Thiên 22 — Chiêm Ngũ tinh

 Sách "Ất Tỵ chiêm", quyển thứ tư

 Đoán về năm hành tinh, thiên thứ hai mươi hai

 Hình thể vật chất hiện rõ ở dưới, tinh tượng (hình tượng tinh túy là các vì sao) gắn ở trên, để thông khí của núi và đầm, dẫn tình của tính mệnh. Gần thì lấy ngay ở thân mình: tai, mắt là chỗ dùng của gan, thận (theo y học cổ, mắt ứng với gan, tai ứng với thận); mũi, miệng thực là chỗ nhờ của tim, bụng. Cho nên tình dục thông suốt ở tính linh, đạo thần bày ra ở chỗ thấy, nghe; bên này bên kia đáp ứng nhau, há chẳng phải vậy sao?

 Vì thế thánh nhân nhận lấy hình thể mà đặt tên, để dạy cho đời sau: trao cho chức vị, chia cho các nước và vùng đất, lấy sự vật làm hình tượng, lấy lành dữ làm sự nghiệm. Tuy biến hóa muôn vẻ khác nhau, nhưng ai vượt được ra ngoài điều này; công việc về sau có thể theo đó mà lý giải.

 Kinh Dịch nói: "Ở trời thành hình tượng, ở đất thành hình thể, biến hóa hiện ra." Chính là nói vậy. Nhưng cách thời thánh nhân đã lâu xa, những người thông hiểu thỉnh thoảng đặt ra tên gọi, con số nhiều ít, có khi không giống nhau; nay tổng hợp mà xếp ra. Lấy những gì có lý thỏa đáng để chép vào thiên này; những thứ phù phiếm thì bỏ đi không chép.

 Phàm sự đi của năm hành tinh giống như thứ bậc của bề tôi đối với vua, không dám phạm loạn nếp thường, vượt thứ bậc mà chiếm ngôi. Cũng như mặt trăng có huyền (lúc trăng nửa vành), vọng (rằm), hối (cuối tháng), sóc (mồng một), các sao có hợp (ở cùng chỗ với mặt trời), kiến (hiện ra), lưu (dừng đứng), nghịch (đi ngược).

 Cho nên Tuế tinh (sao Mộc), Trấn tinh (sao Thổ), Huỳnh Hoặc (sao Hỏa) hiện ra buổi sáng sau khi gặp mặt trời, về sau thì đi lùi so với mặt trời. Lúc rạng sáng, khi sắp đến phương Ngọ (chính nam) thì lưu; lưu rồi, khi rạng sáng đã qua Ngọ thì quay lại đi nghịch; đi nghịch đến lúc chiều tối, lại sắp ở chính Ngọ thì lại lưu; lưu ở Ngọ rồi lại đi thuận, đi đến cùng thì phục (ẩn đi không thấy vì ở gần mặt trời), hợp với mặt trời, cùng một tú, cùng độ (đơn vị chia vòng trời, cả vòng khoảng ba trăm sáu mươi lăm độ và một phần tư), nhận mệnh ở mặt trời, rồi lại hiện buổi sáng ở phương đông. Đó đều là vì không dám vào lúc chiều tối hay rạng sáng ở chính Ngọ mà đi tự do, cho nên chậm lại, đọng lại mà lưu.

 Đến hai sao Kim, Thủy thì lại càng như thế. Hiện buổi sáng ở phương đông lúc rạng sáng, khi đến phương Bính, Tỵ (?) (phía đông nam) thì đi nhanh để đuổi theo mặt trời, đuổi kịp thì phục; phục là hợp với mặt trời; sau khi hợp thì xuất hiện ở phương tây, đi nhanh, lúc chiều tối đến phương Đinh, Mùi (phía nam lệch tây) thì đi chậm lại, chờ mặt trời rồi lại phục. Đó là mặt trời và năm hành tinh đều không dám vào lúc chiều tối hay rạng sáng ở chính Ngọ mà thịnh.

 Cho nên Kinh Dịch nói: "Mặt trời đến giữa trời thì xế, mặt trăng tròn đầy thì khuyết, trời đất đầy vơi, theo thời mà tiêu mòn, nảy nở." Thế thì chính nam là hướng mà bậc làm vua quay mặt về, cho nên không dám xem nhẹ. Còn sự phục, hiện của năm hành tinh thì số ngày mỗi sao khác nhau; nhanh, chậm, nghịch, thuận thì con số không bằng nhau; nhưng tìm ngày hiện, ngày hợp thì đại khái cùng một phép. Nay xếp ra như sau:

 Tuế tinh (sao Mộc): suất (con số gốc trong phép lịch, tính bằng phần ngày, ứng với độ dài một chu kỳ hội của sao) là 534.503. (Một bản ghi: năm trăm ba, và năm phần trong ba trăm (?).)

 Phục buổi sáng mười sáu ngày. Một chu kỳ trọn là ba trăm chín mươi tám ngày.

 Huỳnh Hoặc (sao Hỏa): suất là 1.045.094 và sáu phần rưỡi.

 Phục buổi sáng bảy mươi hai ngày. Một chu kỳ trọn là bảy trăm bảy mươi chín ngày.

 Trấn tinh (sao Thổ): suất là 506.638 và bảy phần rưỡi.

 Phục buổi sáng mười tám ngày. Một chu kỳ trọn là ba trăm bảy mươi tám ngày.

 Thái Bạch (sao Kim): suất là 782.450 phần.

 Phục buổi sáng sáu ngày. Một chu kỳ trọn là năm trăm tám mươi ba ngày.

 Từ lúc hiện buổi sáng đến lúc phục là ba trăm hai mươi bảy phần (?); tương tự, từ lúc hiện buổi chiều đến lúc phục là hai trăm năm mươi sáu ngày.

 Thần tinh (sao Thủy): suất là 155.278 và năm phần rưỡi.

 Phục buổi sáng mười một ngày. Một chu kỳ trọn là một trăm mười lăm ngày.

 Từ lúc hiện buổi sáng đến lúc phục là năm mươi hai ngày (?); tương tự, từ lúc hiện buổi chiều đến lúc phục là năm mươi ba ngày, năm mươi sáu ngày.

 Phép tính ngày tháng sao hiện ra và hợp với mặt trời.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video