Thiên 3 — Phần Thuật Nghiệp (thầy thuốc, thầy số, thợ thuyền)

 Quyển ba — Phần nghề nghiệp

 Quan thầy thuốc

 Có một thầy thuốc bỏ tiền mua được tờ giấy bổ nhiệm làm y quan (chức quan coi việc chữa bệnh, do triều đình cấp). Ông ta đội mũ, thắt đai như quan rồi ngồi trong tiệm. Người đi qua giật mình hỏi: “Đây là tiệm gì mà lại có quan ngồi trong?” Người bên cạnh đáp: “Đây là tiệm của y quan.” (chữ “y quan” ở đây có lẽ là chơi chữ đồng âm: vừa là “quan thầy thuốc”, vừa gợi “áo mũ” hoặc “áo liệm và quan tài” (?))

 Diêm vương tìm thầy thuốc giỏi

 Diêm vương (vua cõi âm) sai lính quỷ lên dương gian tìm thầy thuốc giỏi, dặn rằng: “Nhà nào trước cửa không có hồn oan thì đó chính là thầy giỏi.” Lính quỷ vâng lệnh lên dương gian. Cứ đi qua cửa nhà thầy thuốc nào cũng thấy hồn oan tụ đến đông nghịt. Cuối cùng đến một nhà, thấy trước cửa chỉ có một hồn oan đứng thơ thẩn, lính quỷ nói: “Nhà này xứng là thầy thuốc giỏi rồi.” Hỏi ra thì hóa ra đó là người hôm qua mới dựng biển bán thuốc.

 Khiêng quan tài

 Một thầy thuốc chữa chết người. Chủ nhà giận lắm, gọi cả đám đầy tớ ra đánh cho một trận nhừ tử. Thầy thuốc quỳ xuống van xin mãi, chủ nhà nói: “Đánh riêng thì có thể tha, chứ phép nước thì khó mà bỏ qua.” Rồi sai giải lên quan trị tội. Thầy thuốc sợ tội, khẩn khoản xin: “Tôi xin thuê người khiêng đi khâm liệm chôn cất.” Chủ nhà bằng lòng. Thầy thuốc khổ nỗi nhà nghèo, không có tiền thuê người. Nhà có hai đứa con trai, thế là cả vợ chồng con cái bốn người cùng đến khiêng quan tài. Đi được nửa đường, thầy thuốc than: “Làm người chớ có học nghề làm thuốc.” Vợ trách chồng: “Chỉ tại ông làm thuốc mà hại đến cả tôi.” Đứa con út nói: “Đầu nặng chân nhẹ, khiêng không nổi.” Đứa con cả nói: “Cha ơi, từ nay chữa bệnh thì chọn người gầy mà chữa.”

 Chữa người

 Có người tiễn thầy thuốc ra cửa, đúng lúc con chó chặn ở cửa mà sủa, chủ nhà quát một tiếng là nó im ngay. Thầy thuốc khen con chó hiểu ý người. Chủ nhà nói: “Tuy là súc vật, nhưng nó cũng biết ‘y nhân’ đấy.” (chơi chữ đồng âm: “y nhân” vừa là “nghe theo người”, vừa là “chữa bệnh cho người” — ngầm chê thầy thuốc cũng chỉ là loài súc vật)

 Lang trung giỏi

 Một người mua thuốc kích dục của thầy thuốc về uống. Đi được nửa đường thì thuốc ngấm, “của quý” dựng đứng lên. Anh ta bèn lấy tay ôm lấy mà khen: “Lang trung giỏi, lang trung giỏi, lang trung giỏi!” (lang trung: tiếng gọi thầy thuốc; nhưng chữ ấy còn có thể hiểu là “phần giữa của chàng”, tức chỗ kín đàn ông — câu khen vừa như khen thầy thuốc, vừa như khen cái vật đang cầm trong tay)

 Tạ ơn lang trung

 Có người bị đau mắt đỏ, chữa trăm cách không khỏi. Có người mách: lấy nước tiểu, bỏ phần đầu và phần cuối, đem bôi vào là khỏi ngay. Làm theo, quả nhiên khỏi. Một hôm đi tiểu, anh ta cầm lấy “cái ấy” mà nói: “Nhờ mày chữa khỏi mắt cho tao, tao muốn may cho mày một cái mũ đội, mà đầu mày lúc to lúc nhỏ; may cho mày một bộ áo mặc, mà mình mày lúc dài lúc ngắn.” Người ta hỏi sao lại lẩm bẩm một mình, anh ta đáp: “Tôi đang tính chuyện tạ ơn ông lang trung đây.”

 Khóc lang trung

 Một người có một vợ cả và hai vợ lẽ. Khi anh ta chết, vợ cả vợ lẽ xúm quanh xác mà khóc. Vợ cả xoa đầu chồng khóc: “Ôi cái đầu của chàng ơi!” Người thứ hai nắm lấy chân khóc: “Ôi cái chân của chàng ơi!” Người thứ ba chẳng còn chỗ nào để bám mà khóc, đành nắm lấy “của quý” mà khóc: “Ôi cái lang trung của chàng ơi!” (chơi chữ: “lang trung” nghĩa đen là “phần giữa của chàng”, đồng thời là tiếng gọi thầy thuốc)

 Cái “chim” làm lang trung

 Một nho sĩ vào vườn hoa dạo chơi, thấy bên hàng rào hoa tường vi nở rộ, đẹp đẽ đáng yêu. Lại gần định bẻ một cành, bị gai tường vi đâm rách ngón tay, máu chảy không ngừng. Tình cờ gặp một chú bé chăn trâu bảo: “Máu không cầm được thì cứ lấy nước tiểu nóng mà tưới vào là khỏi.” Nho sĩ làm theo, quả nhiên máu cầm ngay. Bèn ứng khẩu làm bài thơ ca ngợi rằng: “Sáng nay dạo bước vào vườn, ngó thấy tường vi đỏ rực cả cây. Hai tay hái hoa bị gai đâm một nhát, máu chảy không ngừng, tay đỏ tươi. Chú chăn trâu mách lấy nước tiểu nóng mà tưới, quả nhiên vết thương mất tăm không còn dấu vết. Chớ bảo trên đời không có thuốc hay, cái ‘chim’ cũng biết làm lang trung (thầy thuốc).”

