Phép xem khí tượng báo lành dữ, thiên thứ sáu mươi ba (khí tượng: các luồng hơi, mây, sắc khí hiện trên trời được quan sát để đoán điềm).
"Khánh vân" (mây mừng) có màu đỏ tía, như khói mà không phải khói, như mây mà không phải mây, um tùm lả tả, thưa thớt mà cuộn tròn, gọi là khánh vân, cũng gọi là "cảnh vân" (mây lành). Thấy mây ấy thì nước có việc mừng. Mây ngậm năm màu, tươi nhuận, êm dịu, hiện trên thành, là cảnh vân; một thuyết gọi là khánh vân. Không phải khí, không phải khói, năm màu quyện lẫn dày đặc, một thuyết gọi là "khanh vân".
Cảnh vân là điềm ứng của thời thái bình. Năm màu là khánh vân, ba màu là "duật vân" (mây lành ba sắc). Một thuyết nói: ngoài đỏ trong xanh là duật vân.
Mây đỏ hình như rồng, gọi là "Xương quang" (ánh sáng hưng thịnh), khi có bậc đế vương dấy lên thì hiện ra.
Như sao mà không phải sao, như mây mà không phải mây; có thuyết nói là sao có mưa (?). Sao chổi màu đỏ, phía trên như cái lọng, phía dưới nối với sao, gọi là "Quy tà". Quy tà hiện ra thì ắt có người quay về nước.
Quầng mặt trời màu vàng, cùng với "bão", "nhĩ" (các vệt khí quanh mặt trời: bão là vệt cong ôm vào mặt trời, nhĩ là vệt nhỏ ở hai bên như đôi tai), tia sáng thẳng, và "lý" (vệt khí ở phía dưới mặt trời) màu vàng, đều là điềm việc lành, việc mừng.
Sách "Dịch phi hậu" của Kinh Phòng (học giả đời Hán, chuyên về Kinh Dịch và các điềm tai biến) nói: trông bốn phương thường có mây lớn, đủ năm màu mà không mưa, thì bên dưới có người hiền ở ẩn. Mây xanh tươi nhuận che mặt trời ở phía tây bắc, là điềm tiến cử người hiền tài.
Khí đen như một con đường lớn, rộng đến bốn năm khổ vải, sáng tỏ mà không thấy đầu đuôi ở đông hay tây, thì không quá ba "sóc" (sóc: ngày mùng một âm lịch; ba sóc tức ba tháng), vua sẽ đại xá khắp thiên hạ.
Khí đỏ như cái lọng xòe phủ trên quân, nếu đánh trong vòng nghìn dặm thì có việc mừng; đánh ngoài nghìn dặm thì có việc lo.
Khí vàng phủ tới doanh trại, nếu hướng về tây hay hướng về đông thì đánh đều xấu; hướng về bắc thì tốt.
Khí đỏ theo mặt trời mọc, thì quân đi có điều lo; theo mặt trời lặn, thì có người ở ngoài báo nguy. Có thuyết nói: thiên hạ có hịch (văn thư công bố) báo về địch. Hoặc có lệnh trưng tập mà không đi, thì xấu.
Khí đỏ mênh mang màu như máu, là tượng đổ máu.
Khí đỏ như bóng lửa hiện ra, là bề tôi phản vua, không quá ba tháng.
Khí đỏ như rồng rắn, dừng trên đỉnh núi, lại như ánh sáng ban đêm, là bề tôi lìa bỏ vua, vua trong nước không yên, bị vua nước khác làm hại, dân lưu tán, phải xa rời quê hương.
Khí đỏ che mặt trời mà sáng rực, là đại hạn, dân đói khắp nghìn dặm.
Làm sao biết bắt được giặc hay không? Khí đỏ đi, khí đen theo sau; khí đỏ tắt, thì bắt được giặc; nếu khí đỏ đi một mình, không có khí đen theo, thì không bắt được giặc.
Khí đen như đầu người chết ở trên doanh trại, là địch có vật dâng nộp và xin hàng, nên chấp thuận; không chấp thuận thì ắt phải đánh, công tuy thành nhưng quân lính chết nhiều.
Khí đen như đầu trâu, như rồng, như ngựa, như rắn biến hóa, là điềm bệnh tật, dân lưu vong, không tốt cho đàn bà đang nuôi con nhỏ; quân các tộc Di (các dân tộc ngoài Trung Hoa) đều muốn lấn át Trung Quốc, nên sai người dò xét; lời gièm pha gây hại.
