Thiên 16 — Tự sửa mình

 Thiên thứ mười lăm: Tự tân (tự đổi mới, tức tự sửa mình để trở thành người tốt).

 Chu Xứ thời trẻ hung hăng, ngang ngược, ưa thói du hiệp (sống ngang tàng, cậy sức làm theo ý mình), bị người trong làng xóm coi là mối họa.

 (Lời chú: Sách *Biệt truyện của Chu Xứ* chép: Xứ tên chữ là Tử Ẩn, người huyện Dương Tiện, quận Ngô. Cha là Chu Phường, làm Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Bà Dương dưới thời nước Ngô. Xứ mồ côi cha từ nhỏ, không giữ gìn nết na trong những việc nhỏ. Sách *Tấn Dương thu* chép: Xứ khinh suất, liều lĩnh, hạnh kiểm kém, bị cả châu lẫn quận ruồng bỏ.)

 Lúc ấy, dưới sông ở Nghĩa Hưng có một con giao (loài thuồng luồng), trên núi có một con hổ hay đi lảng vảng (?) (có bản chép là "hổ trán trắng"). Cả hai đều tàn hại dân chúng. Người Nghĩa Hưng gọi chúng là "ba kẻ ngang ngược", mà Xứ lại là kẻ quá quắt nhất. Có người khuyên Xứ đi giết hổ, chém giao, thật ra là mong trong ba mối hại chỉ còn sót lại một. Xứ liền đâm chết hổ, rồi lại xuống nước đánh giao. Con giao khi nổi khi chìm, trôi đi mấy chục dặm, Xứ vẫn bám theo nó. Qua ba ngày ba đêm, người trong làng đều cho rằng Xứ đã chết, bèn thay nhau chúc mừng. Rốt cuộc Xứ giết được giao rồi lên bờ. Nghe người làng đang mừng rỡ với nhau, Xứ mới biết mình bị mọi người coi là mối họa, từ đó có ý tự sửa đổi.

 (Lời chú: Sách *Chí quái của họ Khổng* chép: Ở Nghĩa Hưng có con hổ chân lệch, ở bến sông dưới cầu Trường Kiều có con giao xanh, cả hai đều ăn thịt rất nhiều người. Cùng với gã họ Chu ở phía tây thành, người đương thời gọi đó là "ba mối hại trong quận". Gã họ Chu chính là Xứ.)

 Xứ bèn tự mình đến đất Ngô tìm hai anh em họ Lục. Lục Bình Nguyên (tức Lục Cơ, từng làm Nội sử nước Bình Nguyên) không có nhà, chỉ gặp được Lục Thanh Hà (tức Lục Vân, em Lục Cơ, từng làm Nội sử nước Thanh Hà). Xứ kể hết tình cảnh của mình, lại nói muốn tự sửa mình, nhưng tuổi đã lỡ làng, e rằng rốt cuộc chẳng làm nên trò trống gì. Thanh Hà nói: "Người xưa quý câu 'sáng được nghe đạo, chiều chết cũng cam' (lời Khổng Tử: chỉ cần hiểu được lẽ phải thì dù chết ngay cũng đáng), huống hồ con đường phía trước của anh hãy còn dài. Vả lại, người ta chỉ nên lo mình không lập được chí, cần gì phải lo tiếng tốt không vang xa?" Xứ bèn sửa mình, gắng sức, cuối cùng trở thành bậc tôi trung, con hiếu.

 (Lời chú: Sách *Tấn Dương thu* chép: Xứ làm quan nhà Tấn đến chức Ngự sử trung thừa (quan phó đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan chuyên can ngăn vua và tố cáo tội lỗi quan lại), đã tố cáo, hặc tội rất nhiều người. Khi Tề Vạn Niên, người tộc Đê, làm phản, triều đình liền sai Xứ đi chống lại Vạn Niên. Tướng Phục Ba là Tôn Tú muốn dâng biểu xin cho Xứ khỏi phải đi vì Xứ còn mẹ già. Xứ nói: "Đạo trung với vua và đạo hiếu với cha mẹ, làm sao có thể vẹn cả đôi đường?" Rồi Xứ tiến lên giao chiến, chém đầu giặc hàng vạn. Đến khi dây cung đứt, tên bắn đã hết, người hai bên khuyên Xứ rút lui, Xứ nói: "Hôm nay là ngày ta dâng mạng sống cho nước." Rồi Xứ đánh đến khi tử trận.)

 Đới Uyên thời trẻ sống ngang tàng kiểu du hiệp, không giữ khuôn phép, từng ở vùng giữa sông Trường Giang và sông Hoài cướp bóc khách buôn. Lục Cơ nghỉ phép xong trở về Lạc Dương, xe cộ, hành lý rất nhiều. Uyên sai đám thiếu niên ra cướp. Uyên ngồi trên chiếc ghế xếp kiểu người Hồ ở trên bờ, chỉ huy người dưới quyền, ai nấy đều được sắp đặt đâu ra đấy. Uyên vốn dáng vẻ phi thường, sắc sảo, nên dù đang làm việc hèn hạ mà thần thái vẫn khác hẳn người thường. Lục Cơ đứng trên mui thuyền gọi vọng sang: "Tài của anh như thế mà cũng đi làm giặc cướp sao?" Uyên liền rơi nước mắt, vứt kiếm, theo về với Lục Cơ. Lời lẽ của Uyên đanh thép khác thường, Lục Cơ càng thêm quý trọng, bèn kết bạn với Uyên và viết thư tiến cử.

 (Lời chú: Sách *Tấn thư* của Ngu Dự chép: Lục Cơ tiến cử Uyên với Triệu vương Tư Mã Luân rằng: "Thần từng nghe: cây cung Phồn Nhược (tên một loại cung quý thời xưa) có được người dùng thì công bắn chim trên tường cao mới hiển hiện; cây sáo làm bằng tre Cô Trúc có được bày ra thì khúc nhạc tế mời thần giáng xuống mới thành. Ý nói vật quý phải được dùng thì công dụng mới lộ ra. Thần kính thấy xử sĩ (người có tài đức nhưng ở ẩn, không ra làm quan) Đới Uyên mài giũa khí tiết, lập nên phẩm hạnh, trong sạch như giếng nước đã được khơi sạch mà chưa ai múc uống (ví người tài trong sạch mà chưa được dùng), yên phận nghèo, vui với chí mình, không ham danh lợi chốn trần tục. Đó thật là báu vật còn sót lại ở miền Đông Nam, là viên ngọc thô quý giá của triều đình. Nếu được bước lên con đường lớn, ắt có thể sánh bước với ngựa thần Lục Nhĩ; nếu được phô bày tài năng nơi triều đình, ắt có thể tỏa sáng như ngọc Du, ngọc Phiên. Người ở bờ sông khô (?) (có lẽ ý nói nơi vực có ngọc trai thì bờ không khô cạn) thì sẵn lòng dâng ngọc trai, khách ở núi tươi tốt (nơi có ngọc thì cây cỏ tươi tốt) thì hăng hái dâng ngọc quý. Bởi khi sáng tối đã hiện rõ hình dạng thì dù kẻ hiểu biết tầm thường cũng phân biệt được." Tư Mã Luân liền vời Uyên ra làm quan.)

 Về sau Uyên theo nhà Tấn qua sông xuống miền Nam, làm quan đến chức Chinh tây tướng quân (?) (chức tướng quân trấn giữ, đánh dẹp miền tây).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video