính. Cho nên xem những loài côn trùng biết bay, biết bò (?), loài nào cũng biết tìm lợi tránh hại, vì thế có thể sinh ra việc tốt đẹp (?). Sinh ra được sự việc là nhờ nắm được thế của "cơ" (dấu hiệu nhỏ nhất, mầm mống ban đầu của sự việc). Đó là dò đoán tình ý rồi trau chuốt lời lẽ, sắp đặt thành lời văn có lớp lang rồi sau đó mới đem ra bàn luận.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video