Mới xuất quân ra trận, giả sử đi đánh về phía đông, mà có mây trắng từ phía tây tới, thì nhân đó theo mây mà đánh sẽ thắng; nếu có mây đỏ từ phía đông tới ngược với quân ta, thì địch thắng, quân ta sẽ thua, phải gấp đóng quân cố thủ. Các phương khác cũng theo lệ này.
Khí đen như đống đất ở trên quân ta, là địch đến đánh úp ta, ta phải cố thủ hơn một tháng; lòng địch lìa tan, lìa tan rồi mới đánh thì ắt thắng lớn.
Nếu đối địch ở phương đông, có mây trắng đi về phía đông, lại có mây từ phía đông tới, ngược chiều nhau, chốc lát qua đi, mây đi rồi mà có gió theo sau, trông có hình rồng hổ, nếu ở trên quân ta thì đều thắng lớn. Tuy theo mây mà gió thổi ngược thì cũng không thể đánh.
Nếu có mây khí kéo ngang tới, thì hai quân không giao chiến, phải gấp mai phục dừng lại trước; nếu không thì có tướng bỏ trốn. Khí đen trôi lượn, trong ngậm khí vàng, ở trên quân ta, thì gấp ra lệnh cất quân. Không đánh nhanh thì quân lính sợ hãi, người có lòng bỏ trốn; khi ấy rút quân thì tốt.
Hai quân đối đầu, trên quân bên kia có khí đỏ, phía trên như tấm vải, rộng dài vài chục trượng (trượng: khoảng ba mét), phía dưới màu vàng trắng, ắt có đạo quân phản bội; hiện lúc chập tối thì ứng vào bề tôi phụ tá, hiện ban đêm thì ứng vào binh lính, nên đề phòng.
Phàm bị vây, nhìn ngang trông khí phía trên vòng vây, nếu thấy um tùm như lửa, tia sáng rực rỡ bừng bừng, thì từ phương ấy có quân cứu tới; không có khí ấy thì không có cứu viện.
Quân đang đi, có khí trắng như cầu vồng, thì quân sẽ kinh hoảng lớn, nên đề phòng.
Nếu mây đen dàn thành trận theo hướng nam bắc, thì nước sắp có điều lo; nếu không thì có lụt lớn gây hại.
Mây trắng, khí trắng dàn trận theo hướng nam bắc, suốt cả trời, là có điều lo; mây đen dàn trận theo hướng đông tây thì vua có điều lo. Nếu trời mờ mịt mà khí vắt đông tây suốt cả trời, quá một ngày không động, thì điều lo càng sâu. Khí này mà hiện vào ngày Mậu, ngày Kỷ (ngày mang thiên can Mậu, Kỷ; thiên can là mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý dùng ghi ngày theo lịch cổ) thì là tai họa.
Lúc mặt trời lặn, có khí xanh vắt đông tây suốt cả trời, trong kỳ hạn tính theo số "can chi" (cách ghi ngày bằng thiên can phối với mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần…; mỗi can chi ứng với một con số) mà không có gió mưa, thì không quá ba năm sẽ có đại tang.
Mây đỏ phủ trên vòng vây, dàn trận theo hướng đông tây, thì nước sắp thua trận (?).
Sương mù thứ ba: mùa thu vào các ngày Canh, Tân, Thân, Dậu, khí màu trắng, đi về phía đông, thì lợi cho "khách" (bên đi đánh, bên ra quân trước); dấy quân trước thì thắng, dấy quân sau thì thua.
Sương mù thứ hai: mùa hạ vào các ngày Bính, Đinh, Tỵ, Ngọ, màu đỏ vàng, khí đi về phía tây, thì lợi cho khách, "chủ" (bên phòng thủ, bên ở nhà chờ đánh) gặp xấu.
Sương mù thứ tư: mùa đông vào các ngày Nhâm, Quý, Hợi, Tý, khí màu xanh đen, khí đi về phía nam, là sẽ dấy quân, động đến đông người.
Sương mù thứ năm: vào các tháng "tứ quý" (bốn tháng cuối của bốn mùa: tháng ba, sáu, chín, mười hai), các ngày Mậu, Kỷ, Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, khí màu vàng, đi về phía bắc, thì lợi cho khách, bên chủ có loạn trong.
Sương mù thứ nhất: mùa xuân vào các ngày Giáp, Ất, Dần, Mão, khí màu xanh, bốc ra ở phương đông hướng về phía "quý" (?), thì khách thắng.
