Phép suy tiếng gió theo ngũ âm, thiên thứ bảy mươi
Người ta nói quan Thái sử (quan coi việc thiên văn, lịch pháp, ghi chép điềm trời) phải biết tính chất của gió và hiểu tiếng gió. Tiếng gió cung (một trong ngũ âm — năm âm cung, thương, giốc, chủy, vũ của nhạc cổ, dùng để phân loại gió) như bò rống trong chuồng, ầm ầm như sấm; (như tiếng trống, ý nói thẳng như trống sấm.) Gió chủy tiếng như ngựa phi, như lửa bùng lên (chú: một bản chép là "lửa đốt đồng"), như con lợn bị trói giật mình vùng dậy. Gió thương tiếng như dê lạc bầy, như gõ chuông đồng, như lông chim bay tụ lại, như nước chảy xiết, như tiếng than thở làm người động lòng. Gió vũ tiếng như đánh trống ướt, như nước chảy tung sóng, như hơi bị xô ép cọ xát nhau, như hươu nai gọi con. Gió giốc tiếng như nghìn người nói chuyện, nghe khiến người buồn thương, như người kêu rên rỉ, như nghìn người hò hét, như gà leo cây.
Lý Thuần Phong nói: Ngũ âm là tiếng của ngũ hành (năm yếu tố kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ), đều sinh ra từ ống Hoàng chung (ống trúc chuẩn dùng để định cao độ âm thanh, gốc của mười hai luật) mà phân ra trong đục. Ống Hoàng chung dài chín tấc, tiếng đục nhất, lấy làm âm cung, con số của nó là chín lần chín bằng tám mươi mốt. Bớt đi hoặc thêm vào một phần ba để sinh ra các âm trên dưới. Cho nên lấy số của cung bớt một phần ba, còn năm mươi tư (âm chủy); thêm một phần ba được bảy mươi hai (âm thương); bớt một phần ba được bốn mươi tám (âm vũ); thêm một phần ba được sáu mươi tư (âm giốc); như thế thành con số của ngũ âm.
Phép nghe ngũ âm phải lấy tai mà xét tiếng, đem so lẫn nhau (chữ "nha" ở đây là chữ "hỗ" — lẫn nhau — viết theo lối cổ) xem lớn nhỏ; trong và đục cũng có lớn nhỏ; việc ước lượng thể tiếng, độ vang không thể ghi bằng chữ hay truyền bằng miệng. Vì thế Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ) chặt trúc làm ống, lấy lớn nhỏ dài ngắn của ống làm khuôn phép cho tiếng. Nhưng độ dài ngắn phải dùng con số mà chỉnh cho đúng. Số đo đúng thì tiếng cũng đúng. Nay tiếng gió phát ra lớn nhỏ không định, không thể theo một chuẩn. Cho nên chỉ suy trong đục để biết đại khái lớn nhỏ mà thôi; nhưng mỗi người nhận biết khác nhau, nên cách nghe thể tiếng có nhiều khác biệt, âm thương âm chủy lẫn lộn, chỉ mong người hiểu âm nhạc phân biệt được.
Sách "Hoàng Đế" nói: Gió động đều là tượng của sự không yên. Nếu ở trên núi sông, bờ biển, trong các hang trống, là những nơi gió vốn hay nổi, thì đều không xem, đó là lệ thường. Nếu ở trong cung điện, nhà ở, thành trì, doanh trại, nơi bày trận đánh nhau, mà thế gió khác thường, thổi tung cát đá, ánh mặt trời trắng đục, thì mới xem.
Sách "Hoàng Đế" nói: Vua mà cai trị thuận theo bốn mùa thì mùa xuân không có gió lạnh buốt, mùa hạ không có mưa dầm khổ sở. Các vua đời trước trị nước, coi thiên hạ là nhà, coi muôn dân là con. Đối với gió phải chú ý mà xét. Nếu gió rối loạn, đan chéo ngang dọc, chợt nổi chợt dừng, thì các nhà Nho, nhà Mặc (những người theo học thuyết của Khổng Tử và Mặc Tử) phải ẩn kín, người khôn phải im miệng. Gió nếu có tiếng rít như cứa vào tai thì vua dùng kẻ tiểu nhân, xa lánh người quân tử. Gió nếu hiu hiu, nhè nhẹ, êm hoà, hơi ẩm thấm vào vật, mà thổi vào vị trí Mão, Dậu (hướng chính đông và chính tây), thì ắt sẽ mưa, chỉ chốc lát là tới. Gió nếu dữ dội, nam bắc không định, đan chéo, tan rồi lại hợp, bụi bay rối mù dồn tới, thì điều ứng của gió này ắt ở nơi vua.
Gió nếu u tối mịt mù, giữa ban ngày mặt trời chìm mất hình, sương mù vàng che khắp bốn phía, mặt trời bị che mất ánh, thì báo vua u mê rối loạn, chính sự và giáo hoá không sáng tỏ. Gió nếu thổi lụi dần (?), nối nhau theo hướng nam bắc, rối loạn xô nhau hai bên, cao thấp chậm nhanh, thì dân bỏ nhà mà đi, đại quân kéo đến từ bốn phía. Gió nếu lạnh buốt khiến người run rẩy, thì hình phạt gấp gáp tàn khốc, sương dữ giết hại cây cỏ. Gió nếu rên rỉ khiến người buồn sầu, thì ắt có tang lớn, phải lo dịch bệnh. Gió nếu nóng hừng hực, lúc chậm lúc nhanh, là điềm hoả hoạn, hạn hán; đó thật là điều cần lo gấp.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video