 Thuốc mê đàn bà

 Có một tay phương sĩ (người làm nghề bùa phép, bán thuốc lạ) chuyên bán thuốc làm mê đàn bà: rắc lên người đàn bà thì người ấy tự tìm đến ăn nằm với mình. Một hôm có gã trai lẳng lơ đến mua thuốc, gặp lúc phương sĩ đi vắng, vợ y lấy thuốc đưa cho. Gã kia liền búng ngay thuốc lên người bà ta. Gã theo bà ta vào phòng, bà ta đành phải ăn nằm với gã. Phương sĩ về nhà, vợ kể lại chuyện ấy. Phương sĩ giận dữ nói: “Ai bảo mày chiều theo nó?” Vợ đáp: “Nếu tôi không chiều, thì hóa ra thuốc của ông chẳng linh nghiệm gì cả.”

 Thuốc trị bọ chét

 Một người bán thuốc trị bọ chét, biển hiệu ghi: “Bán thuốc bọ chét hảo hạng.” Có người hỏi: “Dùng cách nào?” Đáp: “Bắt lấy con bọ chét, lấy thuốc bôi vào miệng nó, là nó chết ngay.”

 Chữa vú

 Có nhà mời thầy thuốc đến xem bệnh u vú (bệnh nổi khối cục trong vú). Thầy thuốc cứ nắn bóp mãi bên vú lành. Chủ nhà kinh ngạc hỏi làm thế là ý gì. Thầy đáp: “Tôi đang cân nhắc kỹ, phải chữa sao cho bên kia giống hệt bên này mới được.”

 Chữa bằng cái rắm

 Một người ốm, thầy thuốc bắt mạch rồi nói: “Uống thuốc vào, trong bụng chắc chắn sẽ sôi, phải đi đại tiện; nếu không thì cũng phải đánh ra mấy cái rắm.” Một lát sau, trong phòng bỗng nghe tiếng rắm. Thầy thuốc nói: “Thấy chưa?” Một người khách đáp: “Là tôi đánh đấy.” Thầy thuốc nói: “Thế cũng tốt.”

 Chữa bệnh cho quan Án viện

 Một vị Án đài (tức quan Tuần án ngự sử, chức quan được triều đình phái đi tuần xét quan lại các tỉnh; còn gọi là Án viện) bị ốm, cho mời thầy thuốc đến xem. Thầy thuốc sợ hãi run rẩy, bắt mạch nhầm vào mu bàn tay. Quan Án viện cả giận, sai đánh rồi đuổi đi. Thầy thuốc nói: “Ngài đánh thì đánh khỏe thật, chỉ có điều mạch của ngài thì mất sạch rồi.”

 Thà bị đá

 Một bác tiều phu gánh củi, vô ý va phải thầy thuốc. Thầy thuốc nổi giận, định vung nắm đấm. Tiều phu nói: “Tôi thà chịu ông đá, xin đừng động đến tay ông.” Người bên cạnh lấy làm lạ, tiều phu nói: “Bị chân đá chưa chắc đã chết, chứ đã qua tay ông ấy thì chắc chắn khó mà sống.”

 Cưa cán mũi tên

 Một người đi xem trường thi võ, bị mũi tên bay lạc trúng vào người, bèn mời thầy ngoại khoa (thầy chữa các bệnh, vết thương bên ngoài cơ thể) đến chữa. Thầy nói: “Việc dễ thôi.” Rồi lấy cưa nhỏ cưa đứt phần cán tên lòi ra ngoài, liền đòi tiền tạ rồi cáo từ. Người ta hỏi: “Còn khúc bên trong thì sao?” Thầy đáp: “Cái đó là việc của bên nội khoa (thầy chữa bệnh bên trong cơ thể).”

 Oán thầy bói

 Có người gặp thầy thuốc, hỏi làm ăn dạo này thế nào. Thầy đáp: “Đừng nhắc nữa, đều bị ông thầy bói làm hỏng cả. Ông ấy dặn tôi rằng nhà nào có người bệnh thì đừng có đến.”

 Nhận lo khâm liệm

 Có thầy thuốc chữa chết đứa con nhà người ta, hứa sẽ cho xác đứa bé vào tay áo mang về khâm liệm chôn cất. Nhà kia sợ bị lừa, sai một đầy tớ đi theo. Đến một cây cầu, thầy thuốc bỗng lôi xác đứa bé ném xuống sông. Đầy tớ giận dữ nói: “Sao lại vứt cậu chủ nhỏ nhà tôi đi?” Thầy thuốc nói: “Không phải đâu.” Rồi giơ tay áo bên trái lên: “Cậu nhà anh ở trong này cơ.”

 Âm hộ bắn đạn

 Một ni cô lòng dục bừng bừng, lấy củ cải thay cho dương vật, mặc sức ra vào, thỏa thích. Không ngờ dùng sức quá mạnh, củ cải gãy mất nửa khúc nằm lại bên trong. Móc mãi không ra, dần dần sưng tấy lên. Bèn mời thầy thuốc đến xem. Thầy thuốc lấy hai tay ấn nắn hai bên cửa mình hồi lâu, khúc củ cải bỗng bật ra, bắn trúng ngay mặt thầy. Thầy thuốc than: “Tôi chữa đến nghìn người vạn người, chưa từng thấy âm hộ biết bắn đạn.”

 Tặng thuốc

 Một thầy thuốc dọn nhà đi nơi khác, nói với hàng xóm xung quanh: “Bấy lâu nay làm phiền các vị, không có gì làm quà biệt, xin biếu mỗi vị một thang thuốc.” Hàng xóm từ chối vì không có bệnh. Thầy thuốc nói: “Cứ uống thuốc của tôi vào, tự khắc sẽ sinh bệnh thôi.”

 Thuốc bổ

 Một thầy thuốc ngủ lại nhà người bệnh. Nửa đêm mót đi ngoài mà không tiện ra, bèn ỉa vào một ngăn hòm rồi đóng lại. Sáng dậy, chủ nhà mời bốc thuốc, tình cờ định kéo ngăn hòm ấy ra xem, thầy thuốc nhất quyết không cho. Chủ nhà hỏi: “Trong đó là thuốc gì?” Thầy đáp: “Trong đó là thuốc bổ tôi để dành tự uống.”

