Thiên 38 — Tiểu rít, trướng bụng, phù chân mà không thụ thai

 Tiểu tiện khó, bụng trướng, chân phù thũng mà không có thai — mục thứ ba mươi tám

 Có người phụ nữ đi tiểu khó, rít, bụng trướng, chân sưng, không thể thụ thai. Người ta cho là do nhiệt ở tiểu trường (ruột non; theo Đông y, tiểu trường có phần trong việc phân tách nước đục, nước trong và liên quan đến tiểu tiện). Ai ngờ đó là do khí của bàng quang (bọng đái) không khí hoá được (khí hoá: chức năng dùng dương khí biến đổi, chuyển hoá nước dịch trong cơ thể để bài xuất ra ngoài).

 Bàng quang vốn nằm gần bào thai (ở đây chỉ dạ con, tử cung, nơi thai nhi được nuôi dưỡng), nên bàng quang bệnh thì bào thai cũng bệnh theo. Bởi khí thấp của nước (thấp: thứ khí ẩm, nước đọng trong cơ thể gây nặng nề, sưng phù) tất dồn về bàng quang, mà bàng quang không tự khí hoá được, phải nhờ thận khí (khí của tạng thận, gốc của sức sống và chức năng sinh sản) thông với nó thì mới hoá được nước để thoát ra ở âm khí (bộ phận sinh dục, đường tiểu bên ngoài).

 Nếu bàng quang không được thận khí thông tới thì chức năng khí hoá của bàng quang không vận hành. Khí thấp của nước ắt sẽ thấm vào trong bào thai, thành ra cảnh nước ngập mênh mông. Ruộng đã ngập nước mênh mông thì làm sao sinh ra cây cối được?

 Cách chữa phải làm mạnh thận khí để chia tách, tiêu đi chất thấp ở bào thai, và bồi thêm thận hoả (dương khí ấm nóng của thận, như ngọn lửa sưởi ấm và thúc đẩy các chức năng) để giúp bàng quang hoá được nước. Khi gốc tiên thiên (cái gốc bẩm sinh từ cha mẹ truyền cho, ở đây chỉ thận) đã mạnh thì bàng quang khí hoá được, chất thấp ở bào thai được trừ đi, và đám ruộng ngập nước mênh mông sẽ biến thành mảnh đất được mưa móc thấm nhuần vừa phải. Nước được hoá thì bàng quang thông lợi, hoả mạnh thì bào thai ấm áp, lẽ nào gieo giống xuống mà không nảy mầm? Bài thuốc dùng là Hoá thuỷ chủng tử thang (thang thuốc hoá nước để có con).

 Tiểu tiện khó, bụng trướng, chân phù thũng — chứng này rất nhiều. Không những không thể thụ thai mà còn dần dần sinh thêm các chứng lặt vặt khác, lâu ngày không khỏi, thậm chí có người thành bệnh lao sái (bệnh hư lao suy kiệt kéo dài) mà không chữa được.

 Bài thuốc này bổ thuỷ (bồi bổ phần âm, phần nước của thận) mà không làm tăng thấp, bổ hoả mà khiến hoả trở về gốc của nó (dẫn hoả quy nguyên: kéo dương khí bị trôi nổi quay về ở thận), thật hết sức hay, không được thêm bớt vị nào.

 Nếu không có nhục quế (vỏ quế) tốt thì dùng phá cố chỉ (tức bổ cốt chi, hạt cây đậu ma, vị thuốc ấm thận) một đồng cân, sao lên, để thay. Lại dùng hai hạt hồ đào (óc chó), đốt cả vỏ cho đen, bỏ vỏ, lấy nhân làm thuốc dẫn (vị thuốc phụ đưa tác dụng của bài thuốc đến đúng chỗ). Nếu dùng được nhục quế tốt thì không cần dùng hồ đào làm thuốc dẫn.

 Ba kích (một lạng, ngâm nước muối); bạch truật (một lạng, sao với đất); phục linh (năm đồng cân); nhân sâm (ba đồng cân); thỏ ty tử (hạt tơ hồng, năm đồng cân, sao với rượu); khiếm thực (hạt súng, năm đồng cân, sao); xa tiền (hạt mã đề, hai đồng cân, sao với rượu); nhục quế (một đồng cân, cạo bỏ lớp vỏ thô, tán bột).

 Sắc với nước mà uống. Uống hai thang thì bàng quang khí hoá được; bốn thang thì chứng tiểu khó, rít hết; thêm mười thang nữa thì các biểu hiện bụng trướng do hư, chân sưng tiêu mất; uống tiếp sáu mươi thang nữa thì thận khí rất mạnh, bào thai ấm áp, dễ thụ thai mà sinh nở.

 Bài thuốc này làm thông lợi nước ở bàng quang hoàn toàn nhờ vào việc bổ khí trong thận; làm ấm khí ở bào thai hoàn toàn nhờ vào việc làm mạnh hoả trong thận. Còn thuốc bổ thận phần nhiều là những vị nhuận, ẩm ướt, chẳng phải vì tính ẩm mà càng làm tăng thêm thấp sao?

 Nhưng các vị trong bài này hay ở chỗ bổ hoả của thận chứ không phải bổ thuỷ của thận; lại càng hay ở chỗ bổ hoả mà không lo khô nóng gắt, thông lợi nước mà không mạnh bạo như thuốc tẩy rửa, xổ tháo. Vì thế bàng quang khí hoá được, bào thai không bị thấp, nên sự sinh sôi, tươi tốt, lớn lên, nuôi dưỡng là vô cùng vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video