Quyển mười — Phần chuyện nghèo túng
Mê đồ cổ
Có một người nhà giàu rất mê đồ cổ nhưng không phân biệt được thật hay giả. Có kẻ làm giả rồi đem đến bán: một cái bát sơn do vua Ngu Thuấn (vị vua thánh thời thượng cổ) làm ra, cây gậy Chu Công (Chu Công Đán, người phò tá nhà Chu thời đầu) dùng để đánh con là Bá Cầm, và chiếc chiếu Khổng Tử ngồi ở Hạnh Đàn (nền đất có cây hạnh, nơi Khổng Tử dạy học trò). Mỗi món ông ta đều bỏ ra nghìn lạng vàng để mua. Tiền trong túi đã cạn, ông bèn tay trái cầm bát của vua Ngu Thuấn, tay phải chống gậy của Chu Công, mình khoác chiếu của Khổng Tử, đi ăn xin ngoài chợ, miệng nói: "Xin ban cho một đồng tiền Cửu phủ của Thái Công." (Thái Công tức Khương Thái Công, công thần đầu nhà Chu, tương truyền đặt ra phép tiền "cửu phủ", tức chín cơ quan coi việc tiền bạc; ý xin một đồng tiền cổ cho xứng với bộ đồ cổ.)
Không nịnh nhà giàu
Một cậu con nhà giàu nghìn vàng kiêu căng nói với người khác: "Ta giàu lắm, sao ngươi lại không nịnh ta?" Người nghèo đáp: "Anh nhiều vàng là việc của anh, can gì đến tôi mà tôi phải nịnh anh?" Người giàu nói: "Nếu ta chia cho ngươi một nửa thì sao?" Đáp: "Anh năm trăm, tôi năm trăm, tôi với anh ngang nhau rồi, nịnh làm gì?" Lại nói: "Nếu đem hết cho ngươi, chẳng lẽ ngươi vẫn không nịnh ta?" Đáp: "Anh mất nghìn vàng mà tôi được cả, thì anh lại phải chạy đến nịnh tôi mới phải."
Nghèo mười vạn
Một ông nhà giàu nói với người nghèo: "Nhà ta giàu đến mười vạn rồi." Người nghèo nói: "Tôi cũng có mười vạn để dành, có gì lạ đâu." Ông nhà giàu ngạc nhiên hỏi: "Mười vạn của ngươi ở đâu?" Người nghèo đáp: "Ông thì ngày thường có mà không chịu tiêu, tôi thì muốn tiêu mà chẳng có gì để tiêu, thế thì ông với tôi khác gì nhau?"
Chỉ có một món
Một anh nghèo nghe nhà hàng xóm la "bắt trộm", vội vàng đút dương vật của mình vào âm hộ của vợ. Vợ hỏi: "Trộm đến nơi rồi mà còn hứng thú gì thế?" Anh đáp: "Nhà chỉ có mỗi món này, giấu cho kỹ rồi thì sợ gì nó?"
Cháy nhà
Một người nghèo đang vui vẻ uống rượu thì có người báo nhà anh ta bị cháy. Anh ta liền sửa lại áo mũ cho ngay ngắn, vẫn ngồi yên mà nói: "Không sao, cả gia tài đều ở trên người tôi rồi." Có người hỏi: "Thế còn bà nhà thì sao?" Đáp: "Bà ấy lo gì không có người trông nom?"
Chăn kép
Giữa tháng nóng nực, có người trùm chăn kép (chăn hai lớp vải, không có bông) mà nằm. Có người hỏi vì sao, anh ta đáp: "Ối chà, chăn bông thì nóng quá."
Thỏi vàng thỏi bạc
Một anh nghèo cầm mấy thỏi vàng thỏi bạc (loại làm bằng giấy để đốt cúng) đi ngoài phố chợ, nhìn thỏi mà than: "Giá mà mày cứng lên (thành vàng bạc thật) thì tao sống sung sướng rồi." Người bên cạnh đáp thay (?): "Bắt tao cứng thì tao không làm nổi, trừ phi mày cứng lên mà đến với tao." (chơi chữ tục: "cứng" còn ám chỉ chuyện trai gái)
Vợ bưng trà
Khách đến mà nhà không có người hầu, chủ nhà lớn tiếng gọi mang trà, người vợ không biết làm sao, đành tự mình bưng trà ra. Người chồng làm bộ làm tịch (?), bèn quát to: "Thằng đầy tớ trai nhà bay đi đâu rồi?"