 Dược hộ

 Một người nhà quê cùng đi với một người thành phố, gặp một cô kỹ nữ. Người nhà quê hỏi: “Đó là gia quyến nhà ai thế?” Người thành phố đáp: “Đó là dược hộ đấy.” Người nhà quê nói: “À, ra là bà chủ nhà mở hiệu thuốc.” (người thành phố muốn nói “nhạc hộ” — hạng nhà làm nghề ca kỹ, kỹ nữ; người nhà quê nghe giọng thành ra “dược hộ”, tức nhà bán thuốc (?))

 Hình cái âm hộ

 Có người cả đời chưa gần đàn bà, không biết cái chỗ kín của đàn bà hình dạng ra sao. Hỏi người khác, người ta bảo: “Cứ như con mắt dựng đứng lên là đúng.” Người ấy ghi nhớ trong lòng. Một hôm bỗng nổi hứng muốn đi chơi gái, mà không biết nhà chứa ở đâu, bèn lang thang đầu phố. Thấy một biển hiệu thầy chữa mắt, trên vẽ mấy con mắt, tình cờ lại đặt dựng nghiêng, anh ta cho là đây hẳn là nhà chứa. Vào trong nói rõ ý định, thầy thuốc giận lắm, quát mắng đuổi ra. Anh ta nói: “Đã không phải nhà chứa, sao lại bày bao nhiêu hình âm hộ ra ngoài thế kia?”

 Đặt tên

 Có người buôn dược liệu, xa nhà mấy năm, vợ ở nhà đã đẻ được bốn đứa con. Một hôm người chồng về, hỏi bọn trẻ ở đâu ra. Vợ nói: “Vì ông đi xa nhiều năm, tôi sớm tối nhớ ông, nhớ quá mà kết thành thai, cho nên đặt tên đều có ngụ ý sâu xa: đứa cả là lúc ông mới rời nhà, ngủ thuyền bên bãi cát, nên đặt tên là Túc Sa (tên vị thuốc sa nhân, chữ nghĩa là ‘ngủ bên bãi cát’); đứa thứ hai là lúc ông làm khách nơi xa, tôi ở nhà nhớ mong, nên đặt tên là Viễn Chí (tên vị thuốc, chữ nghĩa là ‘lòng hướng về nơi xa’); đứa thứ ba là tôi đoán ông đã mua đủ hàng, đáng phải về nhà, nên gọi là Đương Quy (tên vị thuốc, chữ nghĩa là ‘đáng phải về’); đứa thứ tư là mấy năm liền mong ông mãi không thấy về, nay đến lúc phải trở về quê cũ, nên gọi là Hồi Hương (tên vị thuốc, chữ nghĩa là ‘trở về quê’).” Chồng nghe xong cười lớn nói: “Theo như lời mình nói, tôi mà ở ngoài thêm mấy năm nữa, thì ở nhà mở được nguyên một tiệm thuốc rồi.”

 Đòi tiền tạ

 Một anh học trò nghèo bị đi ngoài, mời thầy thuốc đến chữa, nói với thầy: “Nhà nghèo không có tiền trả thuốc, đến ngày chữa khỏi, xin mời thầy một bữa say.” Thầy bằng lòng. Uống thuốc xong thì khỏi, nhưng sợ thầy đòi tạ, anh ta nói dối là vẫn còn đi ngoài. Một hôm, thầy thuốc rình lúc anh ta đi đại tiện, theo sau đến xem. Thấy thứ ỉa ra toàn là phân khô rắn, bèn tức giận chỉ vào mà nói: “Ỉa ra được thứ phân tốt thế này, sao còn chưa mời tôi?”

 Nhận cứu sống

 Một thầy thuốc cho uống thuốc làm chết đứa con nhà người ta. Chủ nhà mắng: “Mày cứ khâm liệm chôn cất con tao cho tử tế thì thôi, không thì tao kiện lên quan.” Thầy thuốc hứa mang về lo liệu, bèn giấu xác đứa bé trong hòm thuốc. Giữa đường lại gặp một nhà khác mời vào, mở hòm lấy thuốc, lỡ để lộ xác đứa bé. Chủ nhà hoảng hốt hỏi, thầy đáp: “Đứa này bị người khác chữa chết, tôi mang về nhận cứu sống cho đấy.”

 Hạ sốt

 Có đứa trẻ bị sốt, mời thầy thuốc cho uống thuốc rồi chết. Cha đứa trẻ mời thầy đến để trách. Thầy không tin, tự đến xem, sờ vào xác đứa trẻ rồi nói với người cha: “Ông thật là trái lương tâm. Ông chỉ cần tôi hạ sốt cho nó, nay may mà người nó đã lạnh ngắt rồi, lại còn quay ra trách tôi.”

 Cương tàm

 Một thầy thuốc lâu ngày không có mối làm ăn. Bỗng có người đến xin thuốc, mở hòm lấy thuốc thì trong đó đầy sâu mọt. Người kia hỏi: “Đây là cái gì?” Thầy đáp: “Cương tàm (vị thuốc làm bằng xác con tằm chết cứng).” Lại hỏi: “Cương tàm sao lại còn sống?” Thầy đáp: “Đã uống thuốc của tôi, lo gì nó không sống?”

