Thiên 13 — Thông minh từ nhỏ

 Thiên Túc Huệ (thông minh sáng dạ từ thuở nhỏ), thứ mười hai

 Có khách đến nhà Trần Thái Khâu (tức Trần Thực, đời Đông Hán, từng làm huyện trưởng huyện Thái Khâu nên được gọi theo tên huyện) và ngủ lại. Thái Khâu bảo hai con là Nguyên Phương và Quý Phương nấu cơm. Khách cùng Thái Khâu bàn luận, hai người đang nhóm lửa liền bỏ đó mà nghe trộm. Nấu mà quên đặt vỉ hấp, nên gạo rơi cả xuống nồi. Thái Khâu hỏi: "Sao không đồ cơm (hấp cơm trên vỉ cho chín)?" Nguyên Phương và Quý Phương quỳ thẳng người thưa: "Cha cùng khách nói chuyện, chúng con đều nghe trộm, nấu mà quên đặt vỉ, nên cơm nay thành cháo." Thái Khâu hỏi: "Các con có nhớ được chút gì không?" Hai người đáp: "Hình như có nhớ." Hai người cùng kể lại, thay nhau bổ sung, sửa chỗ sai cho nhau, lời nói không sót chút nào. Thái Khâu nói: "Đã như vậy thì ăn cháo cũng được, cần gì phải là cơm."

 Hà Yến bảy tuổi đã thông minh sáng dạ như thần, Ngụy Vũ (tức Tào Tháo) rất lạ và quý cậu. Nhân lúc Yến ở trong cung, Ngụy Vũ muốn nhận làm con. Yến bèn vạch trên đất thành một ô vuông, tự ngồi vào trong. Người ta hỏi vì sao, cậu đáp: "Đây là nhà của họ Hà." Ngụy Vũ biết ý, liền cho cậu về. (Sách Ngụy Lược chép: Cha của Yến mất sớm. Thái Tổ (tức Tào Tháo) khi làm Tư không (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) đã lấy mẹ của Yến. Lúc ấy con của Tần Nghi Lộc là A Phiêu (?) cũng theo mẹ vào ở trong cung; cả hai đều được cưng chiều như con đẻ. Tào Tháo thường gọi Yến là "con nuôi".)

 Tấn Minh Đế khi mới mấy tuổi, ngồi trên đầu gối Nguyên Đế (cha của Minh Đế). Có người từ Trường An đến, Nguyên Đế hỏi tin tức vùng Lạc Dương, rồi rơm rớm chảy nước mắt. Minh Đế hỏi vì sao khóc, Nguyên Đế kể hết cho con nghe chuyện phải vượt sông dời sang phía đông. Nhân đó hỏi Minh Đế: "Theo con thì Trường An so với mặt trời, bên nào xa hơn?" Minh Đế đáp: "Mặt trời xa hơn. Chưa từng nghe có ai từ bên mặt trời đến, rõ ràng là biết được." Nguyên Đế lấy làm lạ. Hôm sau, vua họp các quan mở tiệc, kể lại ý ấy rồi lại hỏi con lần nữa. Minh Đế lại đáp: "Mặt trời gần hơn." Nguyên Đế biến sắc nói: "Sao con lại nói khác hôm qua?" Minh Đế đáp: "Ngẩng mắt lên là thấy mặt trời, mà không thấy Trường An."

 Tư không Cố Hòa cùng các bậc hiền sĩ đương thời ngồi thanh đàm (lối bàn luận triết lý huyền diệu, chuộng lời lẽ thanh nhã, thịnh hành thời Ngụy Tấn). Trương Huyền Chi và Cố Phu, một là cháu ngoại, một là cháu nội của ông, đều bảy tuổi. (Sách Cố Khải Chi gia truyện chép: Phu tự là Tổ Căn, người huyện Ngô, quận Ngô, tính tình rộng rãi, có độ lượng của người làm nên việc lớn; làm quan đến chức Trước tác lang (quan coi việc biên soạn sử sách), mất năm hai mươi ba tuổi.) Hai đứa trẻ chơi bên giường, lúc ấy nghe người lớn nói chuyện mà vẻ mặt như chẳng để tâm. Đến tối, nằm nhắm mắt dưới đèn, hai đứa cùng thuật lại lời lẽ của chủ và khách, không sót chút nào. Cố công rời chiếu đến, kéo tai chúng mà nói: "Không ngờ dòng họ đã suy mà lại sinh ra được báu vật này."

 Hàn Khang Bá khi mới mấy tuổi, nhà rất nghèo, đến lúc rét lớn mà chỉ có được chiếc áo ngắn. Mẹ là Ân phu nhân tự tay may áo, bảo Khang Bá cầm bàn ủi (đồ là quần áo, trong đựng than lửa, có cán cầm), rồi bảo con: "Con hãy mặc tạm áo ngắn, lát nữa mẹ sẽ may cho cái quần kép (quần hai lớp có lót cho ấm)." Cậu nói: "Thế là đủ rồi, không cần quần nữa." Mẹ hỏi vì sao, cậu đáp: "Lửa ở trong bàn ủi mà cái cán cũng nóng; nay con đã mặc áo thì phần dưới cũng sẽ ấm, nên không cần nữa." Mẹ rất lấy làm lạ, biết con sau này sẽ là bậc nhân tài của đất nước.

 Tấn Hiếu Vũ Đế năm mười hai tuổi, mùa đông ban ngày không mặc áo kép mà chỉ mặc năm sáu lớp áo đơn bằng lụa mỏng, còn ban đêm thì chồng nhiều lớp nệm. Tạ công (tức Tạ An) can rằng: "Thân thể của bệ hạ nên giữ cho điều độ. Bệ hạ ban ngày để quá lạnh, ban đêm lại quá nóng, e rằng không phải cách giữ gìn sức khỏe." Vua đáp: "Ngày thì động, đêm thì tĩnh." (Lão Tử nói: "Động thắng được lạnh, tĩnh thắng được nóng." Ý câu này là ban đêm tĩnh thì lạnh, nên đắp dày.) Tạ công ra ngoài than rằng: "Cái tài bàn lẽ của nhà vua không kém tiên đế." (Giản Văn Đế, cha của Hiếu Vũ Đế, giỏi bàn lẽ huyền diệu.)

 Hoàn Tuyên Vũ (tức Hoàn Ôn) mất, Hoàn Nam Quận (tức Hoàn Huyền, con của Hoàn Ôn) mới năm tuổi, vừa mãn tang. Hoàn Xa Kỵ (tức Hoàn Xung) từ biệt các quan văn võ cũ đến tiễn đưa. (Sách Hoàn Xung biệt truyện chép: Xung tự là Thúc (?), là em của Hoàn Ôn; trải nhiều lần thăng chức, làm đến Xa kỵ tướng quân (chức tướng cao cấp, đứng hàng đầu các tướng quân), đô đốc quân sự bảy châu (tổng chỉ huy quân đội của bảy châu — châu là đơn vị hành chính lớn).) Nhân đó, ông chỉ cho Nam Quận mà nói: "Đây đều là quan lại cũ của nhà con." Nam Quận liền òa khóc thảm thiết, khiến người bên cạnh cũng xót xa cảm động. Xa Kỵ thường nhìn chỗ mình ngồi mà nói: "Khi Linh Bảo lớn lên, ta sẽ trả lại chỗ ngồi này cho nó." (Linh Bảo là tên lúc nhỏ của Hoàn Huyền.) Ông thương yêu Huyền còn hơn cả con đẻ của mình.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video