Phép xem những việc mà ngũ âm chủ về, thiên thứ bảy mươi mốt
Trong ngũ âm (năm âm cung, thương, giốc, chủy, vũ của nhạc cổ, ở đây dùng để phân loại gió, ngày, giờ, phương hướng mà đoán việc), cung là vua, thương là bề tôi, giốc là công việc, chủy là mệnh lệnh, vũ là vật. Cung có số một (là vua, là bản thân). Chủy có số ba (là tông miếu — nhà thờ tổ tiên của dòng vua, là tổ tiên, là ma quỷ quái lạ). Vũ có số năm (là bờ cõi, là vợ và của cải). Thương có số bảy (là bề tôi, là quan lại, đầy tớ). Giốc có số chín (là bệnh tật, là chết chóc, tang ma).
Thuần Phong (tức Lý Thuần Phong, tác giả sách) nói: Xét những việc ngũ âm chủ về, thì lấy cung làm thể của vua, giống như trong ngũ hành (năm yếu tố kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ) thì thổ là tôn quý nhất. (Lời chú của họ Trang: vì vậy trong ngũ hành, tính của thổ là đất.) Thể của đất ngang với trời, cho nên âm cung đứng trong ngũ âm làm ngôi tôn quý của vua, ắt chủ về tông miếu. Cái sinh ra cung (như tổ tiên của cung) là hành hoả, cho nên kế đến chủy. Thể của hiệu lệnh thì không được tự ý làm theo mình, ắt phải dựa vào tông miếu, cho nên chủy cũng là hiệu lệnh. Thể ắt phải có đôi, đạo không đứng một mình; để giúp việc tế tông miếu, giúp sửa sang đạo âm (đạo của người nữ, việc trong nhà), nên lập hoàng hậu, phi tần làm khuôn mẫu người mẹ; vì vậy vũ là vợ của cung. Vợ thiếp là vật thân thiết, nên vũ cũng là vật. Có vợ có của, gốc cành nối trăm đời, phải có con nối dõi để kế nối tông miếu, xã tắc, nên kế đến thương làm bề tôi, con cái. Hết lối thì biến đổi, vật đến cùng cực thì quay lại; đạo trời vận hành mãi, muôn vật theo thời, cho nên kế đến công việc. Việc lớn nhất không gì hơn bệnh tật; mà con đường bệnh rồi chết là do ma quỷ và hình phạt. Giốc là (?) của cung, nên giốc đứng ở cuối cùng. Bàn về ngũ âm thì đi từ đục đến trong; bàn về tình nghĩa thì đi từ bậc tôn đến bậc thấp. Cho nên cung sinh từ chủy, chủy sinh từ giốc, giốc sinh từ vũ; thứ tự ấy là hợp lẽ (?).
Phép xếp ngũ âm cho mười hai chi của đất (mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng chỉ ngày, giờ, phương hướng): Tý là dương cung, thuộc thổ, chủ về đế vương. Sửu là dương chủy, thuộc hoả, chủ về hạn hán, tai hoạ lớn, cãi cọ thị phi, cung điện, công sở. Dần là dương chủy, chủ về khói lửa báo giặc, hạn hán, lửa. Mão là dương vũ, chủ về mưa nước, mưa dầm, sương mù, sương móc. Thìn là dương thương, thuộc kim và thổ, chủ về đại tướng, quan lại, binh sĩ. Tỵ là dương giốc, chủ về bệnh tật, lo sợ. Ngọ là âm cung, thuộc thổ, chủ về hoàng hậu, phi tần. Mùi là âm chủy, thuộc hoả, chủ về dân thường, việc đắp đất xây dựng, côn trùng bay, chiếu thư và hịch văn. Thân là âm chủy, thuộc hoả, là trạm ngựa trạm thư, quan úy và lính dò thám. Dậu là âm vũ, thuộc thuỷ, chủ về sương, chớp (?), trời u ám. Tuất là âm thương, thuộc kim, chủ về tiểu tướng, binh khí. Hợi là âm giốc, chủ về chết chóc, khóc lóc.
Lý Thuần Phong nói: Từ Tý đến Tỵ đều do âm luật thượng sinh mà ra nên là dương; từ Ngọ đến Hợi đều do dương luật hạ sinh mà ra nên là âm. (Mười hai luật là mười hai ống trúc định cao độ âm thanh, chia sáu dương luật và sáu âm luật; "thượng sinh" là thêm một phần ba độ dài ống để sinh ra luật kế tiếp, "hạ sinh" là bớt đi một phần ba.)
Số của ngũ hành trong thiên "Hồng phạm" (một thiên trong Kinh Thư, nói về năm hành) là thuỷ, hoả, kim, mộc, thổ, vốn theo lẽ thuận, đi từ bắc sang nam, trước đường dọc sau đường ngang, rồi lấy số của thổ mà thêm vào. Nay ngũ âm thì theo thứ tự cung, chủy, vũ, thương, giốc. Cung là chủ của các tiếng, dùng để gom ngũ âm, thể hiện thứ bậc tôn ti. Cho nên đi ngược từ nam về bắc, trước đường ngang sau đường dọc; cái ngược cái thuận, cái trước cái sau, đều lấy hình thể của tiếng làm gốc. Con số gồm cả lẻ và chẵn, còn tiếng là sự vang. Âm là chẵn, dương là lẻ; riêng số lẻ là dương, tính động thì đi ngược, tình đã định thì đi thuận, vì vậy có lẽ ngược thuận. Chủy có nghĩa là lớn (?), lớn là phương nam, thể của nó gộp hai vị trí, cho nên Mậu, Kỷ và thổ cùng ở phương nam. Thuyết ngũ âm vì thế lấy hai vị trí hợp thành một thể. Làm vậy để cân bằng chỗ nhiều chỗ ít, lần lượt nêu ra ngược thuận, giống như trong sáu thần thì có một vị gồm cả hai tướng (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video