 Xem mạch

 Có thầy thuốc chữa hỏng người ta, bị phạt phải xay mười gánh lúa mì. Xay xong thì được thả về. Hôm sau có người gõ cửa nói: “Mời thầy đi xem mạch.” Thầy thuốc đáp: “Biết rồi. Anh cứ về vo sạch đi đã, tôi sẽ đến xay ngay.” (chơi chữ: chữ “mạch” chỉ mạch máu và chữ “mạch” chỉ lúa mì đọc giống nhau)

 Con gái thầy thuốc đi tiếp khách

 Một thầy thuốc, một kỹ nữ và một tên trộm, cả ba chết xuống gặp Diêm vương. Vua hỏi lúc sống làm nghề gì. Thầy thuốc nói: “Kẻ hèn này làm thuốc, người ta có bệnh tật, tôi làm được cho người chết sống lại.” Vua giận nói: “Ta thường sai lính quỷ đi bắt kẻ có tội, mày lại dám chống đối với ta, đày xuống chảo dầu mà chịu tội.” Tiếp đến hỏi kỹ nữ, kỹ nữ nói: “Tiếp khách. Ai không có vợ, thì tôi giúp họ giải cơn khát, ứng lúc cần kíp.” Vua nói: “Giúp đỡ kẻ cô đơn, cho thêm thọ một kỷ (mười hai năm).” Rồi hỏi tên trộm, hắn đáp: “Làm giặc. Nhà người ta phơi quần áo, để tiền bạc bừa bãi, tôi đến thu dọn giúp họ một ít.” Vua nói: “San sẻ công sức với người, cũng cho thêm mười năm tuổi thọ, trả về dương thế.” Thầy thuốc vội vàng van xin: “Nếu đại vương xử như vậy, chỉ xin cho tôi được trở về dương gian. Nhà tôi còn một trai một gái, thằng con trai tôi bảo nó đi làm giặc, đứa con gái thì bảo nó đi tiếp khách là xong.”

 Thầy đại phương đánh thầy ấu khoa

 Thầy đại phương mạch (thầy chữa bệnh cho người lớn) túm lấy thầy tiểu nhi khoa (thầy chữa bệnh trẻ em) mà đánh túi bụi. Người bên cạnh can: “Hai ông cùng nghề với nhau, sao phải khổ thế.” Thầy đại phương mạch nói: “Các vị không biết đấy, thằng cha này đáng ghét lắm. Người lớn tôi chữa đều biến thành trẻ con (tức là chết rồi đầu thai làm trẻ con) cho nó chữa, thế mà trẻ con nó chữa, chẳng đứa nào nó để lớn lên cho tôi chữa cả.”

 Ấu khoa

 Một nhà giàu mời hai thầy thuốc, một thầy đại phương, một thầy ấu khoa (khoa trẻ em). Khách đến hỏi: “Hai vị này là ai?” Chủ nhà nói: “Đều là thầy thuốc nổi tiếng.” Lại hỏi: “Khoa nào?” Chủ nhà nói: “Ông này là đại phương, còn ông này là tiểu nhi.” (chơi chữ: “tiểu nhi” vừa chỉ khoa trẻ em, vừa có nghĩa là “thằng con nít”, lại vừa là tiếng gọi khiêm “con trai tôi”)

 Ổ trẻ con

 Vợ của thầy tiểu nhi khoa là con gái của thầy đại phương mạch, hai vợ chồng thường hay chế giễu nhau. Một đêm lúc ân ái, vợ nắm lấy “của quý” hỏi chồng: “Đây là cái gì?” Chồng đáp: “Đại phương mạch.” (nghĩa đen như “mạch to lớn”, lại trùng tên nghề của bố vợ) Chồng cũng chỉ vào chỗ kín của vợ mà hỏi, vợ nói: “Đây là tiểu nhi oa (ổ trẻ con).” (chữ “oa” — ổ — đọc giống chữ “khoa”, nên “ổ trẻ con” nghe như “tiểu nhi khoa”, tức nghề của chồng)

 Ổ chó con

 Có người nuôi một con chó nhỏ lông vàng, quý như châu báu. Sợ trời lạnh nó bị cóng, trong nhà ngoài sân đều lót đệm bông nhỏ làm thành cái ổ để nó ngủ cho êm. Không ngờ một hôm con chó lại nằm trong nôi của đứa con nhỏ. Chủ nhà thấy thế, cười lớn nói: “Con súc sinh này lạ thật, đã không vào nội oa (ổ trong), cũng chẳng ra ngoại oa (ổ ngoài), lại chui vào tiểu nhi oa (ổ trẻ con).” (chữ “oa” — ổ — đọc giống “khoa”: “ổ trong, ổ ngoài, ổ trẻ con” nghe như “nội khoa, ngoại khoa, nhi khoa”)

 Chửi

 Một thầy thuốc chữa bệnh, hứa chắc là không sao. Nhà người bệnh tốn bao nhiêu tiền, rốt cuộc người bệnh vẫn chết. Vì căm lắm, chủ nhà sai đầy tớ đến chửi. Một lát sau đầy tớ về, chủ hỏi: “Đã chửi chưa?” Đáp: “Chưa.” Hỏi: “Sao không chửi?” Đầy tớ đáp: “Người đến đòi chửi đòi đánh ở đó đông nghẹt, bảo tôi làm sao chen vào cho được?”

 Đền

 Một thầy thuốc chữa chết con nhà người ta, chủ nhà định kiện, thầy xin đem con mình ra đền. Một hôm lại chữa chết người đầy tớ nhà người ta, nhà thầy chỉ có một đầy tớ, lại đem ra đền nốt. Đêm đó lại có người gõ cửa nói: “Bà chủ nhà tôi mắc bệnh lúc sinh đẻ, phiền thầy đến xem.” Thầy thuốc lén bảo vợ: “Khổ thật! Nhà ấy chắc lại vừa ý bà rồi đấy.”

 Uống thuốc không trả tiền

 Có người suốt ngày uống thuốc mà không trả ơn thầy thuốc, thầy rất bực. Một hôm người ấy hỏi thầy: “Mèo bị bệnh thì uống thuốc gì?” Thầy đáp: “Uống ô dược (tên một vị thuốc, chữ nghĩa là ‘thuốc đen’).” — “Thế chó bị bệnh thì uống thuốc gì?” Thầy đáp: “Uống bạch dược.” (“bạch dược” vừa là tên một vị thuốc, vừa có nghĩa “uống thuốc không mất tiền” — ngầm chửi người kia là chó)

 Bơi

 Một thầy thuốc chữa hỏng người ta, bị nhà ấy trói lại. Nửa đêm trốn thoát, phải lội nước bơi về. Thấy con mình đang đọc sách “Mạch quyết” (sách dạy cách xem mạch), vội bảo: “Con ơi, đọc sách hẵng thong thả, học bơi mới là việc cần trước.”

