Chân hoặc tay ra trước gây khó đẻ, bài thứ năm mươi tám
Khi sản phụ sinh nở, có trường hợp chân thai nhi ra trước nên đứa trẻ không xuống được, có trường hợp tay ra trước nên đứa trẻ cũng không xuống được. Người ta cho đó là "hoành sinh đảo sản" (thai nằm ngang hoặc ngôi ngược khi đẻ), một chứng cực kỳ nguy hiểm. Nhưng ai biết rằng nguyên nhân là do khí huyết lưỡng hư (cả khí lẫn huyết đều suy yếu; khí là sức sống vận hành trong cơ thể, huyết là máu cùng chất nuôi dưỡng).
Khi đứa trẻ còn ở trong bào thai (túi thai trong bụng mẹ), thân nó ngồi ngay ngắn, con trai thì mặt quay về phía sau, con gái thì mặt quay về phía trước. Đến lúc sinh, đầu đứa trẻ nhất định xoay chuyển mà hướng xuống dưới để ra. Đó là sự kỳ diệu trong việc tạo hóa của trời đất, không phải sức người có thể ép buộc được.
Tuy vậy, tiên thiên (phần bẩm sinh do trời định sẵn) và hậu thiên (phần nuôi dưỡng, bồi đắp sau này bằng sức người) vốn cùng song hành mà không trái nhau. Khi cơ trời vận động, ắt phải nhờ sức người giúp vào. Gọi là sức người, không phải nói người mẹ rặn dùng sức, mà là nói khí và huyết của người mẹ.
Khí huyết của người mẹ đầy đủ thì thai ắt thuận, khí huyết của người mẹ thiếu hụt thì thai ắt nghịch. Thai thuận thì dễ sinh, thai nghịch thì khó đẻ. Khí huyết đã thiếu thì thân người mẹ ắt yếu, đứa con trong túi thai cũng ắt yếu. Thai yếu không có sức, muốn xoay đầu hướng xuống mà không xoay được. Đó là lý do thai có khi chân hoặc tay ra trước.
Lúc ấy, phải gấp dùng kim châm vào tay chân đứa trẻ, đứa trẻ ắt đau mà rụt vào. Rồi gấp dùng bài "Chuyển thiên thang" (bài thuốc sắc "xoay chuyển trời", ý là xoay thai cho thuận) để cứu cho thai trở lại thuận.
Nếu uống ba thang rồi, châm kim vào tay chân đứa trẻ mà nó vẫn không xoay mình, thì châm vào huyệt Hợp cốc (?) (huyệt nằm ở chỗ lõm giữa ngón cái và ngón trỏ trên mu bàn tay) của sản phụ, đứa trẻ sẽ xuống ngay. Tuyệt đối không được để bà đỡ dùng tay thò vào móc lấy, khiến cả mẹ lẫn con đều nguy hiểm. Phải hết sức kiêng điều này.
Nhân sâm (vị thuốc bổ khí) hai lạng (lạng: đơn vị cân thời xưa, khoảng 37 gam); Đương quy (vị thuốc bổ huyết) hai lạng, rửa bằng rượu; Xuyên khung (vị thuốc hành huyết, bổ huyết) một lạng; Xuyên ngưu tất (vị thuốc dẫn thuốc đi xuống) ba đồng cân (đồng cân: một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam); Thăng ma (vị thuốc đưa khí đi lên) bốn phân (phân: một phần mười đồng cân); Phụ tử (vị thuốc rất nóng, có độc, giúp thông kinh mạch) một phân, đã bào chế.
Sắc với nước mà uống, uống một thang thì đứa trẻ xoay mình, uống thêm hai thang nữa tự nhiên sinh thuận.
Cái hay của bài thuốc này: dùng Nhân sâm để bù chỗ khí thiếu, dùng Xuyên khung và Đương quy để bù chỗ huyết thiếu, ý nghĩa ấy ai cũng biết. Còn việc dùng Thăng ma, lại dùng cả Ngưu tất và Phụ tử, e rằng người ta chưa hiểu được cái hay của nó.
Bởi vì thân đứa trẻ đã nằm nghiêng, nếu không dùng thuốc nâng kéo lên (?) thì đầu khó xoay chuyển. Nhưng xoay được thân rồi mà không dùng thuốc dẫn đi xuống thì thân khó hạ xuống. Thăng ma và Ngưu tất dùng chung, lại còn dùng thêm Phụ tử, là muốn cho sức thuốc thấu khắp mọi đường kinh (đường kinh lạc: các đường vận hành khí huyết trong cơ thể), khiến khí huyết vận hành nhanh chóng để giục cho đẻ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video