Sương mù mùa đông trong núi mười ngày không tan, là điềm núi sắp lở.
Mây như tấm lụa trôi đi, hoặc về phía tây nam, hoặc tới quận ấp nào (?), thì vua nơi ấy có điều lo.
Mây khí rối loạn vỡ nát, là gió lớn sắp tới; xem mây từ hướng nào tới mà che chắn (?). Mây rất ướt và dày thì mưa lớn ắt đổ xuống bất ngờ.
Vào ngày "tứ thủy" (ngày mồng một tháng giêng, là khởi đầu của năm, của mùa, của tháng và của ngày), có khí đen như trận, dày nặng, lớn và nhiều hơi mưa, như sương mù mà không phải sương mù, làm ướt cả mũ áo, thấy khí ấy thì thành đó sẽ phải mặc giáp mà xông ra.
Lúc mặt trời mọc hay lặn, có mây cắt ngang qua; mây trắng là có tang, mây đen là có kinh động. Trong ba ngày có mưa thì tai họa được giải.
Mây khí như con thỏ đực phủ tới trong doanh trại, thì quân lính chết chóc.
Trên trời có khí xanh đi vào doanh trại, thì quân yếu, kinh hoảng. Có khí đỏ đi vào doanh trại, thì quân bạo động, kinh hoảng. Có khí vàng đi vào doanh trại, thì quân hòa giải. Có khí trắng đi vào doanh trại, thì quân mạnh. Có khí đen đi vào doanh trại, thì quân lính bệnh tật. Một thuyết nói: quân giết hại lẫn nhau, phải gấp dời doanh trại.
Có mây như thuồng luồng, như rồng, thì ở nơi thấy mây ấy, tướng quân mất hồn vía.
Có mây như đuôi chim hộc (thiên nga) tới che trên vòng vây, thì ba ngày sau thành mất.
Có mây như quầng mặt trời, quầng mặt trăng mà màu đỏ, thì nước ấy gặp điều xấu; màu xanh trắng thì có lụt lớn.
Có mây hình như rồng đang đi, thì nước bị lụt lớn, dân lưu vong.
Có mây màu đỏ vàng bịt kín bốn phía, suốt ngày suốt đêm chiếu xuống mặt đất, thì đại thần buông thả, lộng hành.
Có mây như khí mờ tối mà đục, thì người hiền bỏ đi, kẻ tiểu nhân ở ngôi cao.
Phàm gặp khí thịnh của bốn phương thì không được hướng về đó mà đánh. Ngày Giáp, Ất thì khí xanh ở phương đông; ngày Bính, Đinh thì khí đỏ ở phương nam; ngày Canh, Tân thì khí trắng ở phương tây; ngày Nhâm, Quý thì khí đen ở phương bắc; ngày Mậu, Kỷ thì khí vàng ở trung ương. Đánh vào những ngày tứ quý (ngày thuộc hành Thổ, ứng với các tháng cuối mùa), đúng theo ngày ấy thì tốt, làm trái thì ắt thua. Ngày Giáp, Ất, lúc rạng sáng, hướng định đánh có mây trắng thì không thể tấn công. Ngày Bính, Đinh, hướng định đánh có mây đen, đều là thành vững chắc, không thể tấn công. Các trường hợp khác theo lệ này.
Khí đỏ như lửa là bề tôi phản vua. Khí đỏ ở trên phương tây thì khách thắng; ở trên phương bắc thì khách thua; ở trên phương đông thì hòa giải, không đánh nhau; ở trên phương nam thì quân rút về, thiên hạ yên, không có binh đao. Các trường hợp khác theo lệ này.
Phàm trời hiện mây khí năm màu, trông về đông tây nam bắc, tới các phương Tý, Ngọ, Mão, Dậu (tức chính bắc, chính nam, chính đông, chính tây), hoặc cách trăm bước, nghìn bước, dài một trượng, mười trượng, một thước, vài trăm trượng, hoặc như đường xe dài hơn trăm trượng; nếu can chi của ngày và giờ khắc nhau (theo ngũ hành: năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ chế ngự nhau, gọi là khắc) thì có trận đánh lớn; nếu không khắc nhau thì người phải ở nhờ nơi khác được hết lo.
