Đẻ thường mà bào y (nhau thai, tức cái bọc nuôi và bao lấy đứa trẻ trong bụng mẹ) không ra — mục thứ sáu mươi hai
Người sản phụ đã sinh đứa con ra rồi, mà nhau thai vẫn còn đọng lại trong bụng hai ba ngày không ra, trong lòng bứt rứt, tâm trí nóng nảy, có lúc muốn choáng váng ngất đi. Người ta cho rằng cuống nhau chưa đứt, nào ai biết là do huyết ít, khô cạn, nên nhau dính chặt vào trong bụng. Người đời thấy nhau không ra thì khó tránh khỏi lo sợ, e rằng nó sẽ xông ngược lên tim mà sinh điềm chết. Thế nhưng nhau thai rốt cuộc làm sao có thể xông ngược lên tim được? Chỉ là nhau không ra thì ứ huyết (máu cũ, máu xấu đọng lại không lưu thông) khó mà thoát ra, e rằng sẽ có nỗi lo huyết vựng (chứng choáng ngất sau sinh do máu ứ hoặc mất máu) mà thôi.
Cách chữa vẫn nên bồi bổ thật mạnh khí huyết (khí là sức hoạt động, sinh lực của cơ thể; huyết là máu và phần nuôi dưỡng; theo y học cổ truyền hai thứ này nương tựa lẫn nhau), để cho sinh huyết mà đẩy nhau ra; như vậy nhau tự nhiên trơn nhuận, trơn nhuận thì dễ ra. Sinh khí để giúp sinh huyết thì huyết sinh ra tự nhiên nhanh chóng, lại càng dễ thúc cho nhau rơi xuống. Dùng bài Tống bào thang (thuốc sắc đẩy nhau ra).
Đương quy (hai lạng, rửa bằng rượu) (lạng: đơn vị cân thời xưa, khoảng 37 gam), Xuyên khung (năm tiền) (tiền: một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), Ích mẫu thảo (một lạng), Nhũ hương (một lạng, không bỏ dầu), Một dược (một lạng, không bỏ dầu), Giới tuệ (tức bông kinh giới; ba tiền, sao cho đen), Xạ hương (năm ly, tán riêng rồi hòa vào nước thuốc mà uống) (ly: một phần trăm tiền, khoảng 0,037 gam).
Sắc với nước uống thì nhau ra ngay. Bài thuốc này dùng Xuyên khung và Đương quy để bổ khí huyết, dùng Kinh giới để dẫn huyết quy kinh (dẫn máu trở về chạy đúng đường mạch của nó, không tràn lan), dùng Ích mẫu, Nhũ hương cùng các vị khác để đuổi ứ huyết mà đẩy nhau xuống. Máu mới đã sinh thì máu cũ khó còn lưu lại; khí mạnh lên mà bốc lên trên thì phần ứ đọng đục bẩn tự hạ xuống, còn đâu nỗi khổ nhau đọng lại nữa?
Nhau thai là một vật bọc lấy đứa trẻ; nó không nương vào con thì nương vào mẹ. Con sinh ra mà nó không theo con cùng ra, là vì con không thể nương tựa được nữa, nên nó đọng lại trong bụng, như có lòng quay về nương theo mẹ. Bọc thai của mẹ tuy đã sinh con, nhưng khí ở chỗ cuống nhau vốn chưa dứt hẳn ngay, cho nên nó còn vương vấn, muốn bong ra mà chưa bong. Thường có trường hợp nhau ở trong bụng sáu bảy ngày không ra mà rốt cuộc không thối rữa, chính là vì nó vẫn còn sinh khí (hơi sống). Đủ thấy nhau ở lại trong bụng không thể giết người, cứ bồi bổ thì nó tự hạ xuống mà thôi.
Có người nói: nhau thai đã có sinh khí, bổ khí bổ huyết thì nhau cũng phải bám chắc hơn, sao bổ vào lại khiến nó hạ xuống? Họ không biết rằng khi con chưa ra, bổ thì có lợi cho con; con đã ra rồi, bổ thì có lợi cho mẹ. Có lợi cho con thì khí của nhau gắn liền; có lợi cho mẹ thì khí của nhau tách rời. Ấy là khí của bọc thai, cửa ải thông thì hai bên hợp lại, đóng thì hai bên tách ra. Cho nên bồi bổ mạnh khí huyết mà nhau lại hạ xuống.
Có người đàn bà sinh con đã năm sáu ngày mà nhau vẫn còn trong bụng, trăm phương nghìn kế chữa trị rốt cuộc vẫn không ra được, nhưng lại hoàn toàn không có dáng choáng ngất hay bứt rứt nóng nảy. Người ta cho rằng do ứ huyết làm dính chặt, nào ai biết là do khí hư (khí yếu kém) không đủ sức đẩy ra. Ứ huyết ở trong bụng thì tuyệt không có lẽ nào lại không gây hại; nếu có thì ắt phải choáng ngất. Nay người bệnh yên ổn không sao, tức là huyết đã sạch rồi. Huyết sạch thì lẽ ra thanh khí (phần khí trong, nhẹ, theo lẽ thường phải đi lên) bốc lên, còn trọc khí (phần khí đục, nặng, theo lẽ thường phải đi xuống) hạ xuống. Nay nhau không ra, là thanh khí bị sa xuống mà khó bốc lên, đến nỗi trọc khí nổi lên trên mà khó hạ xuống. Thế nhưng trọc khí mà bốc lên thì lại ắt phải có chứng bứt rứt nóng nảy; nay cũng yên ổn, ấy là cả thanh khí lẫn trọc khí đều không thể vận động lên được.
Vậy thì bổ khí há chẳng khiến trọc khí cũng bốc lên ư? Không biết rằng thanh khí lên thì trọc khí xuống là lẽ nhất định, chưa từng có chuyện thanh khí lên mà trọc khí cũng lên. Nếu trong khi bổ khí mà vẫn phân rõ được thanh khí và trọc khí, thì làm cho thanh khí bốc lên chính là để hạ trọc khí xuống. Dùng bài Bổ trung ích khí thang (thuốc sắc bổ phần giữa cơ thể, tức tỳ vị, và làm tăng khí). Bài thuốc rất hiệu nghiệm.
Nhân sâm (ba tiền), Hoàng kỳ để sống (một lạng), Sài hồ (ba phân) (phân: một phần mười tiền, khoảng 0,37 gam), Cam thảo chích (cam thảo tẩm mật nướng; một phân), Đương quy (năm tiền), Bạch truật (năm phân, sao với đất), Thăng ma (ba phân), Trần bì (vỏ quýt để lâu năm; hai phân), La bặc tử (hạt củ cải; năm phân, sao rồi tán nhỏ).
Sắc với nước, uống một thang thì nhau tự ra. Bài Bổ trung ích khí thang vốn là thuốc nâng khí lên, chứ không phải là thuốc đẩy xuống, cớ sao lại hạ được nhau nhanh đến thế? Ấy là vì trọc khí không hạ xuống được là do thanh khí không bốc lên được. Nâng khí lên thì thanh khí lên mà trọc khí xuống; trọc khí đã xuống thì những vật còn lưu trong bụng không gì là không theo trọc khí mà hạ xuống hết, hẳn chẳng cần dùng đến cách đẩy xuống nữa. Huống chi lại thêm vài phân La bặc tử, có thể điều hòa trọc khí, không để hai bên chống chọi nhau, vì thế mà công hiệu mới kỳ diệu như vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video