 Thầy địa lý

 Một anh thầy phong thủy (người xem đất để đặt mộ, dựng nhà) đêm tân hôn, sờ lên sống mũi cô dâu nói: “Đây là chỗ phát long (chỗ mạch đất — gọi là ‘long’, tức rồng — bắt đầu khởi lên).” Lại sờ hai bầu vú nói: “Mừng là có đủ cả long hổ (hai dãy núi hai bên trái phải ôm lấy huyệt mộ, gọi là thanh long và bạch hổ).” Sờ xuống bụng nói: “Thật là một vùng bình sa (bãi đất phẳng trước huyệt mộ).” Sờ xuống dưới thắt lưng nói: “Thật là cái kim tỉnh (hố đào để đặt quan tài) có hộ huyệt (thế đất che chở huyệt) tốt.” Đến lúc trèo lên mình vợ, vợ hỏi: “Ông lên đây làm gì?” Thầy địa lý nói: “Âm địa (đất làm mộ) đều phải do người sửa sang mà thành, tôi đem cái la tinh (gò đất, khối đá nhỏ nổi giữa chỗ nước chảy ra, có tác dụng giữ khí tốt) để chặn thủy khẩu (cửa nước, chỗ dòng nước chảy ra khỏi vùng đất).” Ông bố ở buồng bên nghe thấy, phá lên cười nói: “Đã có huyệt tốt thế này, sao không đem bộ xương già của ta chôn vào trong đó, để phù ấm (đất mộ tốt đem phúc che chở) cho sinh ra được con cháu tốt.”

 Phong thủy

 Hai cha con thầy phong thủy ngủ chung một phòng. Anh con trai muốn ân ái với vợ, bèn sờ từ đầu xuống mà nói: “Trùng trùng điệp điệp một ngọn núi.” Đến vú thì nói: “Hai đỉnh cao vút, thật không tầm thường.” Đến bụng thì nói: “Ở giữa là vùng đất bình dương (đất bằng phẳng) tốt.” Đến chỗ kín thì nói: “Chính huyệt (huyệt mộ chính, chỗ tốt nhất để đặt mộ) hóa ra ở đây.” Ông bố nghe thấy, bèn kêu to: “Con ơi, có đất tốt như thế, nhất định phải để dành chôn bố vào trong đó trước.”

 Thầy âm dương

 Xưa có người mắc chứng bàng quang thiên trụy (sa bìu, một bên bìu sa xệ xuống), mời thầy thuốc chữa. Thầy nói: “Ngoại thận (hai hòn tinh hoàn) bên trái thuộc dương, bên phải thuộc âm, nay lệch về một bên, ấy là do âm dương không hòa hợp.” Người kia hỏi: “Bên trái đã thuộc dương, bên phải thuộc âm, vậy cái đang ngồi ngay ngắn ở giữa thì gọi là gì?” Thầy thuốc cười nói: “Đó là ông thầy xem âm dương (thầy xem ngày giờ, xem đất cát).”

 Âm dương sinh

 Xưa nay người ngã xuống nước chết đuối, nổi lên mặt nước, ai úp sấp là đàn ông, ai nằm ngửa là đàn bà. Một hôm có cái xác nằm nghiêng trôi từ dưới sông tới. Người ta thấy đều nói: “Lạ thật! Nếu là đàn bà thì chắc chắn nằm ngửa, còn đàn ông thì úp sấp. Nay người này nằm nghiêng, chẳng biết là nam hay nữ.” Một người bên cạnh nói: “Đây hẳn là một anh âm dương sinh rồi.” (“âm dương sinh” là người làm nghề xem ngày giờ, đất cát theo thuật âm dương; chữ nghĩa lại như “người vừa âm vừa dương”, tức nửa nam nửa nữ)

 Pháp gia

 Một gã vô lại căm một ông nhà giàu, tìm cách làm cho nhà ông ta tan nát mà không được. Nghe nói có đạo sĩ phái Mao Sơn (một phái Đạo giáo ở núi Mao Sơn, nổi tiếng về phép thuật) phép thuật cao cường nhất, bèn đến kể lể cầu xin. Đạo sĩ nói: “Ta sẽ sai thiên binh ngầm giết lão ấy.” Gã đáp: “Con cháu lão vẫn giàu, tôi không cam.” Đạo sĩ nói: “Thế thì ta sẽ phóng lửa trời đốt nhà cửa lão.” Gã đáp: “Ruộng đất của lão vẫn còn, tôi không cam.” Đạo sĩ nói: “Mối thù của ngươi sâu đến thế kia à! Ta có một vật chí báu, cho ngươi đem về, sớm tối thờ phụng cầu khấn, nhà kia tự khắc lụn bại ngay.” Gã mừng lắm, xin xem. Thấy gói kín mít, mở ra thì là một cây bút bằng giấy. Hỏi: “Vật này có phép thần thông gì?” Đạo sĩ nói: “Ngươi không biết diệu dụng của pháp gia chúng ta đấy thôi. Trên cây bút giấy này, chẳng biết đã làm tan nát bao nhiêu nhà rồi.” (chơi chữ: “pháp gia” vừa là người có phép thuật, vừa chỉ bọn thầy kiện, chuyên viết đơn kiện tụng hại người)

 Xem tướng thầy tướng

 Có ông thầy giỏi xem tướng, níu một người lại đòi xem tướng. Người kia nói: “Tôi lại xem được tướng ông rồi đấy.” Thầy tướng cười hỏi: “Ông xem tướng tôi thế nào?” Đáp: “Tôi xem tướng thấy ông chắc chắn là xem chẳng trúng bao giờ.”

 Bói thai

 Một người giỏi bói, lại thích pha trò. Có người đến hỏi bói thai là trai hay gái. Bói xong, ông ta chắp tay chúc mừng: “Là đứa kẹp hòn dái đấy.” Người kia mừng lắm, cho là chắc chắn có thai con trai rồi. Đến khi sinh, lại là một đứa con gái, bèn đến trách. Thầy bói nói: “Đàn ông thì có hòn dái, đàn bà thì kẹp lấy nó. Đã là cái vật kẹp hòn dái, thì không phải con gái thì là gì?”