Gọi trà
Một nhà có khách đến, người chồng cứ gọi mang trà mãi. Người vợ nói: "Quanh năm chẳng mua lá trà, lấy đâu ra trà?" Chồng nói: "Thì nước sôi không cũng được." Vợ nói: "Củi không có lấy một que, nước lạnh làm sao nóng được?" Chồng chửi: "Con đĩ chó! Chẳng lẽ trong gối không có mấy cọng rơm?" Vợ chửi lại: "Đồ khốn nạn thối tha! Mấy cục gạch cục đá kia (gối của ông) chẳng lẽ đốt cháy được à!"
Giữ khách uống trà
Có người giữ khách lại uống trà, khổ nỗi không có lá trà, phải sang nhà hàng xóm mượn. Đợi lâu mà trà chưa tới, nước sôi thì trào ra, lại đổ thêm nước lạnh vào. Lâu dần, nồi gần đầy mà lá trà vẫn chẳng thấy đâu. Vợ nói với chồng: "Trà thì không uống được rồi, chi bằng giữ ông ấy lại tắm một bữa vậy."
Sợ chó
Khách đến mà nhà không có đầy tớ, chủ nhà lén mượn thằng nhỏ nhà hàng xóm bưng trà. Đến sau phòng khách, thằng bé cứ chần chừ không dám tiến lên. Chủ nhà quát to: "Sao không mang ra?" Thằng bé đáp: "Con sợ con chó dữ nhà ông."
Ăn cháo
Một người nhà nghèo, ngày nào cũng tiết kiệm gạo mà ăn cháo. Sợ người ta chê cười, ông dặn con phải giấu đi, trước mặt người ngoài chỉ nói là ăn cơm. Một hôm, ông bố đang nói chuyện với bạn, chờ lâu mà chưa thấy gọi vào, đứa con chạy ra gọi: "Vào ăn cơm." Bố nói: "Hôm nay mày nhanh tay nhỉ, sao nấu sớm thế?" Con đáp: "Sớm thì cũng chẳng sớm, hôm nay còn nấu thêm ít nước canh trong nữa." (ý lộ ra là cháo loãng)
Giày và tất kiện nhau
Một người giày và tất đều rách. Giày đổ lỗi cho tất, tất lại đổ lỗi cho giày, hai bên kiện nhau lên quan. Quan không phân xử được, bèn bắt gót chân đến làm chứng. Gót chân thưa: "Con xưa nay bị đuổi ra ngoài, làm sao mà biết được?"
Vụn chăn vướng râu
Nhà nghèo đắp chiếu cỏ, đứa con nhỏ không biết giấu giếm, ông bố đánh nó và răn rằng: "Sau này có ai hỏi thì chỉ nói là đắp chăn." Một hôm ông bố tiếp khách, trên râu còn dính cọng cỏ của chiếu, đứa con từ phía sau gọi: "Bố ơi, bố gỡ vụn chăn trên mặt đi đã chứ?"
Ăn bánh bã rượu
Một người nhà nghèo, uống rượu lại kém, mỗi lần ra ngoài ăn hai cái bánh làm bằng bã rượu là đã thấy ngà ngà say. Gặp lúc người bạn hỏi: "Anh uống rượu từ sáng à?" Đáp: "Không phải, chỉ ăn bánh bã rượu thôi." Về nhà kể với vợ, vợ nói: "Đồ ngốc, cứ nói là uống rượu cho đỡ mất mặt." Chồng gật đầu. Đến khi ra ngoài lại gặp người bạn ấy, bạn hỏi như trước, anh ta đáp là uống rượu. Bạn vặn: "Rượu uống nóng hay uống nguội?" Đáp: "Nướng đấy." Bạn cười: "Vẫn là bánh bã rượu." Về nhà, vợ biết chuyện, trách: "Sao anh lại nói là nướng, phải nói là uống nóng chứ." Chồng nói: "Tôi biết rồi." Lần sau gặp lại người bạn, chưa đợi hỏi đã khoe ngay: "Rượu lần này của tôi là uống nóng đấy!" Bạn hỏi: "Anh uống bao nhiêu?" Người ấy giơ tay ra: "Hai cái."
