Thiên 59 — Đẻ khó do khí nghịch

 Khó sinh do khí nghịch — Mục thứ năm mươi chín

 Có người phụ nữ chuyển dạ đã mấy ngày mà thai vẫn không ra, uống thuốc thúc sinh (thuốc giục cho đẻ nhanh) đều không thấy hiệu quả. Người ta cho là giao cốt (các xương ở vùng chậu của người mẹ, phía trước nơi xương mu khép lại; theo Đông y, khi đẻ chỗ này phải mở ra cho thai đi qua) khó mở, nào ai biết đó là do khí nghịch (khí trong người đi ngược, không thuận chiều) không lưu thông mà ra.

 Giao cốt không mở thì quả là khó sinh thật. Nhưng phải là đầu đứa trẻ đã xuống tới sản môn (cửa mình, lối ra của thai) mà không ra được, thì mới là do giao cốt không mở; khi ấy dĩ nhiên phải dùng thuốc làm mở xương. Còn nếu đầu đứa trẻ chưa xuống tới sản môn, thì đó là do khí nghịch không lưu thông, thân đứa trẻ khó xoay chuyển mà thôi, chứ không phải do giao cốt không mở.

 Nếu lại làm cho giao cốt mở ra, thì cửa sinh mở rộng trong khi đầu đứa trẻ chưa kịp xoay xuống dưới, ắt sẽ sinh ra biến chứng bất thường. Vì vậy cửa sinh tuyệt đối không được tùy tiện làm cho mở ra.

 Nói chung, khi sinh đẻ, rất kỵ việc tọa thảo (ngồi lên ổ rơm để rặn đẻ, tức là bắt đầu cho sản phụ rặn) quá sớm. Nếu đứa trẻ chưa xoay đầu xuống thì vốn khó mà đẻ ngay được, vậy mà lại cho rặn quá sớm. Sản phụ thấy rặn mãi lâu mà con không ra, khó tránh khỏi trong lòng lo sợ. Sợ thì tinh thần nhút nhát; nhút nhát thì khí bị kéo xuống mà không đưa lên được. Khí đã không lên được thì thượng tiêu (phần trên của cơ thể, gồm vùng ngực, tim, phổi) bị bế tắc, và khí liền đi ngược.

 Khí ở phần trên đã đi ngược thì thượng tiêu ắt căng đầy, khí lại càng khó lưu thông. Khí bị ứ trệ ở khoảng giữa trên và dưới; nếu không làm cho khí thông mà chỉ cố thúc cho đẻ, thì khí càng đi ngược, thai càng bị bế tắc. Cách chữa chỉ cần làm cho khí thông thuận, đứa trẻ sẽ tự xoay mình mà ra. Dùng bài Thư khí tán (thuốc bột làm khí thư thái, thông suốt).

 Phàm trước khi đẻ ba ngày, thế nào cũng có một lần đau bụng nhẹ, gọi là thí thống (cơn đau thử, chưa phải đau đẻ thật). Lúc này tuyệt đối đừng cho ngồi rặn, lâm bồn (lên chỗ đẻ để sinh). Chỉ nên chuẩn bị sẵn các thứ để bọc đứa trẻ, chớ gọi bà đỡ đến sớm.

 Qua ba ngày sau, nếu bụng đau dữ dội mới gọi bà đỡ đến. Không được để bà đỡ gặp mặt sản phụ, mà tạm mời sang phòng khác yên lặng chờ, không được nói lớn tiếng. Bởi bà đỡ được gọi là người "thu sinh" (người đón đứa trẻ khi lọt lòng), tức là dùng hai tay đón lấy đứa trẻ, không để nó rơi xuống đất mà bị thương, chứ không phải bà đỡ có phép màu gì khác.

 Nếu bà đỡ đến mà cho gặp mặt sản phụ ngay, bà ta ắt sẽ nói năng lung tung, bảo rặn quá sớm, thế nào cũng dẫn đến khó sinh, sinh ra đủ mọi biến chứng. Phải hết sức răn giữ, thận trọng.

 Nhân sâm (một lạng), Đương quy (một lạng, rửa bằng rượu), Xuyên khung (năm tiền), Bạch thược (năm tiền, sao với rượu), Tử tô ngạnh (cành cây tía tô; nguyên văn chép "sài tô ngạnh", có lẽ chép nhầm) (?) (ba tiền), Ngưu tất (ba tiền), Trần bì (vỏ quýt để lâu năm) (một tiền), Sài hồ (tám phân).
(Đơn vị cân thời xưa: một lạng bằng mười tiền, một tiền bằng mười phân.)

 Thêm bảy tấc (đơn vị đo dài thời xưa) hành củ trắng, sắc với nước mà uống. Uống một thang thì khí nghịch chuyển thuận, đứa trẻ liền ra.

 Bài thuốc này làm thông khí, mà thực ra là bổ khí. Bởi khí nghịch là do khí hư (khí trong người suy yếu); khí hư thì dễ sinh lo sợ. Bổ cho khí thì nỗi lo sợ tự yên; lo sợ đã yên thì khí nghịch cũng lặng lẽ trở lại bình ổn lúc nào không hay. Cần gì phải bày việc làm mở giao cốt cho thêm chuyện?

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video