 Không trúng

 Chợ phố bị cháy, lửa lan đốt hơn trăm nhà. Có hai nhà thầy số và thầy tướng định dọn đồ đi tránh, người bên cạnh ngăn: “Hai nhà các ông bảo đảm không bén (chữ ấy cũng có nghĩa là ‘không trúng’), dọn cho phí công.” Thầy số thầy tướng nói: “Lửa đến nơi rồi, sao còn nói giọng thái bình như thế?” Người kia đáp: “Các ông xưa nay có bao giờ trúng đâu, chẳng lẽ hôm nay lại bén (trúng) được!”

 Vẽ chân dung

 Có người làm nghề vẽ chân dung, tuyệt chẳng có mối làm ăn. Có người khuyên ông ta vẽ một bức tranh hai vợ chồng mình đang vui chơi đem dán ra ngoài, người ta thấy mới biết tài. Họa sĩ làm theo. Một hôm bố vợ đến thăm, hỏi: “Người con gái này là ai?” Đáp: “Chính là con gái của bố đấy.” Lại hỏi: “Sao nó lại ngồi với cái người lạ mặt này?”

 Giống ở bộ râu

 Một họa sĩ vẽ chân dung xong, nói với chủ nhà: “Xin ông cứ giữ người đi đường lại mà hỏi, thử xem có giống không?” Chủ nhà làm theo. Gặp người thứ nhất, hỏi: “Chỗ nào giống nhất?” Người ấy nói: “Cái khăn vuông (khăn đội đầu của nho sĩ) giống nhất.” Gặp người thứ hai, lại hỏi: “Chỗ nào giống nhất?” Người ấy nói: “Quần áo giống nhất.” Đến khi gặp người thứ ba, họa sĩ dặn trước: “Khăn vuông, quần áo đã có người nói rồi, không phiền nói lại, chỉ hỏi hình dáng người thế nào thôi?” Người ấy ngần ngừ hồi lâu, rồi nói: “Bộ râu giống nhất.”

 Giấu chuyện thua cờ

 Có người tự phụ đánh cờ giỏi, đấu với người khác, thua liền ba ván. Hôm sau có người hỏi: “Hôm qua đánh mấy ván cờ?” Đáp: “Ba ván.” Lại hỏi: “Thắng thua thế nào?” Đáp: “Ván thứ nhất tôi không thắng, ván thứ hai hắn không thua, ván thứ ba tôi vốn định hòa, hắn không chịu thôi.”

 Cờ giỏi

 Một người vì mê cờ mà tán gia bại sản, rồi trở thành kẻ trộm vặt, bị người ta trói lại. Có người quen thấy, hỏi chuyện, anh ta đáp: “Họ mời tôi đánh cờ, giận vì tôi đánh giỏi, nên trói tôi lại đấy.” Người kia nói: “Làm gì có lẽ ấy?” Anh ta đáp: “Xưa nay vẫn nói cao cờ hơn một nước thì trói tay trói chân mà.” (câu thành ngữ ý nói: cao hơn một nước cờ thì đối phương như bị trói tay chân không xoay xở được; ở đây hiểu theo nghĩa đen là bị trói thật)

 Thợ bạc ăn cắp

 Một người sinh con, lo khó nuôi, mời một thầy số đến tính số. Thầy số nói: “Quan sát (những ‘cửa ải’, sao xấu trong lá số trẻ con dễ gây ốm đau, chết yểu) thì chẳng có, lớn lên vận hạn đều tốt, chỉ có điều trong tứ trụ (bốn yếu tố năm, tháng, ngày, giờ sinh dùng để đoán số) có phạm một chút sao giặc, không thành cách chính đáng.” Người kia nói: “Không sao, chỉ cần nuôi được lớn, thì cho nó học làm thợ bạc.” Thầy số hỏi: “Sao vậy?” Đáp: “Làm thợ bạc thì ngày nào chẳng ăn cắp được dăm phân bạc về nuôi miệng cả nhà.”

 Tham lợi nặng tay

 Một thợ bạc mở hiệu ba ngày, tuyệt chẳng có ai vào. Đến tối có người mang hai tiền bạc vụn (tiền: đơn vị cân bạc, mười tiền là một lạng, một tiền là mười phân) đến nhờ nấu đúc, thợ bạc ăn bớt mất một nửa, đúc thành một đôi đồ trang sức (?) rồi đưa cho. Người kia giận lắm, bảo thợ bạc tham lợi quá nặng. Thợ bạc nói: “Lòng tham lợi của thiên hạ chẳng ai nhẹ hơn tôi đâu. Mở hiệu ba ngày, chỉ bớt được có một tiền, chẳng lẽ tự tôi ăn cơm mỗi ngày tốn ba phân, ông lại không phải trả cho tôi sao?”

 Có thêm thu nhập

 Một ông lão có ba chàng rể: rể cả làm thợ may, rể thứ làm thợ bạc, chỉ có rể thứ ba không học nghề gì, suốt ngày chơi rong. Ông lão trách: “Làm thợ may thì muốn bớt mấy thước là được mấy thước. Làm thợ bạc thì muốn bớt mấy tiền là được mấy tiền. Chỉ có mày lêu lổng chơi bời, rồi sẽ đi đến đâu?” Chàng rể thứ ba nói: “Không sao. Đợi con rèn một cái móc sắt, cạy cửa kho nhà người ta ra, muốn lấy hàng nghìn hàng trăm cũng là chuyện dễ, cần gì vài thước vài tiền của họ!” Ông lão nói: “Nói như thế thì hóa ra là đi ăn trộm rồi.” Chàng rể nói: “Hai anh ấy suốt ngày bớt xén đồ của người ta, chẳng lẽ không phải là trộm?”

 Thợ may

 Năm ấy đại hạn, quan thái thú (quan đứng đầu một phủ) sai pháp quan (thầy pháp, đạo sĩ làm phép) cầu mưa. Mưa không xuống, thái thú nổi giận, định trị tội. Pháp quan bẩm: “Bản lĩnh của tiểu đạo tầm thường, chẳng bằng ông thợ may là giỏi nhất.” Thái thú hỏi: “Lấy gì mà biết?” Đáp: “Ông ấy muốn ‘lạc’ mấy thước là được mấy thước.” (chơi chữ: “lạc” vừa là “rơi xuống” — mưa rơi bao nhiêu thước, vừa là “bớt xén” vải)

 Không chịu hạ kéo

 Một bác thợ may cắt áo, đo đi đo lại mãi, lâu lắm không chịu hạ kéo. Học trò hỏi vì sao, bác đáp: “Đủ phần của họ thì hết phần của ta. Có phần của ta thì lại không đủ phần của họ.”