Đốt hương hoàng thục
Một gã thanh khách (người khách quen ăn bám, làm bạn chơi ở nhà giàu) thấy ông chủ đốt hương hoàng thục (một loại trầm hương rẻ tiền), liền bịt mũi không chịu ngửi, vì chê hương rẻ không thèm dùng. Ông chủ nói: "Hương hoàng thục tuy không tốt, nhưng còn hơn nhà anh đốt thạch tín (chất độc, sách viết lóng là "nhân ngôn") với mùn cưa." Thanh khách kinh ngạc nói: "Nhà tôi đã đốt hai thứ ấy bao giờ đâu?" Ông chủ nói: "Thế hương muỗi làm bằng gì?"
Rủ chơi hụi
Có người rủ bạn vào hội góp tiền (ngân hội, giống chơi hụi, chơi họ: nhiều người góp tiền, lần lượt mỗi người được lĩnh một lượt). Người bạn khăng khăng từ chối mãi không được, bèn nói: "Anh muốn tôi vào hội thì phải quỳ lạy tôi." Người kia liền quỳ xuống, người bạn mới chịu. Người đứng xem nói: "Có chút tiền hụi, đằng nào cũng phải trả lại cho người ta, tự hạ mình như thế, tôi thật không ưa." Người kia đáp: "Tôi không lỗ vốn đâu. Ngày sau lúc đòi tiền hụi, những ngày hắn phải quỳ lại tôi còn nhiều lắm."
Trả tiền hụi
Một người đang tiếp khách, bỗng quay người nói: "Mời anh ngồi, tôi vào cân bạc trả một khoản tiền hụi rồi ra tiếp ngay." Vừa vào đã ra, khách hỏi: "Sao không trả bạc?" Người ấy cười: "Tôi đã tính rồi: hắn là đứa ngốc nên mới đưa tiền hụi cho tôi. Nếu tôi trả lại hắn thì tôi cũng thành đứa ngốc mất."
Còn sót sạn
Một người nghèo giữ khách ở lại ăn cơm. Vợ anh ta vì cơm ít nên lót sỏi trứng ngỗng (sỏi tròn) dưới đáy chỗ cơm xới thêm. Đến khi cơm xới thêm đã hết thì đá lòi ra. Chủ nhà thấy vậy hết sức xấu hổ, bèn mắng đầy tớ: "Đồ đầy tớ mù mắt, lúc vo gạo mắt mày để đâu? Sạn to thế này mà cũng không nhặt ra."
Quạt dính cơm
Một người mất cái quạt, chửi: "Đứa nào lấy quạt của tao thì đem về mà làm cơm canh cúng ma nhà nó!" Người bên cạnh nói: "Cái quạt làm sao làm được cơm canh?" Người ấy nói: "Anh không biết, cái quạt của tôi dán bằng cơm, dính khối hạt cơm trên ấy."
Không có "của quý"
Một người nghèo thích làm ra vẻ sang, có lần đi thăm bạn mà không có người theo hầu, bèn bắt vợ cải trang làm đàn ông để đóng vai đầy tớ. Đến nhà bạn, chuyện trò đến tối thì được giữ lại ngủ. Vì chăn chiếu không đủ, chủ ngủ với chủ, đầy tớ ngủ với đầy tớ, mỗi bên một chỗ. Người nghèo cởi áo lên giường, phần dưới không có quần. Sáng hôm sau, khi anh ta đã dậy, chủ nhà than: "Buồn cười cho ông bạn này, nghèo đến cái quần cũng không có, chỉ mặc mỗi cái váy vải gai một lớp." Thằng đầy tớ đứng bên nói: "Thế còn khá đấy, không như tay quản gia của ông ta, nghèo đến cái của quý cũng trụi sạch."
