Sách Quỷ Cốc Tử (tên sách, tương truyền do Quỷ Cốc tiên sinh thời Chiến Quốc soạn; ông được coi là thầy của các nhà du thuyết, tức những người đi khắp các nước dùng lời lẽ thuyết phục vua chúa), thiên Ma, thứ tám.
"Ma" (nghĩa đen là xoa, cọ; ở đây chỉ thuật khơi gợi, kích động người khác cho tình ý thật của họ lộ ra) là kỹ thuật để thực hiện việc "sủy" (đo lường, phỏng đoán tình hình và lòng dạ người khác). "Nội phù" (những dấu hiệu bên ngoài ứng với tình ý thật ở bên trong một người) là cái chủ yếu mà việc "sủy" nhắm tới. Dùng thuật này phải có phương pháp, và phương pháp ấy nhất định phải kín đáo.
Hãy khéo léo, lặng lẽ khơi gợi bằng chính điều người ta đang tìm kiếm và ham muốn, đo lường và thăm dò họ, thì tình ý bên trong tất sẽ lộ ra ngoài. Khi điều họ tìm kiếm đã ứng ra, họ tất sẽ có hành động. Vì thế ta lặng lẽ rút đi, gọi là lấp kín (?) và giấu đầu mối, che giấu vẻ mặt, lẩn tránh để không lộ tình ý, khiến người khác không hay biết. Nhờ vậy mà làm nên việc mà không gặp tai hoạ.
Ta khơi gợi ở bên này, dấu hiệu ứng ra ở bên kia; cứ theo đó mà vận dụng thì việc gì cũng làm được. Người xưa giỏi thuật "ma" giống như cầm cần câu đứng bên vực sâu, móc mồi rồi thả xuống, ắt câu được cá. Cho nên nói: người lo liệu việc thì ngày ngày thành công mà người khác không hay biết; người cầm quân thì ngày ngày thắng trận mà người khác không thấy sợ hãi.
Bậc thánh nhân mưu tính ở chỗ kín đáo, nên gọi là "thần" (thần diệu, không ai lường được); làm cho việc thành ở chỗ công khai, nên gọi là "minh" (sáng tỏ). Cái gọi là "lo liệu việc ngày ngày thành công" là tích luỹ đức, khiến dân được yên ổn mà không biết vì sao mình được lợi; là tích luỹ điều thiện, khiến dân noi theo mà không biết vì sao lại như vậy; và thiên hạ ví người ấy như thần minh.
Còn "cầm quân ngày ngày thắng trận" là thường giành thắng lợi mà không phải tranh giành, không phải tốn hao, khiến dân không biết vì sao mình khâm phục, không biết vì sao mình kính sợ, và thiên hạ ví người ấy như thần minh.
Cách khơi gợi có nhiều loại: có khi dùng sự ôn hoà, có khi dùng sự ngay thẳng; có khi làm cho người ta vui, có khi chọc cho người ta giận; có khi dùng danh tiếng, có khi dùng việc làm; có khi dùng sự trong sạch, có khi dùng chữ tín; có khi dùng lợi lộc, có khi dùng sự hạ mình.
Ôn hoà là giữ bình tĩnh. Ngay thẳng là làm điều hợp lẽ. Làm cho vui là khiến người ta đẹp lòng. Chọc giận là khiến người ta bị kích động. Dùng danh tiếng là làm cho tiếng tăm nổi lên. Dùng việc làm là làm cho việc thành. Trong sạch là giữ mình thanh khiết. Chữ tín là giữ đúng lời hẹn. Lợi lộc là đáp ứng điều người ta mong cầu. Hạ mình là chiều lòng, xu nịnh.
Cho nên những cách mà riêng bậc thánh nhân dùng được thì người thường ai cũng có; thế nhưng họ không thành công là vì họ dùng không đúng cách.
Vì thế, mưu tính không gì khó bằng giữ cho kín đáo, chu toàn; thuyết phục không gì khó bằng khiến người ta nghe theo hoàn toàn; làm việc không gì khó bằng chắc chắn thành công. Ba điều này chỉ bậc thánh nhân mới đảm đương được.
Cho nên mưu tính nhất định phải kín đáo, chu toàn; phải chọn người tâm đầu ý hợp với mình mà bàn bạc. Vì thế mới nói: gắn kết chặt chẽ thì không có kẽ hở. Việc muốn thành tất phải hợp với "số" (quy luật tất yếu của sự vật). Vì thế mới nói: đạo lý, quy luật và thời cơ phải đi đôi với nhau. Lời thuyết phục muốn được nghe theo thì tất phải hợp với tình ý của người nghe. Vì thế mới nói: hợp tình thì được nghe theo.
Vì vậy, vạn vật đều quy về theo loại của nó: ôm củi lại gần lửa thì củi khô cháy trước; đổ nước xuống đất bằng thì chỗ ẩm thấm nước trước. Đó là các vật cùng loại thì ứng hợp với nhau; đối với công việc cũng y như vậy (?). Điều này nói rằng dấu hiệu bên trong ứng với sự khơi gợi bên ngoài là như thế.
Cho nên nói: khơi gợi người ta bằng cái cùng loại với họ, thì làm gì có chuyện không ứng hợp; khơi gợi người ta bằng điều họ ham muốn, thì làm gì có chuyện không nghe theo. Vì thế gọi đây là con đường riêng mình đi được (một mình hành động mà không ai cản trở, không ai hay biết). Người nắm được dấu hiệu nhỏ lúc sự việc mới chớm thì không bao giờ chậm trễ; làm nên việc mà không câu nệ giữ lấy công; lâu dần thì việc cảm hoá được hoàn thành.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video