 Xin cái thước

 Một bác thợ may đi nhà xí, treo cái thước lên tường, đi xong quên mất mà bỏ đi. Liền sau đó có một người Mãn Châu vào nhà xí, tình cờ thấy cái thước, bèn treo thanh đao đeo lưng lên trên. Một lát sau thợ may quay lại lấy thước, thấy có người Mãn ở đó, sợ không dám tiến lên, đứng ngó nghiêng hồi lâu. Người Mãn hỏi: “Thằng man (tiếng người Mãn miệt thị người phương Nam), mày cần gì?” Đáp: “Kẻ hèn này cần cái thước.” Người Mãn nói: “Đồ chó chết, tao ỉa còn chưa xong, mày đã đòi ăn!” (chữ “thước” đọc gần giống chữ “ăn”, người Mãn nghe thành “tôi cần ăn”)

 Thợ mộc

 Một bác thợ lắp then cửa, lắp nhầm ra phía ngoài cửa. Chủ nhà mắng là “đồ giặc mù”. Bác thợ đáp: “Ông mới là đồ giặc mù!” Chủ nhà giận nói: “Sao tôi lại mù?” Bác thợ nói: “Nếu ông có mắt thì đã chẳng mời thợ như tôi.”

 Ngậm lông

 Một người phá sạch gia sản để chung sống với một kỹ nữ mấy năm. Lúc chia tay, cô kỹ nữ tặng cho mấy sợi lông chỗ kín, anh ta cất kỹ trong mũ, thường lấy ra mân mê ngắm nghía. Một hôm bỗng đánh mất, tìm khắp nơi không thấy. Tình cờ dạo ra đầu phố, gặp một bác thợ da đang ngậm sợi lông bờm lợn trong miệng để khâu giày, anh ta vừa chửi vừa giật lấy mà nói: “Tao tiêu hết bạc tiền, chỉ còn được có mấy sợi lông này, sao mày lại ăn cắp mà cắm vào miệng mày thế kia?”

 Đãi chiếu

 Một bác đãi chiếu (ở đây là tiếng gọi thợ cạo, thợ cắt tóc) mới học cạo đầu, cứ mỗi lần dao làm đứt một chỗ thì lấy một ngón tay bịt lại. Chẳng mấy chốc chỗ đứt nhiều quá, bịt không xuể, bèn nói: “Hóa ra cạo đầu khó thật, phải có Phật Bà Quan Âm nghìn tay đến mới được.”

 Chải đầu

 Một bác thợ chải đầu (nghề chải tóc, chải đầu bằng lược dày cho khách) bị trộm lấy hết của. Hôm sau đến nhà khách quen làm việc, chủ nhà thấy mặt buồn rầu, hỏi vì sao. Bác đáp: “Bao nhiêu của cả đời vất vả dành dụm, đêm qua bị trộm mất sạch. Nghĩ kỹ lại, chỉ coi như mình chải đầu cho bọn trộm cả một đời thôi.” Chủ nhà giận, đuổi đi. Hôm khác đổi một người thợ khác, người này hỏi: “Bác kia vốn là thợ quen của quý phủ, sao không dùng nữa?” Chủ nhà kể lại câu nói trước, người thợ nói: “Cái loại ăn nói vụng về như thế, chỉ đáng ra ngoài mà nghịch hòn dái thôi.”

 Đầu còn non

 Một bác đãi chiếu cạo đầu cho người ta, vừa mới đưa tay đã làm đứt rất nhiều chỗ. Bèn ngừng dao, xin lỗi chủ nhà: “Cái đầu này còn non, chưa hạ dao được. Hãy đợi ít lâu, để nó già hẳn rồi hẵng cạo.”

 Ngoáy tai

 Một bác đãi chiếu ngoáy tai cho người ta, người kia đau quá, hỏi: “Còn ngoáy tai trái nữa không?” Đáp: “Vừa xong, giờ đến bên trái.” Người kia nói: “Tôi cứ tưởng là ngoáy xuyên thẳng sang bên kia luôn rồi.”

 Cùng nghề

 Có người giỏi khắc con dấu, tình cờ ra chợ gọi thợ sửa chân (thợ cắt móng, gọt chai chân). Đã cởi giày xong, thợ sửa chân vừa định cầm dao, thấy người kia lấy trong tay áo ra một cái gói, trong bọc mấy con dao khắc dấu. Thợ sửa chân không biết, tưởng là dao gọt chân, liền bỏ đi thẳng. Đuổi theo hỏi tại sao, thì đáp: “Bạn cùng nghề với nhau mà cũng đến trêu tôi.”

 Trộm thịt

 Một anh đầu bếp đến nhà giàu nấu tiệc, ăn cắp một miếng thịt lớn, giấu trong mũ. Vừa lúc bị chủ nhà nhìn thấy, chủ cố ý vái anh ta để trêu, cho miếng thịt trong mũ rơi xuống đất. Bèn nói: “Bác đầu bếp, làm phiền bác quá, tôi xin vái tạ.” Anh đầu bếp cũng biết chủ nhà đã phát giác, sợ thịt rơi ra thì khó coi, vội quỳ xuống nói: “Ông mà vái, thì kẻ hèn này xin quỳ luôn.”

 Nhà đò

 Một người nằm lăn ra, nói đùa với người khác: “Tôi giống hệt một con thuyền: đầu như mũi thuyền, chân như đuôi thuyền, bụng như khoang thuyền.” Lại chỉ vào “của quý” nói: “Cái này chẳng phải giống người chống thuyền sao?” Người kia nói: “Làm gì có ông chủ thuyền nào cúi đầu ủ rũ thế này.” Đáp: “Anh không biết đấy, lúc chèo thuyền thì xưa nay vẫn mềm oặt thế, đến lúc đòi tiền đò thì cứng ngắc chẳng ra hình thù gì nữa.”