Áo rách
Một người áo rách nhiều lỗ, có người trêu: "Áo anh trông như bàn cờ, từng đường từng đường một." Người ấy cười: "Không dám giấu, mặc thêm ít nữa thì còn phải vá buộc nữa kia." (chơi chữ: "đi thêm mấy nước cờ thì sẽ đến thế đánh kiếp" — trong cờ vây, "đánh kiếp" là thế hai bên tranh ăn đi ăn lại một quân, đọc gần giống "buộc nút, vá víu")
Áo mượn
Có người đang để tang mà muốn đi dự tiệc cưới, mượn được cái áo da dê của người khác, đội mũ trắng mà đi. Người ta biết anh ta đang có tang, nên hỏi: "Ngài để tang ai thế?" (câu hỏi này cũng có thể hiểu là "Áo của ngài là của ai?" vì cùng một chữ "phục" vừa là tang phục vừa là quần áo) Người ấy thấy bạn hỏi, tưởng người ta chê cười cái áo mình mặc, vội nhìn lại mình mà sầm mặt nói: "Là của tôi đấy, hỏi làm gì?"
Ba lần liền
Một người nhịn cả ba bữa, hai vợ chồng bụng rỗng lên giường. Vợ than thở mãi, chồng nói: "Đêm nay tôi làm liền ba lần (chuyện chăn gối) để thay ba bữa cơm." Vợ nghe theo. Sáng hôm sau dậy, chồng đầu choáng mắt hoa, đứng không vững, nói với vợ: "Việc này hay tuyệt, chẳng những thay được cơm mà còn thay được cả rượu."
Chum rượu đựng gạo
Một người nghèo tích được ba bốn chum gạo, tự cho mình là giàu lắm. Một hôm cùng bạn đi trong chợ, nghe người qua đường nói: "Năm nay thu được ít gạo, chỉ được hơn ba nghìn thạch (thạch: đơn vị đo lường lúa gạo thời xưa, mỗi thạch khoảng vài chục cân)." Người nghèo bảo bạn: "Anh nghe đứa này nói dối kìa, tôi không tin một nhà mà có nhiều chum rượu đến thế."
Gặp trộm
Kẻ trộm vào nhà một người nghèo, mò khắp nơi không có lấy một thứ gì, bèn nhổ nước bọt xuống đất rồi mở cửa đi ra. Người nghèo nằm trên giường thấy vậy, gọi: "Này trộm, tiếp đãi không chu đáo, đi thì đóng cửa giúp tôi nhé." Kẻ trộm nói: "Hạng người như mày mà còn dám gọi tao là trộm! Tao hỏi mày, cửa nhà mày đóng để làm gì?"
Bị trộm
Một tên trộm khoét vách vào nhà người nghèo. Nhà ấy chỉ có một chum gạo, đặt trước giường ngủ. Tên trộm cởi cái váy quấn trải xuống đất, đang định nghiêng chum đổ gạo ra thì người trên giường lén nhìn thấy, khẽ rút cái váy đi rồi la to: "Có trộm!" Tên trộm đáp ngay: "Đúng là có trộm thật, vừa nãy còn cái váy ở đây, chớp mắt đã bị thằng trộm chó đẻ nào lấy mất rồi."
Xấu hổ gặp trộm
Một tên trộm khoét vách đến lấy trộm một nhà, thấy chủ nhà đang nằm quay mặt ra ngoài, bỗng quay mặt vào trong. Tên trộm ngờ là người quen biết mình, định bỏ chạy. Chủ nhà gọi to: "Cứ vào, không sao đâu, chỉ vì nhà tôi chẳng có gì để biếu anh nên xấu hổ không dám nhìn mặt anh đấy thôi."
Mong che đỡ cho
Một anh học trò nghèo xưa nay thích phô trương. Kẻ trộm đêm đến lẻn vào, thấy trống trơn, chửi rồi bỏ đi. Anh học trò mò được mấy đồng tiền ở đầu giường, đuổi theo biếu, dặn rằng: "Anh đến lần này tuy bị tiếp đãi rất tệ, nhưng trước mặt người ngoài, mong anh che đỡ cho tôi."
Vay nợ
Có người cầm giấy nợ đến vay tiền. Chủ nợ nói: "Giấy nợ thì không cần viết, chỉ cần vẽ một bức chân dung mang đến." Người vay hỏi vì sao, đáp: "Tôi sợ ngày sau đến đòi nợ thì anh không còn cái bộ mặt này nữa."