Xét theo năm trạng thái "vương, tướng, hưu, tù, tử" của khí theo ngũ hành và thời tiết (vương: đang cực thịnh; tướng: đang lên thịnh; hưu: đã qua thời thịnh mà nghỉ; tù: bị kìm hãm; tử: suy kiệt): nơi vương khí phủ tới là có mệnh trời, quân mạnh; nơi tướng khí phủ tới là đánh thắng, tướng và quan lại có công; nơi tử khí phủ tới là chết chóc, tang tóc, bệnh tật, đói kém, tan vỡ; nơi tù khí phủ tới là bị vây, đầu hàng, thua trận; nơi hưu khí phủ tới là quân bãi, không có công, quân lính chết và tan tác.
Giữa mặt trời có khí đen, là vua có lỗi nhỏ mà bề tôi không che điều xấu của vua, không nêu điều tốt của vua; cho nên giữa mặt trời có khí đen, mặt trời không sáng là vì thế.
Phàm cầu vồng trắng là đầu mối của các cuộc loạn, là gốc của trăm tai ương. Sương mù là khí của trăm điều tà, là "âm" lấn lên che "dương" (âm, dương: hai mặt đối lập của vạn vật; ở đây âm tượng trưng cho bề tôi, dương tượng trưng cho vua), là gian thần mưu hại chúa, chuyên quyền, lập uy riêng. Ở trên trời gọi là "mông", ở dưới đất gọi là "vụ"; không thấy mặt trời mặt trăng là mông, người trước người sau không thấy nhau là vụ.
Sương mù tượng trưng cho chí ý: ngày có sương mù mà đêm trong sáng thì chí của bề tôi được thỏa; đêm có sương mù mà ngày trong sáng thì chí của bề tôi không được thỏa. Một thuyết nói: chính sự của vua tà lệch, có người che lấp bề trên, bề tôi mưu lấn át vua, đó là khí che lấp; bề tôi lấy chính sự sai trái làm loạn chính sự của vua.
Sương mù từ nửa đêm kéo đến, đến giữa trưa không tan, rồi đọng lại thành mông, là vua không hiểu rõ bề tôi, để bề tôi thi hành chính sự gian trá với trăm họ; quá giữa trưa mà như mưa thì bề tôi mạnh, không kiêng nể gì; có mông mà vẫn thấy mặt trời là kẻ tà lừa dối vua; có cách cứu là làm sáng tỏ chính lệnh, xét kỹ mà chọn bề tôi thuận phục, đáng tin thì không bị hại.
Sương mù suốt ngày, suốt mùa thì vua có điều lo. Sương màu vàng là mưa nhỏ; màu trắng báo binh đao, tang tóc; màu xanh là dịch bệnh; màu đen báo lũ nước bất ngờ; màu đỏ là có binh đao, tang tóc, hạn hán; màu vàng báo việc xây đắp đất đai, hoặc có gió lớn.
Phàm đêm có sương mù mà cầu vồng trắng hiện, thì bề tôi có điều lo; ngày có sương mù mà cầu vồng trắng hiện, thì vua có điều lo. Đầu cầu vồng cong chạm xuống đất là tượng đổ máu; khí cầu vồng trắng hiện ra thì năm ấy binh đao nổi dậy.
Phàm sương mù không thuận theo bốn mùa, ngược nhau đan xen, gió nhẹ mưa nhỏ, là tượng khí âm dương rối loạn. Từ giờ Dần đến giờ Thìn, giờ Tỵ trở đi (khoảng từ 3 giờ sáng đến 11 giờ trưa), hết vòng lại bắt đầu, thì kẻ làm phản không thành; nhiều ngày không tan, ngày đêm tối tăm, thì thiên hạ sắp chia lìa.
Phàm sương mù khép kín bốn phía, có cầu vồng hiện ở phương nào, nếu đúng màu ứng với mùa (xuân xanh, hạ đỏ, thu trắng, đông đen) thì tốt, không đúng màu của mùa thì xấu. Phàm sương mù dù ngày hay đêm, màu xanh vàng thay nhau che phủ, chợt hợp chợt tan, là bề tôi muốn mưu hại vua, nhưng kẻ làm phản không thành, tự diệt vong.
Phàm sương mù nổi lên khắp bốn phương, cách trăm bước không thấy người, gọi là "trú hôn" (ban ngày tối tăm). Không có nước bị phá thì ắt có nhà bị diệt. Phàm trời đất bốn phương mờ mịt như bụi rơi xuống, mười ngày trở lên, hoặc cả tháng, hoặc cả mùa, không làm ướt áo mà có đất bụi, gọi là "mai" (mù bụi). Cho nên có câu: "Trời đất mù bụi, vua tôi trái nhau; không đại hạn thì người ngoài kéo đến."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video