 Người lái đò

 Một ông lái đò chết, Diêm vương phán cho ông ta hóa thành âm hộ. Ông lái đò không phục, nói: “Vật gì cũng có thể làm được, sao lại riêng bắt hóa thành cái ấy?” Diêm vương nói: “Chỉ vì mày mở cũng biết mở, đưa cũng biết đưa, lại giỏi lắc, lại giỏi đẩy đưa.” (chơi chữ: các động tác chèo đò như mở thuyền, chèo, lắc, đưa đẩy cũng được dùng để tả chuyện ân ái)

 Thủy thủ

 Anh nhà đò ngủ với vợ, chồng sờ vào chỗ kín của vợ hỏi: “Đây là cái gì?” Vợ đáp: “Là khoang thuyền.” Vợ cũng nắm lấy “của quý” của chồng hỏi là gì, chồng đáp: “Hàng của khách.” Vợ nói: “Đã có hàng của khách, sao không chở vào khoang?” Chồng bèn ân ái, nhưng hai hòn dái vẫn ở ngoài. Vợ lấy tay sờ, nói: “Thôi thì chở cả vào luôn đi.” Chồng nói: “Hai đứa này là thủy thủ, phải ở đằng sau coi bánh lái.”

 Bán rượu nhạt

 Một nhà nấu rượu, bán mãi không được, cho là trong nhà có thần làm hao tài. Mời một ông thầy đến làm lễ đốt cọc (?) để đuổi đi, miệng thầy khấn: “Trước trừ con cò trắng, sau đuổi con chim loan xanh.” Chủ nhà nói: “Hai con chim này ông đuổi chúng làm gì?” Thầy nói: “Ông không biết đấy thôi, đều chịu thiệt vì hai con chim này hay xuống nước. Đuổi chúng đi rồi, bảo đảm ông bán được rượu!” (ý nói chủ nhà pha nước vào rượu)

 Ba tên thì chém

 Triều đình mới đặt ra một lệ: vật gì có hai tên thì bị sung quân (đày đi làm lính nơi biên ải), có ba tên thì bị chém. Quả cà tím tự thấy mình có hai tên, bèn trốn xuống nước. Nước hỏi: “Mày đến đây làm gì?” Cà nói: “Tránh lệ mới của triều đình. Vì họ bảo tôi có hai tên, một tên là cà, một tên là lạc tô.” Nước nói: “Nếu thế thì tao phải bị chém mất: một tên là nước, hai tên là thang (nước nóng), lại còn có cái bọn đáng trời đánh thả vào mấy hạt gạo, đem tao ra bán làm rượu.”

 Rượu mẹ

 Có người hỏi: “Thế nào gọi là rượu mẹ?” Đáp: “Gạo nếp trộn men rượu, ủ thành nước cốt là được.” Lại hỏi: “Đã có rượu mẹ, sao không có rượu cha?” Đáp: “Đổ nước vào, đó là rượu cha.” Người kia nói: “Nói như thế, thì rượu nhà anh là cha nhiều mẹ ít rồi.”

 Biến chất

 Một quán rượu vừa ủ rượu chín, đúng lúc có người đội khăn nho sĩ đi qua, chủ quán vái mời vào nếm thử. Nếm xong, người ấy nói: “Thế mà cũng giống tôi.” Chủ quán biết đó là một ông tú tài, cảm ơn rồi tiễn đi. Một lát sau, có một người con gái đi qua, lại mời nếm, cô gái cũng nói: “Giống tôi.” Chủ quán nói: “Vừa rồi ông tú tài nói ‘giống tôi’, là ý nói rượu chua (người ta thường chê tú tài là ‘chua’, tức hủ lậu, ra vẻ). Cô cũng nói ‘giống tôi’, là vì sao?” Cô gái đáp: “Chẳng có gì, chỉ là hơi ‘tẩu tác’ một chút.” (“tẩu tác” vừa chỉ rượu bị biến chất, hỏng vị; vừa chỉ người đàn bà không đứng đắn, đã lỡ bước)

 Cho giấm

 Có quán bán rượu chua. Khách vào quán nói với chủ: “Đồ nhắm chỉ cần đậu phụ với rau là đủ, rượu thì phải loại ngon.” Một lát sau, chủ quán hỏi: “Rau có cần cho giấm không?” Khách nói: “Giấm rưới lên ngọn rau thì rất ngon.” Lại hỏi: “Đậu phụ có cần cho ít giấm không?” Khách nói: “Đậu phụ nấu giấm cũng ngon.” Lại hỏi: “Rượu có cần cho giấm không?” Khách ngạc nhiên nói: “Rượu sao lại cho giấm được?” Chủ quán nhăn mặt nói: “Làm thế nào bây giờ? Đã cho vào mất rồi.”

 Rượu chua

 Biển hiệu một quán rượu ghi: “Rượu mỗi cân tám ly, giấm mỗi cân một phân.” (ly, phân: đơn vị bạc rất nhỏ, mười ly là một phân) Hai người vào quán mua rượu, rượu chua lắm. Một người tặc lưỡi nhăn mặt nói: “Sao lại có thứ rượu chua thế này, hay là lấy nhầm giấm ra rồi?” Người bạn vội véo đùi anh ta nói: “Đồ ngốc, im ngay đi, cậu xem trên biển ghi giấm còn đắt hơn rượu kia kìa!”

 Hơ vò rượu

 Có người lấy rượu chua đãi khách, ai nấy đều nhăn mặt, thật sự nuốt không trôi. Một người giễu: “Rượu này tôi có cách hay để chữa, làm cho nó hết chua.” Chủ nhà nói: “Xin chỉ giáo.” Khách nói: “Chỉ việc lật úp vò rượu ngửa đáy lên trời, rồi dùng lửa ngải cứu hơ đáy vò liền bảy lần, sáng mai nhấc lên, tự khắc hết chua.” Chủ nhà nói: “Thế chẳng phải đổ chảy ra hết sạch sao?” Khách nói: “Thứ rượu chua thế này, không đổ đi thì giữ lại làm gì!”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video