Hoá làm cha
Một người nghèo lúc sống nợ nần rất nhiều, chết xuống gặp Minh Vương (vua cõi âm). Vua sai quỷ phán quan (quan xét xử dưới âm phủ) tra lý lịch, thấy là kẻ quen quỵt nợ người, bèn phạt kiếp sau làm chó làm ngựa để trả nợ cũ. Người nghèo thưa: "Làm chó ngựa để báo đáp thì trả được có hạn, trừ phi hoá làm cha ruột của họ thì mới trả hết được." Vua hỏi vì sao, đáp: "Làm cha nhà họ thì cố sức làm lụng, kiếm được hàng nghìn hàng vạn, rồi đằng nào cũng là của họ cả."
Mơ trả nợ
Con nợ nói với chủ nợ: "Tôi chẳng còn sống được bao lâu nữa, đêm qua mơ thấy mình chết." Chủ nợ nói: "Âm dương ngược nhau (giấc mơ thường ngược với sự thật), mơ chết là lại được sống đấy." Con nợ nói: "Còn một giấc mơ nữa." Hỏi: "Mơ gì?" Đáp: "Mơ thấy đã trả nợ cho anh."
Nói ra
Một người bị chủ nợ ép quá, bèn nổi nóng nói: "Anh nhất định bắt tôi phải nói ra à!" Chủ nợ ngờ là hắn sắp khui chuyện khuất tất của mình, lặng lẽ bỏ đi. Cứ như thế mấy lần. Một hôm chủ nợ quyết liệt nói: "Mày cứ nói ra cũng được, tao không sợ." Người kia lại hỏi: "Thật muốn tôi nói ra à?" Đáp: "Thật muốn mày nói." Nói: "Không trả nữa!"
Ngồi ghế
Một nhà có nhiều người đến đòi nợ, ghế ngồi đều chật kín, còn có người phải ngồi trên bậu cửa. Chủ nhà kín đáo bảo người ngồi bậu cửa: "Mai anh đến sớm một chút." Người kia tưởng sẽ được giải quyết nợ cho mình trước, mừng lắm, bèn nói to để giải tán mọi người. Sáng hôm sau, mới tờ mờ sáng đã đến, hỏi ý hẹn hôm qua. Chủ nhà đáp: "Hôm qua để anh phải ngồi bậu cửa, tôi rất áy náy, hôm nay đến sớm thì được chiếm một cái ghế dựa."
Khiêng con nợ
Có kẻ mắc nợ đòi mãi không trả, chủ nợ giận, sai bọn đầy tớ rình lúc hắn ra ngoài thì khiêng về. Đến giữa đường, bọn đầy tớ dừng lại nghỉ, kẻ mắc nợ nói: "Đi nhanh lên, nghỉ ở đây, lỡ bị người khác khiêng mất thì không phải lỗi tôi đâu."
Bắt "yêu tinh nợ"
Minh Vương sai bắt người tên là Thái Thanh, quỷ sai nghe nhầm thành "trái tinh" (yêu tinh nợ nần, tức kẻ nợ như chúa chổm; hai tên đọc gần giống nhau), bèn bắt một kẻ mắc nợ đến công đường. Vua hỏi, biết là nhầm, sai quỷ sai thả về. Gã "yêu tinh nợ" nói: "Thật ra tôi không muốn về. Trên dương gian chẳng còn chỗ nào ẩn thân, đang muốn nhờ chỗ này trốn một phen."
Đồng tiền lắc cạn biển
Một người rất thích phóng sinh (mua sinh vật bị bắt rồi thả ra để làm phúc, theo đạo Phật). Long Vương (vua rồng dưới biển) cảm động, sai dạ xoa (loài quỷ thần hầu hạ Long Vương) đem tặng một đồng tiền báu, dặn rằng: "Đồng tiền này tên là 'lắc cạn biển', bảo hắn cầm đồng tiền lắc một cái trên biển thì nước biển lập tức cạn khô, vàng bạc châu báu tha hồ mà lấy." Dạ xoa làm xong việc được giao. Người ấy ngày ngày đem tiền ra lắc, thế là trở nên rất giàu. Sau đánh mất đồng tiền, lòng tham chưa đủ, cứ giơ tay không ra biển mà lắc. Một hôm gặp dạ xoa, dạ xoa nói: "Tiền trong tay anh mất sạch rồi, còn mặt mũi nào mà đứng đây lắc lư cái gì nữa?" (chơi chữ: "lắc" còn có nghĩa là làm bộ, khoe mẽ; ý chê hết tiền rồi mà còn ra vẻ)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video